Sot është nisja e shpëtimit tonë dhe shfaqja e
vitit 1881. Në ditën e vdekjes, në orën
shtatë të mëngjesit, duke e parandjerë
fundin e jetës së tip i kërkoi bashkë-
shortes Ana Grigoriera, që t’i lexonte
diçka nga Ungjilli.
Nga ai Ungjill që ia kishin dhuruar
në Tobalsk, në çastin kur u nis për në
internim (Ky Ungjill sot gjendet në
Bibliotekën “Lenin” të Moskës).
Gruaja që i dhuroi Ungjillin quhej Na
talia Fonvizina. Ungjilli ishte i vetmi
libër që lejohej të lexonte ndokush gja-
të internimit. Studimi i tij pati rëndësi
të madhe në jetën e Dostojevskit.
thëni uratën e himnit
shokët e tij, si dhe për të parë për herën
e fundit përreth. Dhe kur i ngelën edhe
rreth dy minuta kohë, i veçoi që të ku-
jtonte për herë të fundit vehten e tij, të
shkuarën e tij. Pop fatmirësisht në atë
çast, ndërsa binin timbanët dhe ai
priste të dëgjonte urdhërin “Zjarr”
mbërriti një makinë, nga e cila zbret
një oficer me një letër në dorë, në të
cilën i falej jeta dhe i ndryshohej lloji i
dënimit, nga dënim me vdekje, në
katër vjet internim në Siberi.
Kështu, pra e kthyea^ përsëri në
kështjellën Petropavlosk, nga ku e
Gëzohu, o hirëplote; Zoti është bashkë me ty; e
pas internimit janë të frymëzuara nga
mësimdhënia e Ungjillit; nga
përulësia dhe durimi. Praz çasti kur
Natalia Fonvizina i dhuroi
Dostojevskit Ungjillin, do të ishte
ven dim tar për jetën e tij të
mëvonëshme. Në gjithë ato vite që
qëndroi i mbyllur në internim, shumë
herë ju dha rasti që të analizonte jetën
e tij.
…Në mëngjesin e 22 dhjetorit 1849
Dostojevskin e çuan për ta ekzekutu-
ar në Sheshin Semionofski, në Petru-
poli. Pikërisht, në çastin që po i le-
xonin vendimin gjyqësor, instikti-
visht në mëndjen e tij kujtonte gjithë
jetën e shkuar. U ekzekutuan tre të
parët. Ai ndodhej në treshen e
mëpasshme. I kishin ngelur vetëm
pesë minuta. Nga këto pesë minuta
kishin marrë në atë mëngjes. Tashmë i
mbyllur brenda, pas një sprove të tillë
do fi jepej sërish rasti për të menduar
përsëri të kaluarën e tij. Tani nuk do të
ketë më vetëm disa minuta të vetme,
por ditë të tëra.
Pikërisht, në atë natë i shkruan
vëllait të tij:
“Kur shoh pas në të kaluarën dhe
mendoj se sa kohë humba me kotësira,
me gabime; kur mendoj se si e humba
kohën time, pa ditur si të jetoj, pa
mundur të çmoj kohën; kur mendoj se
mëkatova ndaj vehtes time dhe në
shpirtin tim, atëherë zemra ime rë-
nkon. Jeta, vëllai im, është një dhuratë,
jeta është lumturi. Çdo minutë duhet
të jetë një shekull lumturie. Tani, duke
ndërruar mënyrën e jetesës, rilindem
në një njeri të ri.”
(vijon në faqen 8)
Pikërisht, për’njeriun e ri,
bashkë me shpresën e tij për një
jetë të re, do të bisedonte me vë-
llanë e tij, kur e lejuan ta shihte
natën, kur do të nisej për në
Siberi. Dhe përsëri, kur do të
gjendej i mbyllur në burgun e
Omskit, përpara një jete të re,
mendja e tij kthehej shpesh në
jetën e tij të kaluar. Ai shkruan:
“Bekoj fatin që më dërgoi në ve-
tmi, pa të cilën nuk do të mu-
ndja të gjykoja vehten time dhe
të bëja një analizë kaq të rreptë
të jetës sime.”
E dërguan në Siberi, ku
bashkë me dhimbjen shpirtëro-
re të vetmisë së tij, në mes të vje-
dhësve e të vrasësve, i ngeli të
provonte edhe dhimbjen trupo-
re, nga puna e lodhshme, të fto-
htit e kufizimet. Brenda një ve-
tmie të vërtetë, ku të dënuarit i
lidhnin kurriz më kurriz, që të
mos kishin mundësi të shihnin
fytyrën e njëri-tjetrit, Dostoje-
vski ndjente vetminë e pafund.
Por, megjithëse i vetmuar nga
shokët e tij, ai nuk ishte krejtë-
sisht vetëm. Bashkë me të ishte
Perëndia, ishte vetë Krishti, që
ju zbuluan nëpërmjet leximit të
Ungjillit. Ishte pikërisht ai
Ungjill, të cilin ia dhuroi Fonvi-
zina në Tobolsk, që qëndroi ba-
shkë me dhimbjen e tij dhe u bë
miku i tij më i mirë. Ashtu siç
pohon edhe bashkëshortja e tij:
“Fjedor Mihailoviçi nuk u nda
asnjë çast nga ky libër i shenjtë,
gjatë gjithë kohës që ishte në
internim.” Me të vërtetë, Ungji-
lli ishte ngushëllimi i vetëm për
të, ku brenda dhimbjes së pa-
fundme e ndihmoi për të gjetur
Krishtin. Për këtë, ai do t’i
shkruante më vonë Fonvizinës,
se Krishti është e vërteta që zbu-
lohet brenda vuajtjeve. Me ndi-
hmën e Ungjillit dhe brenda
vuajtjeve ai mundi të njohë,
bashkë me Krishtin edhe shokët
e tij të dënuar. Brenda dashurisë
kristjane dukej solidariteti i tij
me të internuarit e tjerë.
Në mënyrë të veçantë, Do-
stojevski u lidh me një të ri të
dënuar, që quhej Alei, të cilit i
mësoi të lexonte Ungjillin. Një
ditë kur po lexonin së bashku,
ai e pyeti, se çfarë i pëlqente më
tepër nga Ungjilli? Ai iu përgjigj:
“Aty, ku thotë që të duam e të
falim edhe armiqtë tanë…”
Përgatiti :Andrea Llukani
Poezi nga lexuesit e “Ngj allies