Οι σιωπηλοί ασκητές των Σπηλαίων του Κιέβου

Μέσα στα σκοτεινά και υγρά σπήλαια του Κιέβου, δύο όσιοι πατέρες έζησαν ολόκληρη τη ζωή τους κλεισμένοι, χωρίς να αρθρώσουν σχεδόν λέξη. Ο ένας ονομαζόταν Ονούφριος ο σιωπηλός και ο άλλος Ονήσιμος ο έγκλειστος, και τους τιμά η Εκκλησία στις είκοσι μία Ιουλίου. Και οι δύο αυτοί ασκητές ανήκουν στη μεγάλη συνοδεία των πατέρων της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ιερά μοναστικά κέντρα της ρωσικής γης, με ρίζες που φθάνουν στα βάθη της μεσαιωνικής εποχής. Ο όσιος Ονούφριος έζησε κατά τον δωδέκατο αιώνα και ασκήτεψε στα λεγόμενα Εγγύς Σπήλαια, εκεί όπου είχε αγωνιστεί παλαιότερα ο μέγας Αντώνιος του Κιέβου. Η σιωπή υπήρξε για εκείνον το κύριο εργαλείο της πνευματικής του πορείας και αγωνίας.

Με αυτήν φύλαγε τον νου του καθαρό από κάθε περιττό λογισμό και κρατούσε την καρδιά του στραμμένη μόνο προς τον Θεό. Δεν διασώθηκαν πολλές λεπτομέρειες για τη ζωή του, καθώς η ίδια η σιωπή του σκέπασε διακριτικά την προσωπική του ιστορία. Όμως η μνήμη του διατηρήθηκε ζωντανή μέσα στη μοναστική παράδοση των Σπηλαίων του Κιέβου μέχρι σήμερα.

Ο όσιος Ονήσιμος ο έγκλειστος έζησε λίγο αργότερα, ανάμεσα στον δωδέκατο και τον δέκατο τρίτο αιώνα, στην ίδια ευλογημένη Λαύρα του Κιέβου. Επέλεξε ως τρόπο της ασκήσεώς του τον εγκλεισμό μέσα στα Εγγύς Σπήλαια του οσίου Αντωνίου, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρηγοριά. Ο έγκλειστος μοναχός παρέμενε κλεισμένος σε ένα μικρό κελί λαξευμένο στον βράχο, χωρίς να βγαίνει σχεδόν ποτέ έξω.

Όλη η ύπαρξή του στρεφόταν στην προσευχή, στη μετάνοια και στη συνεχή μνήμη του ονόματος του Χριστού. Τα ιερά λείψανά του αναπαύονται μέχρι σήμερα στον ίδιο τόπο, εκεί όπου είχε δώσει τους ασκητικούς του αγώνες. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του και στις τέσσερις Οκτωβρίου, μαζί με τον άγιο Ελλάδιο, συνασκητή και συναγωνιστή του.

Με τον όρο Σπήλαια του Κιέβου εννοούνται δύο διαφορετικά μεν αλλά αδελφικά συνδεδεμένα συγκροτήματα της ίδιας μεγάλης Λαύρας. Τα Μακρινά Σπήλαια συνδέονται με τον όσιο Θεοδόσιο, ενώ τα Εγγύς Σπήλαια ανήκουν στην παράδοση του οσίου Αντωνίου του Κιέβου. Όταν χρησιμοποιείται ο όρος Λαύρα των Σπηλαίων, υπονοούνται και τα δύο μαζί ως ενιαίο ιερό σύνολο.

Η σύναξη όλων των πατέρων των Μακρινών Σπηλαίων εορτάζεται στις είκοσι οκτώ Αυγούστου κάθε χρόνο. Στους πιστούς της Ρωσίας τα Σπήλαια του Κιέβου παραμένουν ένας τόπος ζωντανής προσκυνηματικής αναφοράς και βαθιάς πνευματικής συγκινήσεως. Στα Εγγύς Σπήλαια του οσίου Αντωνίου τιμώνται ιδιαίτερα οι πατέρες που εκεί ασκήτεψαν, ανάμεσά τους και ο όσιος Ονούφριος ο σιωπηλός.

Η μνήμη του εορτάζεται επίσης στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου, μαζί με όλη τη σύναξη των πατέρων των Εγγύς Σπηλαίων. Με αυτόν τον τρόπο, ο σιωπηλός ασκητής δεν τιμάται μόνος, αλλά πάντοτε μέσα στη μεγάλη συνοδεία των αδελφών του ασκητών. Η Εκκλησία θέλει να φανερώνει ότι ο μοναχός δεν αγωνίζεται ποτέ απομονωμένος, ακόμη κι όταν κλείνεται μέσα σε ένα σπήλαιο.

Δίπλα του στέκονται πάντοτε οι συμπατέρες του, οι παλαιότεροι άγιοι και η αδιάκοπη ευχή της Εκκλησίας. Ολόκληρη η σύναξη των οσίων πατέρων της Λαύρας του Κιέβου εορτάζεται τη δεύτερη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η ημέρα αυτή συνδέεται με τη μεγάλη εορτή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και της νοεράς προσευχής.