Ένας φοβερός αρχιληστής της Αιγύπτου, που έκλεβε ακόμη και τα ρούχα των νεκρών μέσα από τους τάφους, έγινε ένας από τους μεγαλύτερους θαυματουργούς της ερήμου. Ο Πατερμούθιος μεταστράφηκε όταν ανέβηκε στη στέγη μιας αφιερωμένης παρθένου με σκοτεινό σκοπό και αποκοιμήθηκε εκεί από την κούραση. Πριν τη μεταστροφή του, ζούσε στην ειδωλολατρία και ηγείτο μιας συμμορίας ληστών που σκόρπιζε τον τρόμο σε όλη την αιγυπτιακή γη.

Η φήμη των κακουργημάτων του είχε φτάσει παντού, καθώς δεν δίσταζε ούτε μπροστά στους τάφους ούτε μπροστά στα ιερά πρόσωπα. Εκείνη τη νύχτα προσπαθούσε να ξηλώσει τη σκεπή για να μπει μέσα, όμως δεν τα κατάφερνε με κανέναν τρόπο. Στον ύπνο του είδε έναν λαμπρό άνδρα ντυμένο σαν βασιλιάς, που του μίλησε με αυστηρή και πατρική φωνή.

Του είπε να σταματήσει τα εγκλήματα, να μην χύνει ανθρώπινο αίμα και να μην κλέβει ποτέ ξανά. Του υποσχέθηκε ακόμη πως, αν μετανοήσει αληθινά και αναλάβει αγγελικό βίο, θα γίνει αρχηγός ολόκληρου στρατού μοναχών. Ο ληστής υποσχέθηκε αμέσως πως θα ξεκινούσε με ζήλο τη νέα του ζωή.

Ο λαμπρός εκείνος άνδρας του έδειξε τότε ένα ολόκληρο πλήθος μοναχών. Όταν ξημέρωσε, η παρθένος ανέβηκε στη σκεπή και τρόμαξε βλέποντας τον άγνωστο να κοιμάται. Ο Πατερμούθιος ξύπνησε και έμεινε σαν χαμένος, χωρίς να ξέρει τι να πει στην κοπέλα.

Εκείνη τον ρώτησε ποιος είναι, από πού έρχεται και τι ζητάει εκεί πάνω την προηγούμενη νύχτα. Αυτός δεν απαντούσε σε τίποτε, παρά μόνο ζητούσε με αγωνία να του δείξουν πού βρίσκεται η εκκλησία των χριστιανών. Η κοπέλα κατάλαβε πως συμβαίνει κάτι θαυμαστό από τον Θεό και τον οδήγησε αμέσως στους πρεσβυτέρους.

Μόλις τους είδε, έπεσε στα πόδια τους και τους παρακαλούσε με δάκρυα να τον κάνουν χριστιανό. Οι πρεσβύτεροι όμως τον γνώριζαν καλά και δυσπιστούσαν, νομίζοντας πως πρόκειται για νέα πονηριά του φοβερού ληστή. Εκείνος δεν σταματούσε να κλαίει και να ικετεύει με επιμονή, ώσπου τους συγκίνησε με τη μετάνοιά του.

Του είπαν τότε πως, αν αφήσει οριστικά τα εγκλήματα και ζήσει με αρετή, θα τον δεχθούν στην εκκλησία. Υποσχέθηκε να εφαρμόσει όλα όσα θα του παράγγελναν με τέλεια υπακοή. Οι πρεσβύτεροι τον κατήχησαν και έπειτα από λίγες ημέρες τον βάπτισαν με χαρά.

Μετά το βάπτισμα ζήτησε μια εντολή που θα τον στήριζε στον δρόμο της σωτηρίας του. Οι πρεσβύτεροι τον δίδαξαν να αποστηθίσει τους τρεις πρώτους στίχους του πρώτου ψαλμού του Δαβίδ. Εκείνος εμβάθυνε σε αυτούς και είπε πως αυτό είναι αρκετό για τη σωτηρία της ψυχής του.

Τρεις ημέρες μετά το βάπτισμα έφυγε για την έρημο και έμεινε εκεί μέρες και νύχτες σε προσευχή και δάκρυα μετανοίας. Έτρωγε μόνο ρίζες από τα χόρτα που φύτρωναν γύρω του και απέκτησε βαθιά σχέση με τον Θεό. Όταν επέστρεψε στην εκκλησία, είχε μάθει τους τρεις εκείνους στίχους όχι μόνο απέξω αλλά και στην πράξη της ζωής του.

Οι πρεσβύτεροι θαύμαζαν τη μεταβολή του και την υπερβολική του εγκράτεια και ήθελαν να τον κρατήσουν κοντά τους. Όμως ο Πατερμούθιος έμεινε μόνο μία εβδομάδα και έφυγε ξανά στην έρημο για επτά ολόκληρα χρόνια. Πια δεν τρεφόταν με ρίζες αλλά με καθαρό ψωμί που του έστελνε αόρατα ο Θεός κάθε Κυριακή πρωί.

Έτρωγε ευχαριστιακά και έμενε χωρίς τροφή μέχρι την επόμενη Κυριακή, χωρίς ποτέ να αισθανθεί την αδυναμία της πείνας. Ο Θεός του χάρισε επιπλέον τη δωρεά να κατανοεί τα ιερά βιβλία και έμαθε όλη τη θεία Γραφή απέξω. Μετά από επτά χρόνια ο όσιος γύρισε με εντολή του Θεού στις κατοικημένες περιοχές για να ωφελήσει πολλούς.

Με την ασκητική του ζωή έλκυσε γύρω του πολλούς μαθητές που μιμούνταν με ζήλο τις αρετές του. Ήρθε κοντά του και ένας νεαρός που λαχταρούσε να γίνει μοναχός υπό την καθοδήγησή του. Ο όσιος τον ντύθηκε με το τρίχινο ράσο, με τον κουκούλιο και με τη μηλωτή από κατσικίσιο δέρμα.

Ο γέροντας είχε τη συνήθεια να επισκέπτεται τους αρρώστους, να στέκεται κοντά τους στις τελευταίες στιγμές και να τους ενταφιάζει με σεβασμό. Φρόντιζε μάλιστα ο ίδιος να τους ντύσει με τα νεκρικά ρούχα και να τους ετοιμάσει για την ταφή. Βλέποντας τέτοια αφοσίωση, ο νέος μοναχός του ζήτησε να τον ντύσει και να τον θάψει κι εκείνον όταν θα έρθει η ώρα.

Ο γέροντας του υποσχέθηκε με αγάπη πως θα τον σκεπάζει ωσότου το παιδί του πει το ίδιο πως αρκεί. Σύντομα ο νέος μοναχός εκοιμήθη και ο γέροντας τον ετοίμασε με τα νεκρικά υφάσματα κατά τη συνήθεια. Σκέπασε το πρόσωπό του και τον ρώτησε αν χρειάζεται κάτι περισσότερο για την ταφή του.

Τότε ο νεκρός απάντησε με καθαρή φωνή και είπε πως αρκεί, πάτερ μου, για όλο τον δρόμο. Όλοι όσοι ήταν παρόντες έμειναν έκπληκτοι μπροστά στο θαύμα και άρχισαν να δοξάζουν τον γέροντα ως μεγάλο θαυματουργό της εκκλησίας. Εκείνος όμως δεν άντεχε τους επαίνους και έφυγε κρυφά στην έρημο αμέσως μετά την ταφή.

Όταν επέστρεψε αργότερα στους αδελφούς, αποκαλύφθηκε σε αυτόν από τον Θεό πως ένας ασκητής κοντά σε ένα χωριό αρρώστησε θανάσιμα. Ο όσιος ξεκίνησε αμέσως, μα ο δρόμος ήταν μακρύς και ο ήλιος είχε αρχίσει να βασιλεύει στον ορίζοντα. Δεν ήθελε να μπει νύχτα στο χωριό για να μην παραβεί τον λόγο του Κυρίου, που λέει να περπατάμε όσο υπάρχει το φως.

Τότε, με δύναμη πίστεως, στράφηκε στον μισοκρυμμένο ήλιο και του είπε να σταθεί στον δρόμο του στο όνομα του Ιησού. Και πραγματικά ο ήλιος σταμάτησε μισοκρυμμένος και φώτιζε μόνο με το ένα του ημικύκλιο μέχρι να φτάσει ο άγιος. Οι κάτοικοι του χωριού απορούσαν που η μέρα δεν τελείωνε και μαζεύτηκαν στην πλατεία να δουν το παράδοξο γεγονός.

Έπειτα από λίγο είδαν τον όσιο να έρχεται από την έρημο και τον ρώτησαν για τη θαυμαστή στάση του ηλίου. Εκείνος τους θύμισε τα λόγια του Κυρίου, πως όποιος έχει πίστη σαν κόκκο σιναπιού μετακινεί και βουνά. Όλοι τότε κατάλαβαν πως για χάρη του σταμάτησε ο ήλιος και έδυσε μόλις εκείνος μπήκε στο χωριό τους.

Τον προσκύνησαν με φόβο Θεού και τον ακολούθησαν στην καλύβα του βαριά άρρωστου αδελφού. Όταν μπήκαν μέσα, βρήκαν τον ασκητή να έχει ήδη κοιμηθεί εν Κυρίω. Ο όσιος έκανε προσευχή, πλησίασε, ασπάστηκε το σώμα του και τον ρώτησε αν προτιμά να ζει με τον Χριστό ή να μείνει ακόμη λίγο μαζί τους.

Ο νεκρός ζωντάνεψε αμέσως, άνοιξε τα μάτια του, σηκώθηκε στο κρεβάτι και μίλησε με παράπονο στον γέροντα. Του είπε πως είναι καλύτερο να φύγει κοντά στον Χριστό και πως δεν θέλει πια να ζει μέσα στη σάρκα. Ο γέροντας τον ευλόγησε και του ζήτησε να αναπαυθεί ειρηνικά και να προσευχηθεί από τον ουρανό για εκείνον.

Ο αδελφός ξάπλωσε πάλι στο κρεβάτι του και παρέδωσε ξανά την ψυχή του στον Κύριο. Όλοι οι παρόντες κυριεύθηκαν από φόβο και ομολογούσαν πως πραγματικά αυτός ο γέροντας είναι άνθρωπος του Θεού. Ο όσιος ετοίμασε το σώμα και πέρασε ολόκληρη τη νύχτα σε ψαλμωδίες.

Το πρωί παρέδωσε με τιμή τον νεκρό στη γη και αναχώρησε σιωπηλά. Σε άλλη περίσταση ο όσιος επισκέφθηκε έναν αδελφό που είχε προσβληθεί από βαριά αρρώστια. Βλέποντας πως ο άρρωστος φοβόταν τον θάνατο εξαιτίας των αμαρτιών του, τον ρώτησε γιατί δεν είναι έτοιμος για την αναχώρησή του.

Του είπε πως η συνείδησή του φαίνεται να θέλει να πάει μαζί του στην άλλη ζωή ως κατήγορος. Ο άρρωστος τον παρακάλεσε με δάκρυα να προσευχηθεί στον Θεό για να του δώσει λίγο καιρό μετάνοιας. Ο γέροντας τον ρώτησε αυστηρά πού πήγαν τα προηγούμενα χρόνια του μοναχικού του βίου και τι κατάφερε με αυτά.

Του θύμισε πως όχι μόνο δεν θεράπευσε τις παλιές του πληγές, αλλά πρόσθεσε διαρκώς καινούργιες πάνω σε αυτές. Ο άρρωστος όμως δεν σταματούσε να ικετεύει με κλάματα τον άγιο για μια ευκαιρία από τον φιλάνθρωπο Θεό. Τότε ο γέροντας του είπε πως, αν σταματήσει να προσθέτει κακό στο κακό, θα προσευχηθεί για χάρη του.

Γονάτισε για προσευχή και σηκώθηκε με βεβαιότητα μετά από λίγη ώρα. Ανήγγειλε στον αδελφό πως ο Κύριος του χαρίζει τρία ολόκληρα χρόνια ζωής για αληθινή μετάνοια. Τον έπιασε από το χέρι, τον σήκωσε εντελώς υγιή και τον πήρε μαζί του στην έρημο.

Μετά από τρία χρόνια γύρισε μαζί με εκείνον στους αδελφούς και τους τον παρουσίασε σαν άγγελο Θεού. Πολλοί μοναχοί συγκεντρώθηκαν για να ακούσουν τα γλυκά λόγια του οσίου για τους καρπούς της μετάνοιας. Η ομιλία κράτησε μέχρι τον όρθρο και κατά τη διάρκειά της ο αδελφός, που είχε ολοκληρώσει τη μετάνοιά του, σαν να αποκοιμήθηκε.

Παρέδωσε την ψυχή του στα χέρια του Θεού χωρίς πόνο και χωρίς φόβο, σαν άνθρωπος που γλυκοκοιμάται. Αναφέρεται ακόμη για τον όσιο Πατερμούθιο πως πέρασε πολλές φορές τον Νείλο ποταμό περπατώντας πάνω στα νερά του. Κάποτε επίσης, καθώς μερικοί αδελφοί συζητούσαν για τη σωτηρία της ψυχής μέσα σε κλειδωμένη καλύβα, ο άγιος στάθηκε ξαφνικά ανάμεσά τους.

Έγινε γι αυτούς εικόνα του Χριστού, που παρουσιάστηκε ανάμεσα στους αποστόλους με τις πόρτες κλειστές μετά την ανάσταση. Τόσο μεγάλος υπήρξε ο όσιος στα θαύματα και τόσο πλούσιος έγινε ο δοχέας της θείας χάριτος. Πέρασε πολλά χρόνια της ζωής του ευαρεστώντας τον Κύριο με ασκητικούς αγώνες και έργα αγάπης.