Ένας λόγιος Αθηναίος, που είχε σπουδάσει μέσο Πλατωνισμό και στωική φιλοσοφία, στάθηκε με τόλμη μπροστά στους ισχυρότερους αυτοκράτορες της Ρώμης για να υπερασπιστεί τους διωκόμενους χριστιανούς. Τα δύο έργα του διασώθηκαν χάρη σε έναν κώδικα του ένατου αιώνα, που αντιγράφηκε στο φημισμένο βιβλιογραφικό εργαστήριο του Αρέθα στην Καισάρεια. Ο Άγιος Αθηναγόρας έζησε και έδρασε κατά τον δεύτερο μετά Χριστόν αιώνα, σε μια εποχή γεμάτη φιλοσοφικές αναζητήσεις και σκληρούς διωγμούς κατά της νέας πίστης.

Η καταγωγή του πιθανότατα συνδέεται με την Αθήνα, την πόλη όπου άνθησαν τα μεγάλα ρεύματα της αρχαίας ελληνικής σκέψης. Εκεί μυήθηκε στη φιλοσοφική παράδοση και απέκτησε τη βαθιά μόρφωση που σημάδεψε ολόκληρο το συγγραφικό του έργο. Η ακμή του τοποθετείται στα χρόνια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Μάρκου Αυρηλίου και Κομμόδου, μιας περιόδου όπου η Εκκλησία δοκιμαζόταν σκληρά από κατηγορίες και συκοφαντίες.

Μέσα σε αυτό το ταραγμένο κλίμα, ο σοφός Αθηναίος αποφάσισε να υψώσει τη φωνή του υπέρ των αδίκως κατηγορουμένων αδελφών του. Επέλεξε τον δρόμο της απολογίας, αξιοποιώντας τη βαθιά φιλοσοφική του παιδεία ως όπλο για την υπεράσπιση της αλήθειας του Ευαγγελίου. Από τα δύο σωζόμενα έργα του αντλούμε όσα γνωρίζουμε για τη ζωή, τη μόρφωση και τη θεολογική του σκέψη, καθώς πληροφορίες για το πρόσωπό του είναι ιδιαίτερα λιγοστές.

Πρόκειται για την «Πρεσβεία περί Χριστιανών» και το «Περί αναστάσεως νεκρών», δύο κείμενα που διασώθηκαν σε έναν πολύτιμο κώδικα του ένατου αιώνα. Ο συγκεκριμένος κώδικας αντιγράφηκε στο βιβλιογραφικό εργαστήριο του Αρέθα, ενός από τους σημαντικότερους λογίους του Βυζαντίου εκείνης της εποχής. Στην «Πρεσβεία» ο Άγιος απευθύνεται απευθείας στους αυτοκράτορες και αντικρούει με τεκμηριωμένο τρόπο τις κατηγορίες εναντίον των χριστιανών.

Στο δεύτερο έργο πραγματεύεται με φιλοσοφική αυστηρότητα το ζήτημα της αναστάσεως των νεκρών, που αποτελούσε σκάνδαλο για τους εθνικούς φιλοσόφους. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από καθαρότητα, εκφραστική δύναμη και βαθιά γνώση των ρητορικών τεχνικών της εποχής του. Ξεχωρίζει ανάμεσα στους σύγχρονούς του απολογητές για τη φιλολογική αρτιότητα και την κομψότητα του ύφους του.

Στα κείμενά του παραθέτει στίχους ποιητών και αποσπάσματα φιλοσόφων, με μεγάλη ευχέρεια και ακρίβεια. Από τον ρυθμό των φράσεων και τη διάρθρωση της ύλης συμπεραίνουμε ότι είχε φοιτήσει σε κάποια αξιόλογη ρητορική σχολή της εποχής. Στον χώρο της θεολογίας ο Άγιος Αθηναγόρας διατύπωσε με σαφήνεια και ακρίβεια την ορθόδοξη διδασκαλία περί της Αγίας Τριάδος, πολύ πριν διαμορφωθούν οι μεγάλες δογματικές διατυπώσεις των Οικουμενικών Συνόδων.

Υπερασπίστηκε με δύναμη τη θεοπνευστία των Αγίων Γραφών, αναγνωρίζοντας στα ιερά κείμενα την αυθεντική φωνή του ίδιου του Θεού προς τους ανθρώπους. Παράλληλα, ανέδειξε με ζήλο μια αυστηρή ασκητική στάση απέναντι στον ηθικό βίο των χριστιανών, που έπρεπε να ξεχωρίζουν από τους εθνικούς. Μίλησε για την αγνότητα του γάμου, για τη σωφροσύνη και για τον σεβασμό προς την ανθρώπινη ζωή, σε μια εποχή ηθικής χαλαρότητας.

Με τα κείμενά του απέδειξε στους εθνικούς ότι οι κατηγορίες της αθεΐας, της ανθρωποφαγίας και της ακολασίας ήταν εντελώς αβάσιμες συκοφαντίες. Έδειξε στους αυτοκράτορες ότι οι χριστιανοί ήταν πιστοί πολίτες, που τιμούσαν τη φιλοσοφία και αγαπούσαν την αρετή. Το συγγραφικό του έργο κατέχει αξιόλογη και ξεχωριστή θέση μέσα στην εκκλησιαστική γραμματεία των δύο πρώτων χριστιανικών αιώνων.