Jam shum\u00eb i g\u00ebzuar t\u00eb kujtoj figur\u00ebn e Kryepeshkopit Anastas. E njihja prej m\u00eb shum\u00eb se 30 vitesh, q\u00eb kur erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri, edhe pse p\u00ebr fam\u00ebn e tij kisha d\u00ebgjuar m\u00eb her\u00ebt, si nj\u00eb njeri, si nj\u00eb studiues i religjioneve, nj\u00eb personalitet i interesuar p\u00ebr dialogun dhe thellimin. Sepse p\u00ebr Anastasin, t\u00eb krishter\u00ebt nuk ishin t\u00eb izoluar n\u00eb bot\u00eb; p\u00ebr Anastasin, Kisha Ortodokse nuk ishte e izoluar n\u00eb bot\u00eb, por duhej t\u00eb shihte dhe t\u00eb kuptonte realitetin.
Un\u00eb e kam njohur Shqip\u00ebrin\u00eb e viteve \u201980 \u2013 izolimin e nj\u00eb vendi n\u00ebn diktatur\u00eb, nj\u00eb vend t\u00eb cilit diktatura i kishte mbyllur madje edhe qiellin, i kishte ndaluar hap\u00ebsir\u00ebn e besimit. T\u00eb gjitha besimet, si ai ortodoks, katolik, islam, bektashi, kan\u00eb vuajtur shum\u00eb n\u00ebn diktatur\u00ebn komuniste. Kishat dhe religjionet ishin t\u00eb shkat\u00ebrruara dhe Anastasi erdhi me eksperienc\u00ebn e tij si nj\u00eb njeri universal.
Po, Kryepeshkopi Anastas \u00ebsht\u00eb grek, ka lindur n\u00eb Greqi, ka studiuar n\u00eb Greqi, i ka takuar Kish\u00ebs greke dhe \u00ebsht\u00eb me kultur\u00eb greke. Por ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb njeri universal, v\u00ebrtet i pakufi, \u201cekumenikos anthropos\u201d, nj\u00eb njeri ekumenik.
Ai erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri me mision nga Patriarkana Ekumenike p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka p\u00ebr k\u00ebt\u00eb Kish\u00eb t\u00eb mjer\u00eb, t\u00eb rr\u00ebnuar. Por t\u00eb gjith\u00eb e konsideronin nj\u00eb t\u00eb huaj, thuajse nj\u00eb kolonizator t\u00eb fes\u00eb, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb vlerave t\u00eb greqizimit. Por Anastasi nuk ishte ky. Anastasi ishte njeriu i Ngjalljes. Edhe pse i madh n\u00eb mosh\u00eb, 60 vje\u00e7, un\u00eb jam d\u00ebshmitar i shum\u00eb takimeve ku ai tregonte se sa i deshi shqiptar\u00ebt \u2013 ata t\u00eb vuajturit, t\u00eb plagosurit e diktatur\u00ebs, t\u00eb rinjt\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb donin nj\u00eb jet\u00eb ndryshe; sa e deshi tok\u00ebn, panoram\u00ebn, Tiran\u00ebn, qytetet e Shqip\u00ebris\u00eb, si u p\u00ebrfshi t\u00ebr\u00ebsisht me njer\u00ebzit e tij. Dhe n\u00eb fund, Anastasi u p\u00ebrfshi edhe n\u00eb marrjen e n\u00ebnshtet\u00ebsis\u00eb shqiptare, sepse p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnshtet\u00ebsia shqiptare ishte e r\u00ebnd\u00ebsishme \u2013 jo sepse kishte nevoj\u00eb p\u00ebr pasaport\u00eb, por sepse tashm\u00eb emri i tij ishte Anastasi i Shqip\u00ebris\u00eb, sepse ishte b\u00ebr\u00eb shqiptar me shqiptar\u00ebt. Duke ndjer\u00eb dhimbjet e tyre, g\u00ebzimet e tyre, pritjet e tyre.
Kisha Ortodokse e Shqip\u00ebris\u00eb u ngjall. Ky intelektual, ky sh\u00ebrbestar, si meshonte Anastasi dhe si m\u00ebsoi shum\u00eb prift\u00ebrinj, madje dhe peshkop\u00eb shqiptar\u00eb se si t\u00eb celebronin Liturgjin\u00eb Hyjnore me dinjitet, thjesht\u00ebsi, besim dhe solemnitet.
Ky intelektual, ky sh\u00ebrbestar, ky njeri i lutjes intensive, u b\u00eb dhe inxhinier, arkitekt, projektues, nj\u00eb njeri q\u00eb tregoi aft\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme ekonomike. Nxori n\u00eb pah di\u00e7ka q\u00eb nuk ja njihnim: nj\u00eb sens konkret, nj\u00eb konkret\u00ebsi t\u00eb lir\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn vet\u00ebm nj\u00eb njeri shpirt\u00ebror mund ta ket\u00eb.
Dhe mbi 60 vje\u00e7, u b\u00eb murator dhe pastor n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, meshtar dhe predikues, dhe pastaj edhe pelegrin p\u00ebr Kish\u00ebn, n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb cilat n\u00eb vitet \u201990 ishin n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi. Dhe ai, edhe pse i s\u00ebmur\u00eb n\u00eb fizikun e tij, nuk u kursye.
Ekzistojn\u00eb imazhe t\u00eb cilat dhe un\u00eb vet\u00eb i kam par\u00eb n\u00eb katedralen e vjet\u00ebr \u2013 at\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Enver Hoxha ua dha ortodoks\u00ebve dhe pastaj ua mori s\u00ebrish \u2013 me nj\u00eb \u00ebmb\u00eblsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Kujtoj fytyrat e t\u00eb krishter\u00ebve ortodoks\u00eb q\u00eb kishin dal\u00eb nga persekutimi, q\u00eb shikonin drejt atij q\u00eb ishte kryetari i komunitetit, nj\u00eb teolog i laik\u00ebve, me g\u00ebzim. Ishte pastori i tyre, q\u00eb do t\u2019i \u00e7onte drejt ngjalljes.
Anastasi ishte njeriu i Ngjalljes, i Pashk\u00ebs s\u00eb Kish\u00ebs Ortodokse shqiptare pas nj\u00eb s\u00eb Premte t\u00eb Madhe t\u00eb gjat\u00eb, shum\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb \u2013 p\u00ebr laik\u00ebt, prift\u00ebrinjt\u00eb dhe murgjit.
Por ai nuk ishte thjesht njeriu i kalimit nga e shkuara n\u00eb t\u00eb tashmen. Anastasi shikonte t\u00eb ardhmen. Shikonte t\u00eb ardhmen e Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb ardhmen e popullit t\u00eb tij ortodoks. Dhe duke par\u00eb t\u00eb ardhmen, ky njeri tashm\u00eb i r\u00ebnduar nga vitet, nuk ishte i lodhur. Kishte kufizimet, por edhe entuziazmin dhe vizionin e nj\u00eb t\u00eb riu, thuajse sikur nuk do t\u00eb vdiste kurr\u00eb. Sepse e dinte q\u00eb Kisha e tij nuk do t\u00eb vdiste kurr\u00eb. E dinte q\u00eb Shqip\u00ebria kishte nj\u00eb t\u00eb ardhme dhe ai donte t\u00eb ishte pjes\u00eb e saj.
I hapur me t\u00eb gjith\u00eb \u2013 me katolik\u00ebt, me mysliman\u00ebt, me bektashinjt\u00eb \u2013 ai ishte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs shpirt\u00ebror, nacional, shqiptar. Por jo vet\u00ebm shqiptar. N\u00eb bot\u00ebn ortodokse, pozicioni i tij p\u00ebr bashkim dhe kungim ishte i njohur edhe n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb aktuale nd\u00ebrmjet Kostandinopoj\u00ebs dhe Mosk\u00ebs. Para dy vitesh m\u00eb thoshte:
\u201cUn\u00eb kam dy vite p\u00ebrpara, m\u00eb thoni ju \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebj p\u00ebr unitetin e Kish\u00ebs? Si mund t\u00eb jap m\u00eb shum\u00eb?\u201d
Ngrinte pyetje, donte t\u00eb b\u00ebnte akoma.
Dhe pjes\u00ebmarrja e shum\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb funeralin e tij ishte nj\u00eb moment i madh i unitetit t\u00eb kishave t\u00eb krishtera dhe i unitetit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, por edhe i nj\u00eb bote t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb grave dhe burrave t\u00eb vullnetit t\u00eb mir\u00eb.
Ishte nj\u00eb edukator i madh p\u00ebr popullin e tij. Un\u00eb kam njohur komunitete shqiptar\u00ebsh, kam njohur prift\u00ebrinj shqiptar\u00eb, kam par\u00eb t\u00eb rinj e t\u00eb rritur t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb Liturgji, n\u00eb lutje me nj\u00eb edukim biblik t\u00eb thell\u00eb, sepse Anastasi q\u00eb n\u00eb rinin\u00eb e tij ishte rritur me shkoll\u00ebn e Bibl\u00ebs, me shkoll\u00ebn e Et\u00ebrve dhe me shkoll\u00ebn e Liturgjis\u00eb. Rr\u00ebnj\u00ebt e tij shtriheshin n\u00eb krishterimin e shekujve t\u00eb par\u00eb, dhe megjithat\u00eb, ai ishte nj\u00eb njeri i nj\u00eb moderniteti t\u00eb madh. Do t\u00eb thoja, nj\u00eb i krishter\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb, nj\u00eb i krishter\u00eb i ditur n\u00eb bot\u00ebn globale n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shtetet kan\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e tyre, dhe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Kisha ka mesazhin e paqes.
Me sa entuziaz\u00ebm mori pjes\u00eb n\u00eb Sinodin e Kret\u00ebs, pavar\u00ebsisht v\u00ebshtir\u00ebsive. Si m\u00eb priste! Dhe tani dua t\u00eb b\u00ebj nj\u00eb d\u00ebshmi personale: \u00e7do her\u00eb m\u00eb priste me nj\u00eb dashuri t\u00eb madhe, duke m\u00eb shoq\u00ebruar deri n\u00eb fund t\u00eb shkall\u00ebve kur largohesha, deri te makina. Sa interes kishin bisedat n\u00eb drejtimin e raportit personal.\u00a0
Ne t\u00eb Sant\u2019Egidios q\u00eb e kemi mikpritur k\u00ebtu n\u00eb SantEgidio e kujtojm\u00eb si nj\u00eb mik, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr do t\u00eb thoja si nj\u00eb At\u00eb dhe si nj\u00eb Profet. Me Anastasin vdes Lideri I fundit I madh orthodhoks q\u00eb ka njohur Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe q\u00eb ka kuptuar at\u00eb q\u00eb tha Patriku I madh Athenagora I Kostandinopoj\u00ebs : \u201cKishat Motra, Popujt V\u00ebllez\u00ebr\u201d.
Anastasi m\u00eb m\u00ebsoi se e kund\u00ebrta e paqes nuk \u00ebsht\u00eb lufta, por egoizmi. Sepse lufta fillon nga egoizmi \u2013 personal, familjar, komb\u00ebtar, i Kish\u00ebs dhe i religjionit.
Un\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndes me shum\u00eb dashuri kujtimin e bekuar dhe t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm t\u00eb k\u00ebtij lideri t\u00eb madh t\u00eb krishter\u00eb. Dhe e di se Kisha e Shqip\u00ebris\u00eb do ta ruaj\u00eb dhe do t\u00eb jap\u00eb frytet e trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb tij.
Shpreh dhimbjen time por edhe krenarin\u00eb personale ta kem njohur si mik, si mik m\u00eb i ri nj\u00eb njeri si Krypeshkopi Anastas, Anastasi i Shqip\u00ebris\u00eb.
ANDREA RICCARDI
MEDIA NGJALLJA, 5.04.2026<\/p>\n