Shum\u00eb projektligje kthehen n\u00eb ligje me vendimin e atyre q\u00eb jan\u00eb zgjedhur (pavar\u00ebsisht m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb zgjedhjes s\u00eb tyre), shpesh pa v\u00ebmendjen, interesimin dhe angazhimin aktiv t\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Megjithat\u00eb, ligji p\u00ebr barazin\u00eb gjinore pati nj\u00eb angazhim t\u00eb gjer\u00eb nga aktor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare: shoq\u00ebria civile, l\u00ebvizjet politike, l\u00ebvizjet fetare, por edhe institucionet zyrtare nd\u00ebrfetare, si\u00e7 ishte K\u00ebshilli Nd\u00ebrfetar i Shqip\u00ebris\u00eb. Natyrisht, secila pal\u00eb u fokusua te interesi i vet specifik \u2013 dhe kjo \u00ebsht\u00eb e drejta e \u00e7do subjekti shoq\u00ebror. Por pyetja q\u00eb shtrohet \u00ebsht\u00eb: a u mbrojt nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe interesi i p\u00ebrbashk\u00ebt dhe e mira e p\u00ebrgjithshme e shoq\u00ebris\u00eb?
P\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur k\u00ebsaj pyetjeje duhet t\u00eb nisim nga vet\u00eb objekti i debatit. Objekti ishte barazia, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast barazia gjinore. Barazia nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb e drejt\u00eb morale, por nj\u00eb e drejt\u00eb ontologjike e njeriut, e lidhur drejtp\u00ebrdrejt me qen\u00ebsin\u00eb e tij. Prandaj, barazia nuk mund t\u00eb jet\u00eb objekt relativizimi apo negocimi normativ \u2013 ajo \u00ebsht\u00eb themel identitar dhe parimor.
N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00e7\u00ebshtja nuk q\u00ebndron te vet\u00eb koncepti i barazis\u00eb, por te koncepti i gjinis\u00eb. Historikisht \u2013 si n\u00eb tradit\u00ebn njer\u00ebzore, ashtu edhe n\u00eb tekstet e shenjta \u2013 gjinia \u00ebsht\u00eb pranuar si kategori binare (mashkull dhe fem\u00ebr). P\u00ebrshtjellimi lind at\u00ebher\u00eb kur njeriu, duke nd\u00ebrhyr\u00eb mbi konceptin e gjinis\u00eb, tenton ta relativizoj\u00eb at\u00eb. K\u00ebtu nj\u00eb rol t\u00eb madh ka edhe p\u00ebrdorimi i koh\u00ebs dhe argumenteve kohore si justifikim p\u00ebr nd\u00ebrhyrje mbi qenien trupore dhe biologjike t\u00eb njeriut. Ashtu si n\u00eb rastin e zhvendosjes kohore tremujore p\u00ebr t\u00eb justifikuar abortin, edhe n\u00eb debatin p\u00ebr gjinin\u00eb, gjinia tenton t\u00eb relativizohet n\u00eb koh\u00eb, duke krijuar nocionin e ri \u201cgjini sociale\u201d, e cila k\u00ebrkon t\u00eb dominoj\u00eb deri n\u00eb zhdukje gjinin\u00eb biologjike. Kjo mund t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb frym\u00eb presioni dhe madje stigmatizimi mbi konceptin biologjik t\u00eb gjinis\u00eb.
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, prind\u00ebrit p\u00ebrballen me nj\u00eb dilem\u00eb t\u00eb re: a duhet t\u00eb flasin me f\u00ebmij\u00ebt e tyre p\u00ebr gjinin\u00eb? A duhet t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb shoq\u00ebrizimit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs dhe formimit t\u00eb identitetit t\u00eb tij gjinor?
N\u00ebse gjinia ngarkohet vazhdimisht me kuptime dhe p\u00ebrkufizime t\u00eb reja jasht\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb saj, ajo rrezikon t\u00eb humbas\u00eb kuptimin e saj biologjik dhe t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb kategori t\u00eb varur vet\u00ebm nga ndjesia momentale individuale apo presioni kulturor i koh\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb luftuar padrejt\u00ebsi t\u00eb dikurshme, mund t\u00eb prodhohen padrejt\u00ebsi t\u00eb reja q\u00eb nuk i sh\u00ebrbejn\u00eb zhvillimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.
Ndryshimet momentale n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb caktuar mund t\u00eb godasin element\u00eb t\u00eb tjer\u00eb themelor\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb duke sjell\u00eb pasoja t\u00eb pakorrigjueshme dhe ndikime t\u00eb thella n\u00eb zhvillimin e saj. N\u00eb rastin e ligjit p\u00ebr barazin\u00eb gjinore, krijohet precedent p\u00ebr ndryshimin e dokumenteve ku vihet n\u00eb dyshim gjinia binare, duke ndikuar edhe n\u00eb institucionin e martes\u00ebs dhe familjes, jo vet\u00ebm n\u00eb form\u00eb, por edhe n\u00eb p\u00ebrmbajtje. P\u00ebrpjekja p\u00ebr krijimin e nj\u00eb \u201cgjinie gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse\u201d mund t\u2019i godas\u00eb t\u00eb gjitha kategorit\u00eb, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje ekzistenc\u00ebn e tyre dhe progresin shoq\u00ebror.
N\u00eb p\u00ebrfundim, mund t\u00eb them se miratimi i ligjit nuk e tejkaloi pabarazin\u00eb gjinore brenda shoq\u00ebris\u00eb, madje krijoi precedent\u00eb t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e saj. Disa organizata e pan\u00eb ligjin nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim ideologjik, duke i sh\u00ebrbyer jo vet\u00ebm ideologjis\u00eb s\u00eb tyre, por edhe p\u00ebrfitimeve t\u00eb tyre (madje edhe monetare). Nd\u00ebrkoh\u00eb, kishte institucione si K\u00ebshilli Nd\u00ebrfetar i Shqip\u00ebris\u00eb, i cili, i udh\u00ebhequr nga p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebrpara Per\u00ebndis\u00eb, shoq\u00ebris\u00eb dhe njeriut, u b\u00eb pjes\u00eb e diskutimit duke ruajtur statur\u00ebn e vet dhe t\u00eb asaj q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson.
PHD (c) Thoma \u00c7om\u00ebni
Pedagog i Departamentit t\u00eb Teologjis\u00eb dhe Kultur\u00ebs
Kolegji Universitar Logos
Data: 8.11.2025<\/p>\n