Berati mbart n\u00eb vetvete nj\u00eb histori t\u00eb pasur dhe interesante. Identifikimi i tij me Antipatrean antike ka mbetur hipotetik ashtu si edhe hipotezat e tjera t\u00eb nj\u00eb emri t\u00eb mundsh\u00ebm si, Barguli dhe Partha1. Nd\u00ebrkoh\u00eb gjat\u00eb mesjet\u00ebs s\u00eb hershme ky qytet shfaqet n\u00eb dokumentet historike me emrin Pulkeriopolis. K\u00ebshtu e ndeshim n\u00eb udh\u00ebrr\u00ebfyesin e Hieroklit t\u00eb shek. VI, ku p\u00ebrmendet si nj\u00eb nd\u00ebr qytetet kryesore t\u00eb provinc\u00ebs s\u00eb Epirit t\u00eb Ri2. Historian\u00ebt aludojn\u00eb se k\u00ebt\u00eb em\u00ebr qyteti mund ta ket\u00eb marr\u00eb nga perandoresha Pulkeria, motra e perandorit Teodos (408-450) dhe e shoqja e perandorit Marcian (450-457)3. T\u00eb k\u00ebsaj periudhe mund t\u00eb jet\u00eb edhe peshkopata e Pulkeriopolisit duke gjykuar sipas ligjit t\u00eb perandorit Zenon (474-475) q\u00eb: \u201c…\u00e7do qytet … t\u00eb ket\u00eb me \u00e7do kusht nj\u00eb peshkop t\u00eb vetin…\u201d4. Nd\u00ebrsa arkeologjia na jep nj\u00eb s\u00ebr\u00eb element\u00ebsh nga nd\u00ebrtimet e periudh\u00ebs paleokristiane q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb se krisht\u00ebrimi kishte hedhur rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb n\u00eb Berat dhe rrethinat e tij5.\u00a0
N\u00eb burimet historike si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Noticia e perandorit Jan Cimisku, peshkopata e Pulkeriopolisit, ndeshet n\u00eb shek. X n\u00ebn var\u00ebsin\u00eb e kryepeshkopat\u00ebs s\u00eb Durr\u00ebsit6. Nd\u00ebrsa n\u00eb diplom\u00ebn e perandorit Vasili II akorduar kryepeshkopit t\u00eb Ohrit n\u00eb vitin 1019, kjo peshkopat\u00eb del me emrin Belgrad (qytet i bardh\u00eb), em\u00ebrtim t\u00eb cilin Pulkeriopolisi e mori gjat\u00eb pushtimit bullgar (shek. IX-X). Sipas saj, peshkopit t\u00eb Belgradit i njihej e drejta t\u00eb kishte n\u00ebn administrim 40 klerik\u00eb dhe 40 parik\u00eb7. M\u00eb pas, dokumente t\u00eb ndryshme na njoftojn\u00eb p\u00ebr peshkop\u00ebt e Beratit, kishat, manastiret dhe nj\u00eb trash\u00ebgimni t\u00eb pasur n\u00eb kodik\u00eb, ikona, epitafe dhe relike shenjtor\u00ebsh8. Trash\u00ebgimtare dhe d\u00ebshmitare e gjith\u00eb k\u00ebtyre ngjarjeve \u00ebsht\u00eb kalaja e Beratit, nj\u00eb nga monumentet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb historis\u00eb dhe kultur\u00ebs son\u00eb. Me form\u00ebn e saj t\u00eb spikatur n\u00eb trajt\u00eb trek\u00ebnd\u00ebshi ajo ngrihet n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb 187 m, n\u00eb bregun e djatht\u00eb t\u00eb lumit Osum duke dominuar lugin\u00ebn e tij9. Me nj\u00eb perimet\u00ebr t\u00eb mureve prej 1400 dhe siperfaqe 10 ha, kalaja ruan gjurm\u00eb nd\u00ebrtimi q\u00eb datojn\u00eb nga shek. IV pk deri n\u00eb koh\u00ebn e sundimit t\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs (1813-1821)10. Sipas Aleksudhit n\u00eb vitin 1868, aty, ndodheshin selia e \u00a0Mitropolis\u00eb s\u00eb Beratit dhe funksiononin 15 kisha11. Nd\u00ebrsa sot brenda territorit t\u00eb saj gjenden nj\u00eb num\u00ebr m\u00eb i vog\u00ebl i tyre, si ato t\u00eb Sh\u00ebn Vllahern\u00ebs, Sh\u00ebn Triadh\u00ebs, Fjetjes s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb, Sh\u00ebn Kollit, Sh\u00ebn Mitrit, Sh\u00ebn Kostandinit dhe Helen\u00ebs, Sh\u00ebn Todrit, Ungjillizimit t\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb, etj, nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb cilave g\u00ebzojn\u00eb edhe statusin monument kulture.\u00a0
Si kisha t\u00eb periudh\u00ebs bizantine ve\u00e7ojm\u00eb ato t\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebri Vllahern\u00ebs, Sh\u00ebn Triadh\u00ebs dhe Sh\u00ebn M\u00ebhillit12. Nd\u00ebr to faltorja m\u00eb e vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb ajo e Sh\u00ebn M\u00ebri Vllahern\u00ebs q\u00eb ndodhet n\u00eb pjes\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb kalas\u00eb. E p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga naosi, narteksi dhe kthina e altarit kisha i p\u00ebrket shek. XIII. Dikur ka patur form\u00eb kryqi t\u00eb brendashkruar me kupol\u00eb por nd\u00ebrhyrjet e m\u00ebvonshme kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb ajo t\u00eb p\u00ebsoj\u00eb ndryshimeduke ardhur n\u00eb gjendjen e sotme. Naosit ndahet nga altari prej nj\u00eb ikonostasi druri nd\u00ebrsa dyshemeja e tij \u00ebsht\u00eb shtruar me tulla. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb an\u00ebn lindore dallohet teknika e nd\u00ebrtimit e tipit klausonazh dhe absida trefaq\u00ebshe n\u00eb mes t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ndodhet nj\u00eb dritare dyshe me kolon\u00eb guri13. Kjo kish\u00eb \u00ebsht\u00eb zbukuruar me afreske nga i biri i Onufrit Nikolla n\u00eb vitin 1578. Mbi port\u00ebn per\u00ebndimore dhe pjes\u00ebn e brend\u00ebshme t\u00eb absid\u00ebs gjenden dy mbishkrime q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb14.\u00a0
Kisha e Sh\u00ebn Triadh\u00ebs ngrihet n\u00eb nj\u00eb terren t\u00eb pjerr\u00eb pran\u00eb murit J-P t\u00eb kalas\u00eb. E nd\u00ebrtuar n\u00eb shek. XIII-XIV edhe ajo \u00ebsht\u00eb e tipit kryq i brendashkruar me kupol\u00eb. Elem\u00ebnt\u00ebt p\u00ebrb\u00ebres t\u00eb saj jan\u00eb naosi, altari dhe narteksi t\u00eb nd\u00ebrtuar me nj\u00eb muratur\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga gur\u00eb dhe copa tullash n\u00eb brezin e posht\u00ebm dhe klausonazh n\u00eb brezin e sip\u00ebrm. Tamburi \u00ebsht\u00eb tet\u00eb faqesh ku jan\u00eb kombinuar kat\u00ebr dritare dhe kat\u00ebr nike. Arkitektura dhe dekoracioni i pjes\u00ebs s\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme tek frontonet, tamburi dhe dritaret, nd\u00ebrtuar me tulla i jep kish\u00ebs nj\u00eb pamje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb piktoreske15. N\u00eb naosin dhe hajatin e k\u00ebsaj kishe ruhen t\u00eb vetmet afreske bizantine t\u00eb cilat i p\u00ebrkasin periudh\u00ebs s\u00eb rilindjes paleologe. N\u00eb to paraqitet edhe nj\u00eb portret i guvernatorit lokal t\u00eb beratit Andronik Paleolog Asanit (1302-1316), ktitorit t\u00eb saj16.
Kisha e Sh\u00ebn M\u00ebhillit e nd\u00ebrtuar n\u00eb shek XIII ngrihet mbi shk\u00ebmbin q\u00eb ndodhet n\u00ebn murin jugor t\u00eb kalas\u00eb. P\u00ebrb\u00ebhet nga naosi, narteksi dhe kthina e altarit n\u00eb t\u00eb cilin bien n\u00eb sy dy nike dhe dritarja dyshe e absid\u00ebs. Edhe kjo kapel\u00eb \u00ebsht\u00eb e tipit kryq i brendashkruar me kupol\u00eb dhe tambur e nd\u00ebrtuar me teknik\u00ebn e klausonazhit17. \u00cbsht\u00eb e njohur p\u00ebr pro\u00e7esionin q\u00eb zhvillohet n\u00eb dat\u00ebn 10 korrik t\u00eb \u00e7do viti kur n\u00eb t\u00eb ekspozohen nj\u00eb pjes\u00eb nga lipasanat e Sh\u00ebn Nikodhimit t\u00eb Beratit.
Nd\u00ebr kishat postbizantine p\u00ebrmendet Fjetja e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb e cila \u00ebsht\u00eb faltorja m\u00eb e madhe nd\u00ebr kishat e Kalas\u00eb. Dikur sh\u00ebrbente si katedrale e qytetit dhe s\u00eb bashku me ambientet e tjera p\u00ebrb\u00ebnte kompleksin e Mitropolis\u00eb18. Sipas mbishkrimit t\u00eb gdh\u00ebndur n\u00eb murin portal ajo \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb vitin 1797 n\u00eb vendin ku dikur ngrihej nj\u00eb kish\u00eb m\u00eb e vjet\u00ebr19. Nga pikpamja arkitektonike, kisha e Fjetjes s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bazilik\u00eb trenef\u00ebshe q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga naosi, narteksi dykat\u00ebsh, hajati jugor me portik dhe disa kthina n\u00eb an\u00ebn veriore. Naosi me p\u00ebrmasa 20 x 10.9 m ndahet mbi dy radh\u00eb kolonash ku mb\u00ebshteten tambur\u00ebt tet\u00ebfaq\u00ebsh t\u00eb dy kupolave. Altari p\u00ebrb\u00ebhet nga protezisi, bema dhe diakonikoni dhe ndahet naosi nga nj\u00eb ikonostas druri20. Ai ka qen\u00eb zbukurar me ikona t\u00eb pikturuara nga mjeshtri Joan \u00c7etiri n\u00eb vitin 181221. Mendohet se edhe afresket e nj\u00ebr\u00ebs pr\u00ebj kupolave dhe faqes s\u00eb brendshme e absid\u00ebs \u00ebsht\u00eb zbukuruar me afreske nga Joan \u00c7etiri dhe m\u00eb pas nga nj\u00eb piktor anonim22. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faltore ruhen edhe lipsanat e Sh\u00ebn Angjellarir dhe Gorazdit, t\u00eb cilat sipas tredit\u00ebs verbal vendase jan\u00eb sjell\u00eb k\u00ebtu s\u00eb bashku me epitafin e Gllavinic\u00ebs nga peshkopata e dikurshme e Gllavinic\u00ebs23. Pas braktisjes s\u00eb Gllavinic\u00ebs shum\u00eb prej objekteve kishtare t\u00eb kish\u00ebs katedrale t\u00eb saj si: libra, kodik\u00eb, lipsana, ikona, etj, u zhvendos\u00ebn drejt Beratit. Nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb e pohon edhe Mitropoliti i Beratit, Aleksudhi, kur thekson se disa nga ikonat q\u00eb ruheshin n\u00eb kish\u00ebn katedrale t\u00eb Beratit kishin ardhur nga Ballshi24.
Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn e katedrales u vendos n\u00eb vitin 1986 muzeu \u2018\u2019Onufri\u2019\u2019 n\u00eb t\u00eb cilin jan\u00eb ekspozuar vepra arti kishtar t\u00eb shekujve t\u00eb ndrysh\u00ebm25. Midis 200 objekteve t\u00eb ndryshme ve\u00e7ohen ikona duke nisur nga Onufri p\u00ebr t\u00eb vijuar me t\u00eb birin, Nikoll\u00ebn, Onuf\u00ebr Qiprioti, David Selenic\u00ebn, Kostandin Shpatarakun dhe piktor\u00ebt e familjes \u00c7etiri26.\u00a0
Duhet theksuar se gjat\u00eb shek. XVI, n\u00eb kishat e kalas\u00eb s\u00eb Beratit ka ushtruar aktivitetin e tij artistik edhe Onufri, nj\u00eb prej p\u00ebrfaq\u00ebsueve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb ikonografis\u00eb postbizantine n\u00eb Shqip\u00ebri. T\u00eb tilla jan\u00eb afresket murale t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Todrit dhe ikonat n\u00eb kishat e Vangjelizmos\u00eb, Sh\u00ebn Mitrit dhe Fjetjes s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb27. Onufri krijoi nj\u00eb rrym\u00eb t\u00eb re n\u00eb piktur\u00ebn postbizantine t\u00eb konsideruar si nj\u00eb shkoll\u00eb lokale e cila u ndoq nga piktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb por pa arritur perfeksionin e tij. Pikturat e tij dallohen p\u00ebr ngjyra t\u00eb ngrohta dhe tone t\u00eb fuqishme, raportet drit\u00eb-hije, etj28. P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb k\u00ebsaj shkolle ishin edhe i biri i tij Nikolla q\u00eb ka pikturuar n\u00eb kish\u00ebn e Sh\u00ebn M\u00ebri Vllahern\u00ebs dhe Onuf\u00ebr Qiprioti. Ky i fundit ka realizuar afresket e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Kollit n\u00eb vitin 1609 dhe shum\u00eb ikona p\u00ebr kisha t\u00eb ndryshme t\u00eb Beratit29. \u00a0 \u00a0\u00a0
Nd\u00ebrsa nj\u00eb tjet\u00ebr trash\u00ebgimni e k\u00ebsaj kulture jan\u00eb edhe kodik\u00ebt. N\u00eb Arkivin Q\u00ebndror Shtet\u00ebror, n\u00eb fondin nr. 488 ruhet nj\u00eb koleksion prej 100 kodik\u00ebsh dhe 17 fragmentesh t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga dor\u00ebshkrime bizantine dhe postbizantine. Pjesa m\u00eb e madhe e tyre vjen nga Berati (77) duke nisur prej kodikut t\u00eb Purpurt (shek. VI) dhe atij t\u00eb Art\u00eb (shek. IX), t\u00eb njohur edhe me emrat Beratinus 1 dhe Beratinus 2, ku i pari g\u00ebzon nj\u00eb status t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nga UNESCO si nj\u00eb prej veprave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb njer\u00ebzimit30. Po k\u00ebshtu, nj\u00eb objekt i vlerave t\u00eb rralla jo vet\u00ebm jo vet\u00ebm nga pikpamja artistike dhe historike por edhe si p\u00eblhura m\u00eb vjet\u00ebr q\u00eb ruhet n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb \u00a0Epitafi i Gllavinic\u00ebs31. Bashk\u00eb me t\u00eb n\u00eb pavijonet e Muzeut Historik Komb\u00ebtar, muzeve t\u00eb tjera t\u00eb vendit, bibliotekave dhe arkivit, q\u00ebndrojn\u00eb t\u00eb ekspozuara me dhjetra vepra arti, artefakte, sende dhe objekte kishtare t\u00eb k\u00ebsaj tradite t\u00eb shk\u00eblqyer. Por mbi t\u00eb gjitha kjo trash\u00ebgimni e shk\u00eblqyer e Beratit \u00ebsht\u00eb produkt dhe fryt i p\u00ebrkushtimit t\u00eb komunitetit vendas, i cili gjat\u00eb koh\u00ebrave ka treguar edhe shembuj t\u00eb shk\u00eblqyer t\u00eb ruajtjes s\u00eb k\u00ebtyre thesareve q\u00eb nuk i p\u00ebrkasin vet\u00ebm k\u00ebtij besimi por mbi t\u00eb gjitha kultur\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare.
\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026
1-Neritan Ceka, Lasht\u00ebsia dhe emri antik i k\u00ebshtjell\u00eb s\u00eb Beratit, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 33-34
2-Hierocles, Synecdemus, 8. XIII, 853, Ilir\u00ebt dhe Iliria …., f. 453
3-Guntram Koch, Disa d\u00ebshmi t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb hershme bizantine n\u00eb Berat, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 113
4-Codex Justinianus, Lib I, 3, 35
5-Guntram Koch, Disa d\u00ebshmi t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb hershme bizantine n\u00eb Berat, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 113-120; Sk\u00ebnder Bushi-Era Xhaferaj-Altin Behari, Mozaiku paleokristian n\u00eb kalan\u00eb e Beratit. Raport paraprak, Candavia, 4, 2014, f. 123-132\u00a0
6-Acta Albaniae, I, IV; A. Meksi, Arkitektura mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, Tiran\u00eb 1983, f. 76\u00a0
7-Burime t\u00eb zgjedhura p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb shek VII-XV, Tiran\u00eb 1962, f. 30-31
8-Th. Popa, Mbishkrime te Kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ASH, Tiran\u00eb 1998, f. 101; Th. Popa, T\u00eb dhana mbi princat mesjetar\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb mbishkrimet e kishave tona, Buletin Shkencat Shoq\u00ebrore, 1, Tiran\u00eb 1957, f. 200-201\u00a0
9-H\u00ebna Spahiu, Qyteti Iliro Arb\u00ebror i Beratit, Tiran\u00eb 1990, f. 9-11
10-Kujtim Braka, Berati n\u00eb drit\u00ebn e t\u00eb dh\u00ebnave arkeologjike, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 97-99
11-Anthimos D. Alexoudes, Syntonos Historike Perigrafe Tes Hieras Metropoles Belegradon, H Ionia, Kerkyra 1868, f. 49-50
12-Aleksand\u00ebr Meksi, Tri kishat bizantine t\u00eb Beratit, Monumentet, 4, Tiran\u00eb 1972, f. 59-83
13-Po aty, f. 59-83; A. Meksi, Arkitektura mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, \u2018\u20198 N\u00ebntori\u201d, Tiran\u00eb 1983, f. 156-158
14-Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 86-88
15-A. Meksi, Tri kishat bizantine t\u00eb Beratit, Monumentet, 4, Tiran\u00eb 1972, f. 59-83; A. Meksi, Arkitektura mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, \u2018\u20198 N\u00ebntori\u201d, Tiran\u00eb 1983, f. 158-162
16-Dhorka Dhamo, T\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr datimin e afreskeve n\u00eb Berat, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 51-53; Burime tregimtare bizantine p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb1975, f. 218
17-A. Meksi, Tri kishat bizantine t\u00eb Beratit, Monumentet, 4, Tiran\u00eb 1972, f. 59-83; A. Meksi, Arkitektura mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, \u2018\u20198 N\u00ebntori\u201d, Tiran\u00eb 1983, f. 158-162
18-Pirro Thomo, Kishat pasbizantine n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut, KOASH, Tiran\u00eb 1998, f. 204-206\u00a0
19-Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 113
20-Pirro Thomo, Kishat pasbizantine n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut, KOASH, Tiran\u00eb 1998, f. 204-206 \u00a0
21-Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 121\u00a0
22-Gazmend Muka, T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja nga restaurimi i piktur\u00ebs n\u00eb katedralen Fjetja e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb Berat, Monumetet 1, Tiran\u00eb 1990, f. 139
23-Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave n\u00eb Shqip\u00ebri, Tiran\u00eb 1998, f. 141; Th. Popa, T\u00eb dhana mbi princat mesjetar\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb mbishkrimet e kishave tona, Buletin Shkencat Shoq\u00ebrore, 1, Tiran\u00eb 1957, f. 200-21; Th. Popa, Glavinica e lasht\u00eb n\u00eb Ballshin e sot\u00ebm, Studime historike, 1964, 2, f. 238-241
24-Anthimos D. Alexoudes, Syntonos Historike Perigrafe Tes Hieras Metropoles Belegradon, H Ionia, Kerkyra 1868, f. \u00a032
25-Marita Beci, Disa vrojtime dhe sugjerime mbi gjendjen dhe problemet e ruajtjes s\u00eb objekteve t\u00ebrestauruar n\u00eb muzeun "Onufri", Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 109
26-muzeumet-berat.al\/muzeu-onufri\/
27-Theofan Popa, rreth vepr\u00ebs s\u00eb Onufrit, Monumentet e Kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, 2, Tiran\u00eb 1975, f. 72-74
28-Po aty, f. 72-74
29-Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 86-88; Hasan Nallbani, Pikturat mesjetare dhe piktor\u00ebt n\u00eb kishat e kalas\u00eb s\u00eb qytetit t\u00eb Beratit, Monumentet, 2, Tiran\u00eb 1990, f. 179-184
30-Kodik\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb, Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Arkivave, Tiran\u00eb 2003\u00a0
31-Grup Autor\u00ebsh, \u201cBurime t\u00eb zgjedhura p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, I, USHT-IHGJ, Tiran\u00eb 1962, f. 194
MEDIA NGJALLJA, MARS 2026<\/p>\n