Shkëlqesi, zoti President,
Të nderuar zonja dhe zotërinj!
Me gëzim të veçantë dhe shpresë
përshëndesim këtë Konferencë, duke
përgëzuar frymëzuesit dhe.organizatorët
j saj, korife i të cilëve është Shkëlqesia e
Tij, President! i Republikës, Prof. Dr.
Tij,Prof. Dr. Anastasit
Rexhep Meidani, dhe urojmë me gjithë
shpirt që referatet dhe rezultatet e saj
të ofrojnë ide krijuese dhe të forcojnë
vendosmërinë e të gjithë neve për zhvi-
llimin e një shoqërie të respektit të si-
nqertë reciprok, të përkrahjes reciproke,
të drejtësisë dhe vëllazërimit.
Lexoni në faqen 7
aesss^^
– në Konferencën “BASHKEKZISTENCA FETARE NE SHOQERINE CIVILE”
Shkëlqesi, zoti President,
Të nderuar zonja dhe zotërinj!
Me gëzim të veçantë dhe shpresë
përshëndesim këtë Konferencë, duke
përgëzuar frymëzuesit dhe organizatorët
e saj, korife i të cilëve është Shkëlqesia e
Tij, President! i Republikës, Prof. Dr.
Rexhep Meidani, si dhe urojmë me gjithë
shpirt që referatet dhe rezultatet e saj të
ofrojnë ide krijuese dhe të forcojnë
vendosmërinë e të gjithë neve për zhvi-
llimin e një shoqërie të respektit të sin-
qertë reciprok, të përkrahjes reciproke, të
drejtësisë dhe vëllazërimit.
1. Feja ka luajtur gjithnjë një rol the-
melor në rajonin tonë për krijimin e ku-
Iturës dhe të vetëndërgjegjësimit të po-
pujve. Sundimi për gjysmë shekulli i
sistemeve autokratike, të cilat imponuan
një edukim, mentalitet dhe struktura
shoqërore ateiste dhe shembja
zisht parasysh jo vetëm prirjet dhe dina-
skenës së sotme fetare të tjera grupe
shoqërore jo tipike: indiferentët dhe ata
që janë në kërkim. Këto grupe të fundit
mbeten të papërca-ktuara, pa patur një
strukturë të tyre të veçantë, por që
përfaqësojnë një pjesë të konsiderueshme
të popullsisë së shoqë-risë tonë të sotme
civile. Kjo dukuri vihet re në Shqipëri, jo
thjesht për shkak të ndi-kimeve të vjetra
ideologjike komuniste, por edhe për shkak
të ndikimeve të shum-anshme të një
mentaliteti e praktike ka-pitaliste krejt
indiferente për përvojën fetare.
Prandaj, kur prekim temën e rolit të
fesë në këtë rajon, duhet të marrim serio-
teve fetare bashkekzistuese. Kjo intole-
mikën e komuniteteve fetare tradicionale
ose të grupeve fetare të saposhfaqura, por
edhe faktin se një përqindje e madhe
qytetarësh nuk dëshirojnë të bëjnë pjesë
organikisht në asnjë fe.
Sigurisht, kërkimi i kuptimit në qe-
nien njerëzore, mbetet motivi bazë që i çon
njerëzit në një komunitet fetar. Dhe këtë
gjë, asnjë forcë nuk është në gjendje ta
ndalojë, pasi përputhet me ekzistencën
dhe personal!tetin njerëzor. Por, ajo që kë-
rkohet është, se si pozicionimet e ndry-
shme fetare drejt njërës anë ose drejt
asnjërës, në vend që të bëhen ose të për-
doren si faktorë konflikti, do të lartësohen
në mbartës të bashkekzistencës shoqërore
krijuese.
2. Rreziku i madh, i cili kurrë nuk
pushon së përgjuari, është shfaqja e
intolerancës fetare ndërmjet komunite-
Kishë Orthodhokse gjatë gjithë këtyre
rancë mund të zhvillohet, qoftë nga farëra
të tipit fetar, qoftë nga rrënjë jo fetare
(p.sh. nga faktorë politikë ose nga shkaqe
psikologjike, interesa vetiake), që kërkojnë
ta përdorin fenë për synime të tjera. Të
gjitha këto rrënjë kanë ekzistuar të fuqi-
shme në të kaluarën dhe mbeten të gjalla
edhe në Shqipëri. Në të kundërt, bashkë-
jetesa paqësore e komuniteteve fetare
mund të arrihet përgjithësisht nga dy
pikënisje të kundërta: qoftë nga indifere-
nca për përvojën fetare, qoftë nga përje-
timi i ndërgjegjshëm i thelbit më të thellë
të fesë, siç duket në jetën e shumë perso-
naliteteve të shquara të të gjitha feve.
Pozicioni, që me ngulm theksojmë si
shprehet si apati dhe indiferencë, herë si
viteve të demokracisë është: Baza e pra-
nimit të përbashkët për bashkekzisten-
cën e komuniteteve fetare, por edhe të rre-
theve jo fetare në Shqipërinë e sotme dhe
përgjithësisht në Ballkan, mund dhe du-
het të jetë respektimi i lirisë së ndërgjegjes
dhe, në përgjithësi, i Deklaratave të të
drejtave të njeriut. Si bota e krishterë,
ashtu edhe bota islame, i aprovojnë sot,
më shumë apo më pak, këto deklarata.
Në periudhën e trazicionit të viteve
të fundit, paraqitet një krizë e përgjith-
shme në sistemin e vlerave në shoqërinë
shqiptare. Krizë besimi ndaj formave të
ndryshme të pushtetit, pasiguri për të
dalluar ç’është autentike. Ndërsa më parë
mbizotëronin parulla të një kolektivizmi
të pabazë, sot të rinjtë bombardohen me
mesazhe të një kapitalizmi egocentrik. Një
rezervim i veçantë mbizotëron, që herë
Do të duhet që të
sindromë ikjeje. Në këtë vakum shpi-
rtëror, ekziston shpresa se komunitetet
fetare në Shqipëri, duke kultivuar besimin
tek Perëndia dhe, duke hapur horizonte
të reja shpirtërore, do të mund t’i forcojnë
idealet morale dhe të fuqizojnë qëndrue-
shmërinë dhe kreativitetin e popullit. Pbr,
sigurisht, me kusht që do të bashkëjetojnë
harmonikisht. Unë besoj se në Shqipëri
mund të krijohet një model i bashkekzi-
stencës fetare, i çmuar për aplikimet më
të gjera në Ballkan. Dhe në këtë drejtim
duhet të lëvizin mendimet dhe veprimta-
ria jonë e përditshme.
Vijon në faqen 8
gjithë komunitetet feta
re të kërkojnë në shtre-
sat më të thella të do-
ktrinës së tyre dhe në
faqet më të mira të tra-
ditës së tyre parimet e
një antropologjie të
shëndetshme, duke the-
ksuar respektimin e
sinqertë të çdo personi
njerëzor, Dhe në υα-
zhdim, të përpiqen me
moralin e udhëqeqjes së
tyre dhe edukatën e të
gjithë pjesëtarëve, për
zhvillimin dhe mbizotë-
rimin e këtyre parimeve. Në foto: Kryepiskopi Anastas duke folur në Konferencë dhe pamje e sallës ku ajo u mbajt
e tyre para pak vitesh, i kanë shtuar
Vijon nga faqja 7
3. Në mënyrë përmbledhëse, që të
bëhet realitet vizioni i bashkekzistencës
paqësore të komuniteteve fetare në Shqi-
përi, nuk mjaftojnë, natyrisht, konstati-
met e përgjithshme lidhur me të kaluarën
e optimizmi i papërcaktuar për të ar-
dhmen. Tradita dhe përvoja historike janë,
natyrisht të vyera, por ato nuk ofrohen për
kopjim të thjeshtë, sepse kushtet e sotme
politiko-shoqërore dhe kuadri ndërkombë- |
tar janë të ndryshme. Do të kërkohen inici- |
ativa të reja, me mendim krijues dhe per- –
spektivë më të gjerë. Do të duhet që të gji-
thë komunitetet fetare të kërkojnë në
shtresat më të thella të doktrinës së tyre
dhe në faqet më të mira të traditës së tyre
Unë besoj se në Shqipëri mund
shme, duke theksuar respektimin e sinqe-
rtë të çdo personi njerëzor. Dhe në va-
zhdim, të përpiqen me moralin e udhë-
qeqjes së tyre dhe edukatën e të gjithë
pjesëtarëve, për zhvillimin dhe mbizotëri-
min e këtyre parimeve.
Çdo fe, gjatë shekullit që po vjen, fto-
het që të zhvillojë gjënë më të mirëfllltë,
më të mirë, më të thellë dhe më të bukur |
që disponon dhe t’i afrohet me këto nje- |
riut dhe, më gjerë, shoqërisë. Gjithashtu, |
të kontribuojë në mënyrë paqësore e kon-
struktive për grupin më të gjerë shoqëror.
Mundësia e vetme që vendi dhe rajoni ynë
të rrojë paqësisht – me iniciativën e vetë
komuniteteve fetare – është të pranohet
esencialisht shumanshmëria, të ekzistojë
respekti i sinqertë i lirisë së ndërgjegjes
ndaj çdo personi dhe i lirive në çdo vend.
Ajo që kërkohet nuk është thjesht to-
leranca fetare, por diçka dhe më pozitive:
Respektim i vetëdijshëm reciprok dhe
mirëkuptim, solidaritet i popujve, bashkë- I
punim krijues drejt synimeve të përba- \
shkëta humane dhe në vigjëlencën për |
ekosistemin e rajonit. Përpjekje e qëndrue- I
shme për harmoni shoqërore, dashuri |
autentike reale – “Ai që do Perëndinë nuk |
mund të mos dojë çdo njeri sa veten e tij”, |
thotë një shenjtor i Kishës sonë, Shën \
Maksim Konfesori. Vetëm kështu mbete- |
mi konsekuentë ndaj frymëzimeve më të ;
thella dhe biomave të besimit tonë.
Pra, propozimi ynë përfundimtar \
është: Me kontributin aktiv të komuni- i
teteve fetare, ecje drejt një shoqërie paqeje \
dhe solidariteti, që garanton drejtësi dhe i
dinjitet njerëzor për çdo person dhe të çon \
drejt një kulture të thellë njerëzore.
5
të krijohet një model i bashkë-
ekzistencës fetare, i çmuar për
aplikimet më të gjera në Ballkan.
Dhe në këtë drejtim duhet të
lëvizin mendimet dhe veprimtaria
jonë e përditshme.
parimet e një antropologjie të shëndet-