N\u00eb periudh\u00ebn e Mesjet\u00ebs, gjith\u00eb
\nkultura materiale e shpirt\u00ebrore,
\npsikologjia dhe virtytet q\u00eb i mbarti
\npopulli yn\u00eb, n\u00eb thelb konsistonin
\nn\u00eb kultivimin e jet\u00ebs shpirt\u00ebrore
\ndhe adhuruese. Me t\u00eb drejt\u00eb aka-
\ndemik\u00ebt shqiptar\u00eb si Aleks Buda
\ndhe Myzafer Korkuti, e cil\u00ebsuan
\nKrishterimin faktor kryesor t\u00eb
\nformimit t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb arb\u00ebrore .
\nPrandaj mendoj se historia e po-
\npullit ton\u00eb n\u00ebse nuk renditet dhe
\nkonsultohet me burimet fetare ose
\nn\u00eb rastin ton\u00eb, me burimet agjio-
\ngrafike, at\u00ebher\u00eb e v\u00ebrteta historike
\nnuk do t\u00eb ndri\u00e7ohet drejt n\u00eb aspek-
\ntet e saj.
\nSi rrjedhim, p\u00ebr historin\u00eb e ve-
\nndit ton\u00eb, paragjykimi i burimeve
\nagjiografike ose konsiderimi i t\u00eb
\ndh\u00ebnave t\u00eb tyre, me koeficent t\u00eb
\nul\u00ebt besueshm\u00ebrie, q\u00eb lidhen me
\nbesimin dhe ndikimin e tij n\u00eb po-
\npull, q\u00ebndron vet\u00ebm n\u00eb faktin e t\u00eb
\nparit t\u00eb historis\u00eb me nj\u00eb sy n\u00eb nj\u00eb
\nkoh\u00eb kur shkenc\u00ebrisht k\u00ebto buri-
\nme agjiografike, n\u00eb disa raste, japin
\nt\u00eb dh\u00ebna t\u00eb vlefshme q\u00eb nuk gje-
\nN\u00eb vitin jubilar t\u00eb Heroit Komb\u00ebtar
\nGjergj Kastriot Sk\u00ebnderbeu dhe arb\u00ebror\u00ebt
\np\u00ebrmes burimeve agjiologjike
\nnden n\u00eb burim tjet\u00ebr. Atje v\u00ebrehen
\naspektet reale historike t\u00eb popu-
\nllit, d\u00ebshmia e besimit dhe shpirti i
\ntij, t\u00eb cilat u b\u00ebn\u00eb premisa dhe fry-
\nm\u00ebzimi i rezistenc\u00ebs ndaj \u00e7do pu-
\nshtuesi.
\nNd\u00ebrsa autor\u00ebt e huaj q\u00eb shkru-
\nan p\u00ebr historin\u00eb e vendit ton\u00eb iu
\nreferuan t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb burimeve
\nagjiografike dhe i p\u00ebrdorin ato si
\nfaktor\u00eb p\u00ebrcaktues n\u00eb analizat dhe
\ndeduksionet e tyre p\u00ebr t\u00eb par\u00eb t\u00eb
\nv\u00ebrtet\u00ebn ball\u00eb p\u00ebr ball\u00eb. (Shembuj
\nt\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave agjiografike t\u00eb re-
\nferuara nga autor\u00eb t\u00eb huaj do t\u00eb
\np\u00ebrmenden n\u00eb vijim t\u00eb studimit).
\nII. Gjergj Kastrioti dhe
\nfamiljar\u00ebt e tij n\u00eb kontekstin
\nhistorik kishtar t\u00eb shek. XV
\na) P\u00ebrmbajtja e akteve
\nt\u00eb Hilandarit
\nJet\u00ebn e Gjergj Kastriot Sk\u00eb-
\nnderbeut, studiuesit e ndajn\u00eb n\u00eb dy
\nperiudha studimi. Kufiri ndar\u00ebs i
\ntyre \u00ebsht\u00eb kthimi p\u00ebrfundimtar i
\nHeroit ton\u00eb n\u00eb vitin 1443 n\u00eb qytetin
\ne Kruj\u00ebs. V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb studimo-
\nre konsistojn\u00eb se historian\u00ebt dhe
\nstudiuesit e huaj e vendas q\u00eb stu-
\ndiojn\u00eb periudh\u00ebn e Gjergj Kastrio-
\ntit, marrin ose jo parasysh pasakt\u00eb-
\nsit\u00eb dhe mungesat e t\u00eb dh\u00ebnave bu-
\nrimore t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm
\ndhe nxjerrin konkluzione t\u00eb ndry-
\nshme. Ashtu si te historian\u00ebt os-
\nman\u00eb, i kopjuan kronikat e m\u00eb-
\nparshme osmane dhe ndonj\u00ebher\u00eb
\nndryshuan vitet, gj\u00eb q\u00eb solli te t\u00eb
\ngjitha studimet e m\u00ebvonshme nga-
\nt\u00ebrrim sistematik episodesh dhe
\nngjarjesh.
\nMegjithat\u00eb, si\u00e7 dihet, Gjergj
\nKastrioti rridhte nga nj\u00eb familje
\nq\u00eb identitet dhe etnitet shpirt\u00ebror
\nt\u00eb saj kishte Krishterimin e tradit\u00ebs
\narb\u00ebrore, Orthodhoksin\u00eb. K\u00ebshtu,
\nmb\u00ebshtetur n\u00eb tradit\u00ebn shpirt\u00ebrore
\ndhe familjare t\u00eb Kastriot\u00ebve, Gjergj
\nKastrioti lindi orthodhoks. \u00c7\u00ebshtjet
\nq\u00eb lidhen me familjen e Gjon Ka-
\nstriotit si feja e tyre, kur u mor\u00ebn
\npeng ose jo djemt\u00eb e Gjon Kastri-
\notit, vrasja ose jo e v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb
\nGjergj Kastriotit nga Sulltani etj.,
\nndri\u00e7ohen mjaft, n\u00ebse studiuesit
\ndo t\u2019u referohen t\u00eb dh\u00ebnave agjio-
\ngrafike.
\n…R\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kan\u00eb ak-
\ntet e Hilandarit, t\u00eb cilat jan\u00eb doku-
\nmentet m\u00eb t\u00eb vjetra q\u00eb p\u00ebrmendin
\nemrin e Gjergj Kastriotit. K\u00ebto do-
\nkumente agjiografike q\u00eb lidhen
\nme historin\u00eb e Manastirit dhe t\u00eb
\nfamiljes Kastrioti, p\u00ebrmbajn\u00eb t\u00eb
\ndh\u00ebna t\u00eb plota p\u00ebr periudh\u00ebn e rini-
\ns\u00eb s\u00eb Gjergj Kastriotit, sidomos
\np\u00ebr aspektin fetar, i cili ndikoi n\u00eb
\nq\u00ebndrimet e tyre princ\u00ebrore.
\nSi\u00e7 dihet, n\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb Ak-
\nteve t\u00eb Hilandarit, Gjon Kastrioti
\ndhe kat\u00ebr djemt\u00eb e tij (Stanisha,
\nReposhi, Kostandini, Gjergji) i ja-
\npin Manastirit t\u00eb Hilandarit, dy
\nfshatra dhe Kish\u00ebn e Sh\u00ebn Maris\u00eb
\nt\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb Pollogut, si metoqe
\ndhurat\u00eb prej tyre. Kurse Akti i dyt\u00eb
\ni n\u00ebnshkruar prej t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebve, b\u00ebn
\nfjal\u00eb p\u00ebr blerjen e Pirgut t\u00eb Sh\u00ebn
\nGjergjit dhe dh\u00ebnies s\u00eb 60 florinjve
\nnga Gjoni dhe tre djemve t\u00eb tij.<\/p>\n
Akti i par\u00eb daton n\u00eb vitin 1426.
\nNd\u00ebr t\u00eb tjera, Gjoni shkruan: \u201cun\u00eb
\nm\u00ebkatari dhe i pamerituari ..\u201d
\ndhe \u201c\u2026i dhuruam Manastirit t\u00eb
\nshenjt\u00eb sipas fuqis\u00eb son\u00eb \u2026\u201d.
\nK\u00ebto jan\u00eb shprehje q\u00eb tregojn\u00eb
\nshpres\u00ebtarin\u00eb e tyre. Dhurimi, si-
\npas d\u00ebshir\u00ebs dhe fuqis\u00eb s\u00eb tyre,
\n\u00ebsht\u00eb vep\u00ebr e past\u00ebr shpirt\u00ebrore
\nndaj manastirit orthodhoks.
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, manastiri i
\nHilandarit arriti n\u00eb kulmin e tij. Ai
\nnjohu bamir\u00ebsi nga hegjemon\u00ebt
\nserb\u00eb Stefan dhe Sava Nemanja,
\nnd\u00ebrtues t\u00eb manastirit me mirati-
\nmin e perandorit t\u00eb Konstandino-
\npoj\u00ebs, Aleksit III, n\u00eb fund t\u00eb shek.
\nXII. N\u00eb vitin 1326, Hilandari bleu
\nmanastirin e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs, Skor-
\npiu, q\u00eb iu bashk\u00ebngjit t\u00eb parit dhe
\nm\u00eb pas, at\u00eb t\u00eb Sh\u00ebn Vasilit, q\u00eb qu-
\nhej dhe Manastiri i Pirgut (ose
\nManastiri i Kull\u00ebs). N\u00eb vijim Hila-
\nndarit iu bashk\u00ebngjit\u00ebn manasti-
\nret: i Komitissis, Kalika, Paparkiki,
\nOmologjitu, Strovileas dhe Sh\u00ebn
\nGjergjit.
\nKy i fundit na intereson m\u00eb
\ntep\u00ebr, sepse k\u00ebt\u00eb posedoi Gjoni
\ndhe t\u00eb tre djemt\u00eb kundrejt vler\u00ebs
\ndhurat\u00eb (si\u00e7 shkruhet m\u00eb posht\u00eb
\nn\u00eb akt), blen\u00eb Pirgun e Sh\u00ebn Gjer-
\ngjit. Murgjit e manastirit i shesin
\nGjonit dhe djemve, Reposh, Kosta-
\nndin dhe Gjergj, k\u00ebt\u00eb manastir t\u00eb
\nSh\u00ebn Gjergjit q\u00eb quhej nga murgjit
\n\u201cPirgu i Sh\u00ebn Gjergjit\u201d dhe m\u00eb pas
\nu quajt \u201cArbanarsk Pirg\u201d (Pirgu i
\nShqiptar\u00ebve), bashk\u00eb me vreshtat
\ndhe kat\u00ebr adelfatet nga nj\u00eb p\u00ebr \u00e7do
\nbler\u00ebs.
\nManastiri kishte fshatra metoqe
\nn\u00eb var\u00ebsi t\u00eb tij, n\u00eb zon\u00ebn e Maqe-
\ndonis\u00eb, Arb\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb Dukagjinit.
\nVet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit kishte 193
\nfshatra metoqe. K\u00ebto m\u00eb sip\u00ebr
\nfaktojn\u00eb pasurin\u00eb e madhe t\u00eb ma-
\nnastirit t\u00eb Hilandarit dhe hedhin
\nposht\u00eb mendimin se mos ky ma-
\nnastir kishte nevoj\u00eb t\u2019ia shiste Gjon
\nKastriotit dhe djemve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebr-
\nfituar ekonomikisht nga n\u00ebnshkri-
\nmi n\u00eb Aktin e Dyt\u00eb t\u00eb Hilandarit.
\nN\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb Aktit t\u00eb Dyt\u00eb,
\ni cili pranohet se daton m\u00eb von\u00eb,
\np\u00ebrmendet Gjoni dhe tre djemt\u00eb e
\ntij Reposhi, Konstandini dhe Gjer-
\ngji, nd\u00ebrsa djali i madh, Stanishi,
\nnuk p\u00ebrmendet si n\u00eb Aktin e Par\u00eb.
\nN\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb, studiuesit ko-
\nmentojn\u00eb se mosp\u00ebrmendja e dja-
\nlit t\u00eb madh nga Gjon Kastrioti, \u00ebsht\u00eb
\ne lidhur me faktin se n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb,
\nai ishte islamizuar. Prania e djem-
\nve n\u00eb k\u00ebto vite t\u00eb n\u00ebnshkrimit t\u00eb
\nakteve te babai i tyre sipas Kristo
\nFrash\u00ebrit kuptohet se Sk\u00ebnderbeu
\nq\u00ebndroi \u201cvet\u00ebm tre vjet n\u00eb Aka-
\ndemi Ushtarake\u201d. Si duket, nd\u00eb-
\nrrimi i fes\u00eb s\u00eb Stanishit, sh\u00ebrbeu si
\narsye e fort\u00eb p\u00ebr Gjon Kastriotin,
\nq\u00eb t\u00eb mos e p\u00ebrfshinte at\u00eb n\u00eb Aktin
\ne Dyt\u00eb. Mbi k\u00ebt\u00eb koment, mund t\u00eb
\nthemi se, nd\u00ebrrimi i fes\u00eb s\u00eb Sta-
\nnish\u00ebs, mjafton p\u00ebr Gjon Kastrio-
\ntin, q\u00eb p\u00ebrpara bindjes shpirt\u00ebrore
\nt\u00eb tij dhe murgjve orthodhoks\u00eb t\u00eb
\nHilandarit, t\u00eb mos e vendoste djalin
\ne tij t\u00eb madh n\u00eb blerjen e Pirgut dhe
\nt\u00eb ndonj\u00eb adelfati.
\nb) Reposh Kastrioti,
\nmurg apo jo
\nReposhi, v\u00ebllai i Sk\u00ebnderbeut,
\nsipas Gjon Muzak\u00ebs \u201cu b\u00eb murg\u201d.
\nAi b\u00ebri jet\u00eb murgu n\u00eb manastirin e
\nHilandarit, aty dhe ku \u00ebsht\u00eb va-
\nrrosur. Mir\u00ebpo, historiani Kristo
\nFrash\u00ebri, n\u00eb komentin e tij t\u00eb kon-
\nsideruesh\u00ebm t\u00eb dy akteve t\u00eb Hila-
\nndarit p\u00ebrmend se Reposhi nuk u
\nb\u00eb murg sepse ishte vet\u00ebm Duk\u00eb,
\nkomandant i garnizoneve shqip-
\ntare, n\u00eb mbrojtje t\u00eb Hilandarit. Ai
\nshkruan: \u201cndryshe blerja e Pirgut
\n(t\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit) nuk do t\u00eb kishte
\nkuptim\u201d, n\u00ebse nuk p\u00ebrdorej p\u00ebr
\nq\u00ebllime ushtarake pasi edhe m\u00eb
\nvon\u00eb ky pirg quhet si Pirgu i Shqip-
\ntar\u00ebve. K\u00ebt\u00eb interpretim t\u00eb tij e
\nmb\u00ebshtesin dhe t\u00eb tjer\u00eb, pasi te
\nmbishkrimi i varrit t\u00eb Reposhit,
\nq\u00eb ndodhet n\u00eb kish\u00ebn qendrore
\n(Katholikon) t\u00eb manastirit t\u00eb Hila-
\nndarit, murgjit kan\u00eb shkruar p\u00ebr
\nReposhin, titullin \u201cDuka i Iliris\u00eb\u201d.
\nKy i fundit tregon laicitetin dhe jo
\nmurg\u00ebrin\u00eb e Reposhit, se veshja e
\nnj\u00eb murgu, sipas komentuesit, ka
\nsi kusht themelor heqjen dor\u00eb
\nnga gjith\u00eb titujt zyrtar\u00eb e fisni-
\nk\u00ebror\u00eb, thot\u00eb Kristo Frash\u00ebri.
\nN\u00eb fakt, mbishkrimi i varrit t\u00eb
\nReposhit, p\u00ebrve\u00e7 pjes\u00ebs q\u00eb thot\u00eb:
\nDuka i Iliris\u00eb\u201d ka dhe pjes\u00ebn tje-
\nt\u00ebr q\u00eb nuk p\u00ebrmendet n\u00eb doku-
\nment. I gjith\u00eb mbishkrimi shkruan:
\n\u201cE nd\u00ebrroi jet\u00ebn sh\u00ebrb\u00ebtori i
\nZotit, Reposhi, Duka i Iliris\u00eb \u201d.
\nPjesa \u201csh\u00ebrb\u00ebtori i Zotit\u201d, v\u00ebrteton
\nse Muzaka kishte t\u00eb drejt\u00eb. Sepse
\nkjo fraz\u00eb shkruhet p\u00ebr murgjit. Po
\ntitulli, p\u00ebrse duhej t\u00eb vendosej kur
\nai ishte b\u00ebr\u00eb murg? K\u00ebtu na vjen
\nn\u00eb ndihm\u00eb Akti i Dyt\u00eb. Aty p\u00ebr-
\nmendet se familja Kastrioti p\u00ebr
\nblerjen dhe bamir\u00ebsit\u00eb do t\u00eb p\u00ebr-
\nmendej prej murgjve derisa t\u00eb
\nekzistonte Hilandari. Nuk ka mu-
\nnd\u00ebsi q\u00eb Reposhi t\u00eb ishte murg dhe
\nt\u2019u impononte murgjve titullin e
\nDuk\u00ebs s\u00eb Iliris\u00eb. Por ky titull q\u00eb
\np\u00ebrmendet n\u00eb mbishkrimin e va-
\nrrit, shkruhet n\u00eb nderim t\u00eb tij nga
\nmurgjit q\u00eb e varros\u00ebn.
\nKastriot\u00ebt, si njoh\u00ebs t\u00eb s\u00eb kalu-
\nar\u00ebs, e njihnin mir\u00eb asketizmin
\northodhoks t\u00eb perandor\u00ebve biza-
\nntin\u00eb, q\u00eb fundin e jet\u00ebs s\u00eb tyre e
\njetuan si murgj. Si\u00e7 b\u00ebn\u00eb Borisi I i
\nBullgaris\u00eb n\u00eb shek. IX dhe Stefan
\nNemanja (nd\u00ebrtuesi i par\u00eb i mana-
\nstirit t\u00eb Hilandarit) dhe m\u00eb pas djali
\ni tij po n\u00eb Athos, n\u00eb shek. XIII.
\nMe fjal\u00eb t\u00eb tjera, murgjit hila-
\nndariot\u00eb, shpres\u00ebtarin\u00eb e familjes
\nprinc\u00ebrore Kastrioti e p\u00ebrjet\u00ebsuan
\nme shitjen e Pirgut t\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit
\ndhe me varrosjen e murgut Re-
\nposh, Duk\u00ebs s\u00eb Familjes Mbret\u00eb-
\nrore Kastriote. Sipas nj\u00eb versioni
\nt\u00eb shkruar n\u00eb revist\u00ebn Balkanica,
\nedhe Gjon Kastrioti u b\u00eb murg n\u00eb
\nHilandar n\u00eb vitin 1437 dhe mori
\nemrin Joakim.
\nP\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, le t\u00eb themi se n\u00eb
\nk\u00ebt\u00eb vit, dy djemt\u00eb e tij Reposhi
\n(1431) dhe Kostandini (?) kishin
\nvdekur. Gjoni t\u00ebrhiqet n\u00eb k\u00ebt\u00eb
\nmanastir n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs p\u00ebr qet\u00eb-
\nsi shpirt\u00ebrore, sipas tradit\u00ebs s\u00eb
\nasketizmit lindor. Kjo e fundit
\nmb\u00ebshtetet edhe tek arsyetimi se:
\ns\u2019ka kuptim q\u00eb t\u00eb blesh Pirgun dhe
\nadelfatet, q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn murg\u00ebro-
\nre do t\u00eb thot\u00eb bashk\u00ebsi murgjish
\ndhe t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb mos e vizitosh ose,
\ne shumta, t\u00eb mos murg\u00ebrohesh,
\nsi\u00e7 b\u00ebri Reposhi dhe ndoshta edhe
\nGjon Kastrioti.
\nKujtojm\u00eb se tradita e popullit
\nn\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebrmend se Sk\u00ebnder-
\nbeu ka tri varre n\u00eb vende t\u00eb ndry-
\nshme. Kaq thuhet se ka edhe Alek-
\nsandri i Madh. Kaq ka edhe Sh\u00ebn
\nJoan Vladimiri, edhe piktori i njo-
\nhur Konstandin Shpataraku. Ky i
\nfundit u vra n\u00eb shek. XVII nga
\nturqit otoman\u00eb. T\u00eb krishter\u00ebt i b\u00ebn\u00eb
\ntri varre q\u00eb t\u00eb mos b\u00ebnin sakrilegj
\nn\u00eb trupin e tij. K\u00ebto na \u00e7ojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr
\nmend se trupi i Gjergj Kastriotit
\nmund t\u00eb jet\u00eb \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb
\nsigurt nga arb\u00ebror\u00ebt, q\u00eb turqit, t\u00eb
\ncil\u00ebt nuk e kishin n\u00eb tradit\u00eb hajma-
\nlin\u00eb, t\u00eb mos e trazonin Gjergjin n\u00eb
\nvarr. Ndoshta koha prej 10 vitesh
\nnga varrimi i Sk\u00ebnderbeut deri n\u00eb
\nr\u00ebnien e Lezh\u00ebs n\u00eb dor\u00eb t\u00eb otoma-
\nn\u00ebve do t\u00eb mjaftonte p\u00ebr t\u00eb ve-
\nndosur eshtrat e tij n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb
\nsigurt…
\nThoma Shkira,
\npedagog n\u00eb Akademin\u00eb Teo-
\nlogjike \u201cNgjallja e Krishtit\u201d
\nPjes\u00eb nga referati i mbajtur
\nn\u00eb takimet e Lidhjes
\ns\u00eb Intelektual\u00ebve Orthodhoks\u00eb<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Dhjetor 2018.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"12 (312)","viti":"2018","muaji":"Dhjetor","muaji_numer":"12","dita":"","faqet":"[6, 7]","fjale_kyce":"[\"vitin\", \"jubilar\", \"Heroit\", \"Komb\u00ebtar\", \"Gjergj\"]","permbledhje":"Material nga Dhjetor 2018.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[12881],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-95900","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-12881","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n