Hyjlindëse Kazani dhe mrekullitë e ikonës së saj

Në hirin e një shtëpie që sapo ishte djegur në Kazan, një vajzë nëntëvjeçare, Matrona, gjeti të varrosur një imazh të freskët të Hyjlindës. Disa vite më vonë, i njëjti imazh do t’i çonte trupat ruse të Pozharskit për të çliruar Moskën nga polakët. Historia fillon në vitin 1579, në vitet e Car Ivan i Tmerrshëm, i cili kishte pushtuar qytetin e Kazanit, kryeqytetin e mbretërisë Tatar. Pas rënies, cari hodhi menjëherë themelet e një katedrale për nder të Shpalljes së Hyjlindëses dhe caktoi vende për kishat e tjera. Një vit më pas u krijua një dioqezë në Kazan, ku ipeshkvi i parë ishte Shën Guria, i cili punoi me zell për përhapjen e krishterimit. Pasardhësi i tij, Shën Gjerman, vazhdoi të njëjtën punë, ndonëse myslimanët rezistuan ashpër. Një zjarr i tmerrshëm më pas shkatërroi gjysmën e Kremlinit të Kazanit dhe një pjesë të qytetit, dhe muslimanët thanë se Zoti i të krishterëve nuk tregon mëshirë. Në këtë moment të vështirë, Hyjlindëse ka dashur të mbështesë Ortodoksinë dhe të lavdërojë imazhin e saj përmes një vajze të vogël. Një shigjetar po përgatitej të ndërtonte një shtëpi në majë të shkëmbinjve. Hyjlindëse iu shfaq vajzës së tij të vogël, Matronës, dhe i kërkoi asaj t’i njoftonte kryepeshkopit dhe zotërve të qytetit se ikona e saj ishte e fshehur e varrosur në tokë. Por nëna nuk i kushtoi vëmendje fjalëve të së bijës. Vizioni u përsërit dhe herën e tretë Matron pa vetë imazhin, nga i cili u dëgjua një zë i tmerrshëm: “Nëse nuk i shpall fjalët e mia, unë do të shfaqem diku tjetër dhe do të vdisni”. Pastaj nëna e çoi vajzën te krerët dhe kryepeshkopi Jeremia, por askush nuk e besoi. Më tetë korrik, vetë Matrona filloi të gërmonte në vendin e treguar asaj. Shpejt u gjet imazhi i Virgjëreshës, i mbështjellë me një pëlhurë të vjetër të kuqe flakë, me fytyrën e saj të freskët dhe të qartë sikur të ishte pikturuar sapo. Kryepeshkopi i Kazanit e çoi ikonën me një litani në kishën e Shën Nikollës, famullitar i së cilës ishte atëherë Patriarku i mëvonshëm Hermogenes, i cili regjistroi historinë e gjetjes. Në transferimin e ikonës në Katedralen e Shpalljes, ndodhi mrekullia e parë, kur një i verbër për tre vjet, i quajtur Jozef, rifitoi dritën e tij. Brenda tempullit u shërua edhe një tjetër i verbër, Nikita, dhe që atëherë shumë pacientë, veçanërisht nga sëmundjet e syrit, gjetën shërimin e tyre para ikonës. Kryepeshkopi dhe zotërit i dërguan carit një raport të detajuar së bashku me një kopje besnike të ikonës. Cari urdhëroi të ndërtohej një manastir me dyzet murgesha në vendin e gjetjes, për të mbajtur aty ikonën e shenjtë. Matrona e vogël dhe nëna e saj ishin të parët që u bënë murgesha. Një kishë e re guri me një bankë u ndërtua shpejt dhe në 1594 u ngrit një katedrale më e madhe e Fjetjes, e inauguruar nga Mitropoliti Hermogenes vitin e ardhshëm. Murgeshat u rritën në gjashtëdhjetë e katër dhe ofertat e pasura vinin vazhdimisht në manastir. Imazhi ishte i mbuluar me veshje ari, i stolisur me gurë të çmuar dhe perla. Më vonë, Perandoresha Katerina ofroi dekorime të reja luksoze dhe financoi ndërtimin e një kishe të re, e cila u përurua në 1888. Shfaqja e ikonës Kazan u shoqërua me triumfin e rusëve kundër tatarëve myslimanë dhe për sa kohë që ikona e shenjtë mbeti në Kazan, besimtarët ndjeheshin të mbrojtur nga rreziku i Lindjes. Natën e njëzet e nëntë qershorit, nëntëmbëdhjetëqind e katër, hajdutët hynë në katedralen e manastirit dhe vodhën ikonën e mrekullueshme. Autorët nuk u gjetën kurrë dhe besohet se e kanë shkatërruar imazhin për hir të dekorimit të vlefshëm. Menjëherë pas kësaj, vendi përjetoi disfatë nga Lindja. Dy opinione qarkullojnë për fatin e imazhit origjinal. Të tjerë argumentojnë se ikona origjinale tashmë ishte transportuar fshehurazi në Moskë nga nderimi për carët, dhe më vonë përfundoi në Katedralen Kazan të Shën Pjetrisburgut. Të tjerë besojnë se ikona origjinale shoqëroi trupat e Pozharsky dhe mbeti në tempullin që ai ndërtoi në Sheshin e Kuq të Moskës. Sido që të jetë, të tria ikonat kanë qenë burime të mëdha të hirit të Hyjlindës për popullin rus. Në Kazan të Shëns Petroupolit ndodhet edhe varri i Kutuzovit, i cili prehet pas arritjes së tij historike. Në 1812, kur Car Aleksandri i Parë e emëroi atë komandant të përgjithshëm, Kutuzov fillimisht kaloi nëpër tempull për t’u lutur. Njerëzit i lëshuan kuajt e karrocave dhe bërtisnin të dëbonin francezët nga toka ruse. Pas elogjisë i vendosën mbi të imazhin e Kazanit dhe Hyjlindëse nuk i hodhi poshtë shpresat e gjeneralit të vjetër. Marshalli u kthye me lavdi të papërshkrueshme dhe pushoi brenda të njëjtit tempull. Që nga ajo kohë ekziston edhe një ikonostas i shkëlqyer argjendi, i bërë me argjend të marrë nga Kozakët nga francezët, të cilët kishin plaçkitur kishat e Moskës. Ikona e Moskës i ishte dërguar dikur nga Kazani princit Pozharsky, i cili udhëhiqte trupat ruse për të çliruar kryeqytetin. Ushtarët iu lutën me zjarr Hyjlindëses dhe më njëzet e dy tetor ata dëbuan polakët dhe çliruan Kremlinin. Në përkujtim, u krijua një festë e dytë e ikonës Kazan, së pari në Moskë dhe më pas në të gjithë Rusinë.