NJE VESHTRIM
NE VITE
i
i
ë
e
i
;a
Këtë muaj mbushen 6 vjct nga dalja c
gazctës “Ngjallja”,ecilapokërkohctgji-
thnjë c më shumë, për faktin se jcp ushqim
shpirtëror tck bcsimtarët, sc prcj saj mëson
për historinë e Orthodhoksisë dhc ata që
punuan për të, për Kishën tonë Ortho-
dhokse c zhvillimin c saj, c cila ncpënnjet
furtunavc që kaloi, nuk humbi, por u forcua
edfie më shumë dhe sot ecën përpara me
krycbariun tonë, Krycpiskopin Anastas.
Më kujtohct një ditë shkurti c vitit 1994
kur crdhi Krycpiskopi Anastas në shtëpi
dhe sapo takoi tim atë, tërë entuziazëm i
tha: “Sot u montua shtypshkronja në go-
dinë. E pra, e para gjë që hyri në godinën e
rc të Mitropolisë është ajo, që do na ndri-
çojë më tcj mc mësimct c Krishtit…”. E
kam parasysh si tani gëzimin c tij, pasionin
mc të cilin flistc, sidomos për të ardhmcn
c botimevc, por cdhc të Kishës në për-
gjithësi, të cilat i kishte shfaqur që në fja-
limin – program të Fronëzimit: “Vizioni ynë
bazë dhc qëllimi krycsor është formimi i
një klcri të aftë shqiptar, i cili tëjetë në gjc-
ndjc t’i shërbejë mc dije, cntuziazëm c vct-
sakrificë Kishës Orthodhokse dhc të drcj-
tojë grigjën orthodhokse”….“Urgjcnte pa-
raqitet nevoja e botimevc kishtarc në gju-
hën shqipc. Për më shumë se 30 vjct nuk
kanë qarkulluar në vend botimc orthodho
kse, kursc ato që ckzistonin u zhdukën”.
Mc ndihmën e dashamirësvc të tij,
Krycpiskopi siguroi të parën shtypshkro-
një, pronë e Kishës sonë gjatë gjithë hi-
storisë së saj. Dhc e para gjë që u shtyp aty
ishtc gazeta “Ngjallja” e shkurtit ‘94, gjë
që vazhdon cdhc sot bashkë mc rcvistën
për tcmijë “Gëzohu” dhe mc librat fctarë.
Kohët e fundit, dukc dashur të plotësoja
disa mungesa në kolcksionin e pcriodikut
të Kishës, bashkëpunova mc Bibliotckën
Kombëtarc dhc aty vetiu më lindi mcndimi:
“Cila është historia c periodikut të Kishës
sonë Orthodhokse?”
Për të plotësuar njohuritë e besimtarëve,
më poshtë parashtroj shkurtimisht disa të
dhëna. Duke vcçuar ndonjë rcvistë private
osc mitropolie të mëparëshme, historia c
pcriodikut tonë fillon më 1 mars 1930 mc
Nr.l të rcvistës “Kisha Orthodhokse
Shqiptare”, organ i Kishës Orthodhokse
Autoqefale të Shqipnisë, që botohej dy herë
në muai “mc ndihmën e dashamirëvc të
misionit shpirtnuer dlie kombëtar shqiptar”.
“Botojmë sot numërin e parë të Revistës
Fetarc të kësaj Kishc mc qëllim që t’i shë-
rbcjmë zhvillimit të mirë dhc të bckuem të
popullit bcsnik, për forcim t’idcalit të She-
njtë Orthodhoks…” Këto fjalë lexohen në
numrin e parë, që është mc 4 faqc, të
formatit 25 x 35 cm, shtypur në “ Stamles”
– Durrës.
Përmban: “Të hymct e parapamc për
vjctin 1930 dhc Prcdikimct e Shcjtë në të
Djelën c Orthodhoksisë dhc në të Djclën c
II të Kreshmëvc”.
Në numrin pasardhës të datës 14 mars,
mc 12 faqc, në kokë shënohct Nr. 2-3 dhc
BOTIMET
PERIODIKE TE
KISHES SONE
shtohct: Drcjtimi: Sckrctariati i Kryesisë
së Kishës Orthodhokse Autoqefale, Korçë.
Nga ky numër fillon edhe kërkesa për paj-
timc. Rcvista përmban: dy predikime, telc-
gramc c akte përcjcllësç të buxhetit të vitit
1930. Por, pas këtij numri ajo ndërpritct.
Revista del përsëri më 11 korrik 1930
në Tiranë, por me emrin “Kisha Kombë-
tare”, dukc dhënë cdhc shpjcgimin: “Kjo
revistë po rifillon botimin c saj pas një
pushimi disa muajsh. Ky vonim ndodhi për
shkak të transferimit të zyravc të kryesisë
së Kishës prej Korçe në Tiranë dhe të rior-
ganizimit të revistës….do të botohen
rregullisht jo vctëm veprimet dhc punët
kishtarc që bëhcn në çdo dioqczë, si edhc
në kryesinë e Kishës, udhëtimet episkopale
ctj., por cdhc gjith sa interesojnë besnikët
mbi veprimet c Kishavc të Botës”.
Ndërkohë ndryshoi edhc koka c saj, u
shënua Viti I, Nr. 3 dhc rcvista u bë cpërja-
vëshme. Përvcç predikimeve filluan ru-
brikat: “Mendimc të së Djelës”, shënime
c lajmc. Dike me 4 faqe, me po atë format
dhc rcalizohcj në shtypshkronjën “Dielli”,
Tiranë.
Lidhur mc numrat e mëtejshëm të saj
japim disa të veçanta: – në Nr.5 fillon e
shënohct Rcdaktor-Administrator V. Xha-
çka; – në vend të Nr.6, datë 17 gusht 1930
është vënë përsëri Nr.5 datë 10 gusht, por
korrigjimi është bërë me dorë, siç duket
tck e gjithë partia c shtypur; – Nr. 16 është
botim i posaçëm dhe jcp Deklaratën e
Kryesisë së Sinodit të Shenjtë. Mirëpo në
numrin pasardhës, në vend të Nr. 17 është
vendosur përsëri Nr. 16, por me datë të
rregullt; – nga Nr. 20 fillon çrrregullimi i
datës së botimit: Nr. 21 del më 25 nëntor;
kurse Nr. 22 (që është numri i fundit i
NE 6-VJETORIN
E “NGJALLJES ”
rcvistës që kcmi gjctur dcri më sot), del më
18 janar 1931, pra datat shtyhen mc ditë c
javë. Mc këtë numër botimi ndërpritct.
Më pas doli rcvista mc cmrin “Pre-
dikimi”, organ i Scminarit Kombëtar të Ki-
shës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.
Vazhdon të jctë c përdyjavëshmc, në një
fletë me format 25 x 35 cm dhc realizohej
në shtypshkronjën “Gutenberg”- Tiranë.
Tek numri i parë i saj lexon: “Mc këtë fletë
fillon botimi i rregullshëm i “Prcdikimit”.
Do të vazhdojë dy hcrë në muaj tuc dalë
nga një flctë mc prcdikimet e dy të djclavc.
“Do tëjctë vazhdim i “Kishës Kombëtarc”,
që botohej para dy vjetësh dhe që u pre për
arsyc financimi….një organ që t’u lëçitë
fjalën c Pcrëndisë grigjës orthodhokse”.
Po japim disa vcçori të numravc të botuar:
– në Nr.2 ndryshohct koka; në Nr. 11 fillon
cikli “Mësimi i fcsë për fëmijë”; – Nr. 12
mcgjithësc del me dy javë vonesë, por ka
diçka interesante: botohet deklarata për bu-
xhctin c manastirit të Shën Marcnës dhc
kontrata c dhënics mc qera për shfrytëzim
e pjcsëvc të manastirit të Shën Vlashit. Vë-
më re sc çdo dhënic mc qera, në atë kohë
bëhcj mc ankand dhc rezultatct e arritura
shpalleshin në shtyp; – në Nr. 13 fillon rubri-
ka fjalë të urta; – më 15 maj 1934 dcri më
15 korrik 1934 ndërpritct botimi siç shkruan
“për shkak të përgatitjcs së studcntavc për
pushimct vcrore”; – më 30 shtator 1934 bo
tohet cdhe Nr. 16 dhe përfundimisht rcvista
ndërpritct përsëri për arsyc financiare.
Pothuaj, vazhdimisht në revistat e botu-
ara bëhen thirrje për pajtimc c ndihma, kjo
dukc pasur si qëllim mbijetesën e tyre. Por,
pavarësisht nga thirrjet, rcvista dctyrohct
përsëri të ndërpritct, scpse vështirësitë fina-
nciare të saj dhe të Kishës qcnë të mëdha.
Më 17 Mars 1935 rifillon “Predikimi”
me Nr.43, që botohct përsëri 2 hcrë në muaj
dhc është “organ shpirtnuer – shoqnucr –
kombëtar”. Botohct me lejen c Krycsisë së
Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqi-
përisë. Drejtimi: Predikimi pranë Kishës
OrthodhokseTiranë. PërgjegjësTaq J. Bici.
“Rcvista jonë….pati një pushim të për-
kohshëm për slikaqe financiarc, mbasi asnjë
nga të 1000 të pajtuarit, që i kanë marrë
rrcgullisht të 26 numërat c para dhe të 16 c
dyta nuk na dërgoi asnjë ndihmë….jcmi
tuc c pëmiirësue në çdo pikpamje këtë or
gan të vogël, por shumë të nevojshëm.”
Duke iu rcferuar shënimit të mësipërm
dhc vetë Nr.43 të revistës, mund të themi:
Në 26 të parat përfshihen 2 numrat e rcvistës
me titull “Kisha Orthodhokse Shqiptare”
dhc gjithë ato të “Kisha Kombëtarc”, që
duhet të jcnë 24. Por, megjithë kërkimct e
bëra, madje cdhc në bibliotckat c njohura,
nuk gjendet plotësisht numri i shkruar, por
mbctet dcri tek Nr. 22. Mosgjctja e kopjeve,
madje as në BK, ku botimct c asaj kohc
dorëzoheshin rregullisht, na lë ende një
enigmë. Në 16 të dytat përfshihen numrat
e revistës “Predikimi”·, botuar nga 7 janari
uijon në faqen 4
BOTIMET PERIODIKE
TE KISHES SONE
Vijon nga faqja 3
dcri më 30 shtator 1934.
Kësaj radhe“Prcdikimi” del mc 8 faqc, me for
mat 25×35 cm. Rcvistat kishin përsëri qëllim kry-
csor përgatitjcn c predikimeve të së diclavc, por
mc kohë hapin dhc rubrika të rcja, si: disa këshilla,
mcndime, jctë shënjtorësh, shpjcgim i Mcshës së
Hyjnueshmc etj. Nga Nr. 43 fillon ejepet dhcka-
lcndari i festavc fetarc të muajit; ndërsa nga Nr.
47 fillon të shkruhct cmri i ndonjëartikullshkmcsi.
Në Nr.4-5, Viti IV rezulton që shumica c artikujvc
të kcnë autorë. Në këtë revistë kanë filluar shkri-
mct e tyre tcpara mjafttcologë, si; Ark. Ll. Pashko,
Ark. S.Borova, A. Gjoka, Dh. Bcduli, I. Banushi,
Th. Popa, V. Scmini, J.Papailia, M. Ekonomi ctj.
Në Nr. 60 të saj shënohet Krycrcdaktor Dhimi-
tër Beduli dhc po nga ky numër e dcri në Nr. 68
vazhdon të shënohct në fund tc rcvistës: Përgjcgjës
Taq J. Bici. Në Nr. 69 del nc kokën c rcvistës
përgjegjës Kr. Cambcri, kryesckretar i Mitropolisë,
gjë qc vazhdoi dcri në mbylljen c rcvistës, në filli-
mct c vitit 1940. Dcri tck Nr. 69, rcvista botohej 2
here në muaj, ndërsa në Nr. 70, date I gusht 1936
rezuiton sc del një hcrë në muaj. Që nga muaji
janar 1937 fillon e shënohct në kokë të rcvistës
Nr. 1, Viti IV c mc rradhë. ndërsa që nga Nr.2 fillon
të shkruhet në faqen c parë përmbajtja c saj. Nga
Nr.68 ,e dcri tck Nr.69 ka një çrcgullim në kohë
(12 prill 1936 -1 korrik 1936), për shkak të ndrimit
të Kryesisë së Kishës.
Në mars të vitit 1940 del rcvista “Jeta Kristi
ane”, rcvistë fctarc c përmuajshme, organ i Kishës
Orthodhoksc Autoqcfalc të Shqipërisë, ku thuhcj:
“Revista “Predikimi” q’është botuar gjcr sot, pasi
për shtatë vjct mc rradhë shpëmdau…ushqim shpi-
rtëror dhc shkëndija dritc të pashojtur dhcjctëdhë-
nësc të Ungjillit, që sot c tutjc do të botohct një
hcrë në muaj nën titullin “Jeta Kristiane”…..në
një fonnë më të mirë e më estctikc dhc do të për-
mbajë lëndë më të shumtë, më të zgjcdhur c më të
përshtatëshmc….’ Përbëhcj nga 32 faqe, me for
mat 14,5×21,5 cm, nëformëlibritëlidhurejosi
më parë, në flctë të vcçanta c të palosura. Shtypet
në shtypshkronjën Gutenberg, -Tiranë. Në Nr.2 të
rcvistës del shënimi; drejtor përgjegjës, Proto-
dhjakon Pctro Doçi. Faqct c çdo rcvistc shënohen
në vazhdimësi që nga numri i parë i vitit. Ishtc një
rcvistë më cilësorc, sc tashmë kishtc kaluar faza c
përgatitjcs së prcdikimevc. Në të filluan të trajto-
hcn cdhc çështje parimore dogmatike, si rubrikat:
fcja c njcriu, fcja c shkcnca, familja kristianc,
shkcncae Shkrimi i Shcnjtë etj., ndërkohë shtohcn
rubrikat, si: rrëfenjë, përshtypjc c mcndime, shtylla
e rinisë, nga kryevcprat c Shën Joan Gojartit ctj.
Rcvista doli dcri në tctor 1944, kur për arsye
të luftës u ndërpre dhc me ardhjcn c rcgjimit atcist
në fuqi nuk iu krijua më mundësia për t’u botuar.
Dhe, dcri në vitct ’60 dolën vctëm 2 bulctinc in
formative disaflctëshe; pra mund të themi sc për
iTcth 45-vjct s’pati pcriodik të kishës orthodhoksc.
Mundësitë c rifillimit të botimit të periodikut
u krijuan me ardhjcn c dcmokracisë dhc të Kryc-
piskopit Anastas: filhmisht me buletinin in-
formativ Nr.l të muajit maj, me 16 faqc, ndërsa
në tctor 1992, mc bckimin c Fortlumturisë së Tij
del gazcta “Ngjallja”, siç thuhct në numrin c parë
të saj: “gazctë c mcsazhit kristian orthodhoks”,
që do të jctë “jo vctëm mjct i thjesht informativ”.
KRISTOFOR BEDULI