Ishte fillimi i vitit 1991 kur Fortlumturia
\ne Tij, Kryepiskopi i Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe i
\nGjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Anastasi, u caktua Ekzark
\nPatriarkal n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb
\nekskluzive me \u201cAlbanian Daily News\u201d,
\nFortlumturia e Tij zbulon detaje t\u00eb p\u00ebr-
\npjekjes s\u00eb Tij p\u00ebr t\u00eb ringjallur Kish\u00ebn
\nOrthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb,
\nplot\u00ebsisht t\u00eb shkat\u00ebrruar prej vitit 1967
\nnga regjimi komunist, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb
\nBallkanit.
\n\u201cM\u00eb s\u00eb shumti ne mblidheshim n\u00eb g\u00ebr-
\nmadhat e kishave, n\u00eb vende t\u00eb hapura
\nposht\u00eb pem\u00ebve dhe kudo, n\u00eb mbar\u00eb vendin,
\nkonstatova d\u00ebshp\u00ebrim dhe shpres\u00eb\u201d, thot\u00eb
\nKryepiskopi Anastas, n\u00eb lidhje me p\u00ebrpjek-
\njen sfiduese p\u00ebr zhvillimin e Kish\u00ebs Ortho-
\ndhokse t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn, si\u00e7 ai po-
\nhon, u b\u00eb nj\u00eb lyp\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtar.
\n\u201cUn\u00eb e dija mir\u00eb se po lypja p\u00ebr di\u00e7ka
\nshum\u00eb thelb\u00ebsore dhe jo p\u00ebr veten time\u201d,
\nthot\u00eb ai, duke shpjeguar se p\u00ebr realizimin e
\nprojekteve t\u00eb domosdoshme iu desh t\u00eb rendte
\nn\u00eb drejtime t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb shpjeguar,
\np\u00ebr t\u00eb bindur dhe p\u00ebr t\u00eb lypur. \u201cFola me t\u00eb
\ngjith\u00eb miqt\u00eb e mi n\u00eb Evrop\u00eb, Shtetet e
\nBashkuara dhe Australi, duke k\u00ebrkuar
\nndihm\u00eb nga fondacione dhe individ\u00eb t\u00eb
\nndrysh\u00ebm. Lavdi Per\u00ebndis\u00eb, ndihma erdhi
\nnga drejtime q\u00eb nuk i kisha shpresuar
\nkurr\u00eb\u201d, thot\u00eb Kryepiskopi Anastas. Ai flet
\np\u00ebr dyshimin, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr shkak t\u00eb
\norigjin\u00ebs s\u00eb tij greke, p\u00ebr mundimet, keq-
\nkuptimet, akuzat dhe shpifjet, me t\u00eb cilat u
\np\u00ebrball gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve. \u201cN\u00eb t\u00eb
\ngjitha situatat e v\u00ebshtira dhe sfiduese,
\nstreha dhe ngush\u00ebllimi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb siguria se
\n\u201cN\u00ebse Per\u00ebndia \u00ebsht\u00eb me ne, kush mund
\nt\u00eb jet\u00eb kund\u00ebr nesh?\u201d\u201d. K\u00ebshtu pohon me
\nvendosm\u00ebri Fortlumturia e Tij, Kryepiskopi
\nAnastas, n\u00eb intervist\u00ebn q\u00eb vijon:
\n– \u201cKisha e ngritur nga g\u00ebrmadhat\u201d, Intervist\u00eb e Fortlumturis\u00eb s\u00eb Tij,
\nKryepiskopit t\u00eb Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe t\u00eb Gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Anastasit,
\ndh\u00ebn\u00eb z. Genc Mlloja, n\u00eb gazet\u00ebn \u201cAlbanian Daily News\u201d
\n(origjinal n\u00eb anglisht \u201cChurch Raized from the ruins\u201d) –
\nNGA SHKAT\u00cbRRIMI I PLOT\u00cb
\nDREJT ZHVILLIMIT T\u00cb PASHPRESUAR
\n(vijon n\u00eb faqen 6)<\/p>\n
Fortlumturia Juaj, si u zgjodh\u00ebt Primat
\ni Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe i Gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb,
\ndhe cili ishte reagimi juaj kur feja rilindi n\u00eb
\nShqip\u00ebri, pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit komunist?
\n\u2022 Reagimi i par\u00eb ishte befasimi. Ishte fillimi i
\nvitit 1991, kur mora nj\u00eb telefonat\u00eb nga Pa-
\ntriarkana Ekumenike e Konstandinopoj\u00ebs, q\u00eb
\nkishte p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019u kujdesur dhe
\nmb\u00ebshtetur Kishat Orthodhokse n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi,
\ne cila m\u00eb k\u00ebrkoi t\u00eb isha Ekzark Patriarkal n\u00eb
\nShqip\u00ebri. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb isha profesor i Histo-
\nris\u00eb s\u00eb Fes\u00eb n\u00eb Universitetin Komb\u00ebtar t\u00eb
\nAthin\u00ebs, Kryepiskop n\u00eb detyr\u00eb n\u00eb Afrik\u00ebn
\nLindore p\u00ebr organizimin e Hierapostullimit
\nOrthodhoks dhe moderator (kryetar) i
\nKomisionit dhe Konferenc\u00ebs p\u00ebr Misionin<\/p>\n
Bot\u00ebror dhe Ungjill\u00ebzimin, t\u00eb K\u00ebshillit
\nBot\u00ebror t\u00eb Kishave (studimet e mia pas-
\nuniversitare n\u00eb Gjermani dhe shkrimet q\u00eb
\nvijuan u fokusuan mbi Fet\u00eb e bot\u00ebs dhe
\nD\u00ebshmin\u00eb e krishter\u00eb).
\nMb\u00ebrrita n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb korrik t\u00eb vitit 1991.
\nPas kontakteve t\u00eb para me udh\u00ebheqjen po-
\nlitike, vizitova qytetet kryesore dhe nj\u00eb num\u00ebr
\nt\u00eb madh fshatrash ku tradicionalisht jetonin
\nkomunitetet orthodhokse. N\u00eb shumic\u00ebn e ra-
\nsteve mblidheshim n\u00eb g\u00ebr-
\nmadhat e kishave, n\u00eb vende
\nt\u00eb hapura posht\u00eb pem\u00ebve dhe
\nkudo, n\u00eb mbar\u00eb vendin, vura
\nre d\u00ebshp\u00ebrim dhe shpres\u00eb.
\nMesazhi im i par\u00eb ishte:
\n\u201cGuxojm\u00eb t\u00eb shpresojm\u00eb.
\nPer\u00ebndia i dashuris\u00eb nuk ka
\np\u00ebr t\u00eb na braktisur!\u201d. Fjal\u00ebt e
\npara q\u00eb m\u00ebsova n\u00eb shqip –
\nat\u00ebher\u00eb isha 62 vje\u00e7, – ishin
\np\u00ebrsh\u00ebndetja paskale: \u201cKrishti
\nu Ngjall!\u201d. Pozita e Kryepi-
\nskopit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rastin e
\nShqip\u00ebris\u00eb, ku Kisha ishte
\nkrejt\u00ebsisht e shkat\u00ebrruar, nuk
\nishte nj\u00eb fron rehatie, pushteti
\ndhe lavdie, por nj\u00eb fron sh\u00ebr-
\nbimi me frym\u00ebn e Kryqit. Jisu Krishti e
\np\u00ebrshkroi mjaft qart\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb: \u201cAi q\u00eb do
\nt\u00eb jet\u00eb i pari, duhet t\u00eb jet\u00eb i fundit, dhe sh\u00ebr-
\nb\u00ebtori i t\u00eb gjith\u00ebve\u201d.
\nCil\u00ebt ishin hapat e par\u00eb p\u00ebr ringritjen e
\nKish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqi-
\np\u00ebris\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb dhe ku e gjet\u00ebt forc\u00ebn
\np\u00ebr t\u00eb kryer misionin tuaj? Cil\u00ebt ishin mb\u00eb-
\nshtet\u00ebsit tuaj moral\u00eb dhe financiar\u00eb?
\n\u2022 Ne nis\u00ebm t\u00eb meshonim, t\u00eb predikonim dhe
\nt\u00eb qarkullonim Shkrimin e Shenjt\u00eb dhe Litera-
\ntur\u00ebn e krishter\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Organizuam
\nnj\u00eb komitet, ku merrte pjes\u00eb nj\u00eb prift i moshuar
\ndhe nj\u00eb laik nga \u00e7do rreth p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar
\nKish\u00ebn Orthodhokse n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet publike.
\nKrijuam nj\u00eb seminar p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e klerit
\nvendas. Meqen\u00ebse nuk kishim godinat e ne-
\nvojshme dhe mjetet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb, mor\u00ebm me
\nqira nj\u00eb hotel n\u00eb Durr\u00ebs dhe e hap\u00ebm me shum\u00eb
\nv\u00ebshtir\u00ebsi Seminarin ton\u00eb atje. Pranuam
\nstudent\u00eb me kusht q\u00eb t\u00eb kishin p\u00ebrfunduar t\u00eb
\npakt\u00ebn arsimin e mes\u00ebm. Me hirin e Per\u00ebndis\u00eb,
\ngjat\u00eb sh\u00ebrbimit tim k\u00ebtu, kemi shkolluar, do-
\nr\u00ebzuar prift\u00ebrinj dhe kemi mb\u00ebshtetur n\u00eb vepr\u00ebn
\ne tyre m\u00eb tep\u00ebr se 160 n\u00ebnshtetas shqiptar\u00eb.
\nKur fillova pun\u00ebn k\u00ebtu, nuk kisha asnj\u00eb
\npremtim, si p\u00ebr mb\u00ebshtetje financiare, ashtu dhe
\np\u00ebr njer\u00ebz q\u00eb do t\u00eb m\u00eb ndihmonin. E pranova
\nk\u00ebt\u00eb sfid\u00eb me besim spontan te Per\u00ebndia dhe
\nduke iu bindur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pakusht\u00ebzuar
\nKish\u00ebs. E vetmja gj\u00eb e sigurt nga ana financiare
\np\u00ebr mua ishte pensioni nga Universiteti i
\nAthin\u00ebs. P\u00ebr realizimin e projekteve t\u00eb
\nnevojshme, duhej t\u00eb shkoja n\u00eb drejtime t\u00eb ndry-
\nshme: t\u00eb shpjegoja, t\u00eb bindja dhe t\u00eb lypja. Tro-
\nkita te t\u00eb gjith\u00eb miqt\u00eb e mi n\u00eb Evrop\u00eb, Shtetet
\ne Bashkuara dhe Australi, duke k\u00ebrkuar
\nmb\u00ebshtetje nga fondacione dhe individ\u00eb t\u00eb
\nndrysh\u00ebm. Lavdi Per\u00ebndis\u00eb, ndihma m\u00eb erdhi
\nnga drejtime q\u00eb nuk i kisha shpresuar. P\u00ebr hir
\nt\u00eb zhvillimit t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Shqip\u00eb-
\nris\u00eb, un\u00eb u b\u00ebra nj\u00eb \u201clyp\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u201d, por
\ngjat\u00eb k\u00ebsaj rruge, e dija fare mir\u00eb se gjithmon\u00eb
\nlypja p\u00ebr di\u00e7ka shum\u00eb esenciale dhe aspak p\u00ebr
\nveten time.
\nSa i takon pyetjes, \u201cKu e gjet\u00ebt forc\u00ebn p\u00ebr
\nt\u00eb kryer misionin tuaj?\u201d, m\u00eb duhet t\u2019ju kujtoj
\nse e gjith\u00eb jeta ime \u00ebsht\u00eb bazuar n\u00eb sigurin\u00eb se
\nRealiteti Suprem n\u00eb univers \u00ebsht\u00eb Per\u00ebndia i
\nDashuris\u00eb. Gjithmon\u00eb sjell n\u00eb mendje vargun
\ne mrekulluesh\u00ebm t\u00eb sh\u00ebn Joan Ungjillorit:
\n\u201cPer\u00ebndia \u00ebsht\u00eb dashuri dhe kush q\u00ebndron n\u00eb
\ndashuri, rri n\u00eb Per\u00ebndin\u00eb dhe Per\u00ebndia n\u00eb
\nat\u00eb\u201d. Dhe jam i bindur se ky p\u00ebrkufizim
\nrreth Realitetit Suprem \u00ebsht\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00eb-
\nsishmi, gjithmon\u00eb aktual dhe burim fry-
\nm\u00ebzimi. Sigurisht, un\u00eb e di se ka shum\u00eb
\nnjer\u00ebz q\u00eb nuk besojn\u00eb n\u00eb Per\u00ebndi, ca m\u00eb
\npak n\u00eb Per\u00ebndin\u00eb e Dashuris\u00eb dhe ndoshta
\nk\u00ebta njer\u00ebz jan\u00eb dyshues p\u00ebr keq, kur na
\nd\u00ebgjojn\u00eb t\u00eb flasim rreth bindjeve tona. Res-
\npektoj lirin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb pasur secili idet\u00eb
\ne tij, por un\u00eb nuk resht s\u00eb frym\u00ebzuari prej
\nbesimit tim t\u00eb krishter\u00eb, prej siguris\u00eb s\u00eb
\npranis\u00eb s\u00eb Krishtit n\u00eb \u00e7do
\nhap t\u00eb p\u00ebrpjekjeve to-
\nna. Besoj me gjith\u00eb zem\u00ebr se
\ngj\u00ebja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ne
\nmund t\u00eb ofrojm\u00eb dhe t\u00eb pro-
\nvojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb \u00ebsht\u00eb
\ndashuria. Se p\u00ebrpjekja m\u00eb
\nesenciale e Kish\u00ebs \u00ebsht\u00eb t\u00eb
\njet\u00eb nj\u00eb punishte e dashuris\u00eb
\nq\u00eb rrezaton dashurin\u00eb e
\nPer\u00ebndis\u00eb.
\nGjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve
\njemi p\u00ebrballur shum\u00eb her\u00eb me
\ndyshime (ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr
\nshkak t\u00eb origjin\u00ebs sime gre-
\nke), me sprova, keqkuptime,
\nakuza dhe shpifje. N\u00eb t\u00eb
\ngjitha situatat e v\u00ebshtira dhe
\nsfiduese streha dhe ngush\u00ebllimi yn\u00eb ka qen\u00eb
\ndhe \u00ebsht\u00eb siguria se \u201cN\u00ebse Per\u00ebndia \u00ebsht\u00eb me
\nne, kush \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr nesh?\u201d dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb
\nt\u00eb ve\u00e7ant\u00eb eksperienca e apostull Pavlit, sipas
\nt\u00eb cilit: \u201cMund t\u2019i b\u00ebj t\u00eb gjitha me an\u00eb t\u00eb Krishtit
\nq\u00eb m\u00eb fal fuqi\u201d. Un\u00eb e kuptoj se kjo gjuh\u00eb,
\np\u00ebr njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb bindje t\u00eb ndryshme
\nfetare, \u00ebsht\u00eb e huaj. I p\u00ebrmend k\u00ebto p\u00ebr
\nt\u00eb d\u00ebshmuar se ka nj\u00eb fush\u00eb t\u00eb besimit dhe
\nt\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs, e cila na fal fuqin\u00eb shpirt\u00ebrore
\np\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer pengesa dhe spro-
\nva. Besimi dhe lutja mbeten fuqia e fsheht\u00eb e
\n\u00e7do njeriu q\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie
\nme Per\u00ebndin\u00eb dhe t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb. N\u00eb k\u00ebto
\np\u00ebrpjekje, nuk isha i vet\u00ebm; gjat\u00eb 25 viteve
\nkam pasur bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb mrekulluesh\u00ebm,
\npjesa m\u00eb e madhe e tyre vendas, por edhe
\nnga 4-5 klerik\u00eb t\u00eb huaj dhe 5-8 laik\u00eb t\u00eb ardhur
\nnga vende t\u00eb tjera, njer\u00ebz me frym\u00eb dashurie
\ndhe sakrifice.
\nNGA SHKAT\u00cbRRIMI I PLOT\u00cb
\nDREJT ZHVILLIMIT T\u00cb PASHPRESUAR
\n(vijon nga faqja 5)<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb nj\u00eb fakt i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm historik se
\nn\u00eb vitin 1912, me krijimin e shtetit shqiptar,
\nnisi nj\u00eb faz\u00eb e re p\u00ebr Kish\u00ebn Orthodhokse.
\nArdhja e pavar\u00ebsis\u00eb politike solli k\u00ebrkesa
\nt\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e t\u00eb gjitha
\nkomuniteteve fetare nga qendrat e tyre n\u00eb
\nvendet e tjera. Si e konsideroni at\u00eb peri-
\nudh\u00eb?
\n\u2022 Ky ishte nj\u00eb synim i natyrsh\u00ebm (meqen\u00ebse
\nshtetet e tjera ballkanike e kishin marr\u00eb Auto-
\nqefalin\u00eb prej Patriarkan\u00ebs Ekumenike).
\nGjithashtu ishte e domosdoshme q\u00eb autoqefalia
\nt\u00eb realizohej n\u00ebp\u00ebrmjet Tradit\u00ebs dhe procedu-
\nr\u00ebs s\u00eb duhur kishtare. Gjithashtu duhej t\u00eb ruhej
\nidentiteti global kishtar si nj\u00eb gjymtyr\u00eb e Ortho-
\ndhoksis\u00eb dhe shprehja ven-
\ndore brenda Shtetit shqiptar.
\nZgjidhja u realizua m\u00eb n\u00eb
\nfund pas nj\u00eb marr\u00ebveshjeje
\nt\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb midis Patriar-
\nkan\u00ebs Ekumenike dhe auto-
\nriteteve shqiptare me ofrimin
\nkanonik t\u00eb Autoqefalis\u00eb n\u00eb
\nprill t\u00eb vitit 1937. Ashtu si\u00e7
\nshkruhet qartazi n\u00eb nenin e
\npar\u00eb t\u00eb Statutit t\u00eb saj: \u201cKisha
\nOrthodhokse Autoqefale e
\nShqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb ka si theme-
\nlues dhe Krye t\u00eb saj Zotin
\ndhe Per\u00ebndin\u00eb ton\u00eb Jisu
\nKrisht, \u00ebsht\u00eb institucion hyj-
\nnor si prania dhe shfaqja n\u00eb
\nvend e Nj\u00eb Kishe t\u00eb Shenjt\u00eb
\nKatholike dhe Apostolike, e
\nbashkuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pandashme me
\nPatriarkan\u00ebn Ekumenike, me t\u00eb gjitha Kishat
\nsimotra Autoqefale dhe ruan t\u00eb paluajtshme
\nburimet e besimit, d.m.th. Shkrimin e Shenjt\u00eb
\ndhe Tradit\u00ebn e Shenjt\u00eb, si dhe Kanonet e
\nShenjta apostolike e sinodike\u201d.
\nN\u00eb Tradit\u00ebn Orthodhokse, ne kemi nj\u00eb si-
\nstem sinodial: asnj\u00eb Kish\u00eb \u201cAutoqefale\u201d nuk
\n\u00ebsht\u00eb e pavarur n\u00eb kuptimin e nj\u00eb institucioni
\nshekullar. Ekzistojn\u00eb shum\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb
\nbrendshme t\u00eb vazhdueshme dhe nd\u00ebrvar\u00ebsi. Si\u00e7
\nu theksua edhe n\u00eb Sinodin e Shenjt\u00eb dhe t\u00eb
\nMadh t\u00eb Orthodhoksis\u00eb n\u00eb Kret\u00eb, m\u00eb 2016,
\n\u201cKishat Orthodhokse Autoqefale nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb
\nnj\u00eb federat\u00eb Kishash, por Nj\u00eb Kish\u00eb, t\u00eb Shenj-
\nt\u00eb, Katholike dhe Apostolike. \u00c7do Kish\u00eb lo-
\nkale nd\u00ebrsa ofron Eukaristin\u00eb e Shenjt\u00eb, \u00ebsht\u00eb
\nprania lokale dhe shfaqja e Nj\u00eb Kishe, t\u00eb Shenj-
\nt\u00eb, Katholike dhe Apostolike\u201d. \u201dUniteti i Ki-
\nsh\u00ebs Orthodhokse bazohet n\u00eb radh\u00eb t\u00eb pa-
\nr\u00eb n\u00eb Eukaristin\u00eb dhe n\u00eb vijim\u00ebsin\u00eb e pa-
\nnd\u00ebrprer\u00eb apostolike t\u00eb episkop\u00ebve t\u00eb saj\u201d.
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb korniz\u00eb theologjike ringritja
\ne Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb
\nShqip\u00ebris\u00eb, pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb saj t\u00eb plot\u00eb
\nt\u00eb kryer nga sistemi ateist, ishte e domos-
\ndoshme t\u00eb b\u00ebhej sipas tradit\u00ebs orthodho-
\nkse. Patriarkana Ekumenike, q\u00eb i dha
\nAutoqefalin\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, mori
\niniciativ\u00ebn e ringritjes s\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb shka-
\nt\u00ebrruar. \u00c7do gj\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb sipas rregullit
\nt\u00eb sakt\u00eb kishtar; ky fakt njihet jo vet\u00ebm
\nn\u00eb qarqet orthodhokse, por p\u00ebrgjith\u00ebsisht
\nn\u00eb bot\u00ebn e krishter\u00eb.
\nN\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1967, Shqip\u00ebria u
\nshpall shtet ateist – i vetmi i k\u00ebtij lloji n\u00eb
\nbot\u00eb dhe n\u00eb histori. N\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet, t\u00eb gjitha
\nformat e shprehjes fetare ishin t\u00eb ndaluara
\nme kushtetut\u00eb. Qindra kisha u shkat\u00ebrruan
\ndhe shum\u00eb prej tyre iu ndryshua desti-
\nnacioni. Si e pat\u00eb at\u00eb koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb
\nkaloi populli shqiptar? Cilat jan\u00eb disa nga
\np\u00ebrpjekjet dhe arritjet n\u00eb pun\u00ebn tuaj p\u00ebr
\nringritjen e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale
\nt\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb?
\n\u2022 Para se t\u00eb vija k\u00ebtu, ndiqja me dhimbje
\ndhe shqet\u00ebsim t\u00eb madh persekutimin e
\ntmerrsh\u00ebm ateist n\u00eb Shqip\u00ebri. Shkat\u00ebrrimi, jo
\nvet\u00ebm i nd\u00ebrtesave fetare, por edhe i besimit
\nn\u00eb shpirtrat e njer\u00ebzve, ishte padrejt\u00ebsia m\u00eb e
\ntmerrshme. \u00c7rr\u00ebnjosja e besimit fetar nga
\nnd\u00ebrgjegjja e popullit ishte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb
\nnj\u00eb krim kund\u00ebr njer\u00ebzimit. Por brenda me-
\nje ruaja sigurin\u00eb se Per\u00ebndia do t\u00eb b\u00ebnte
\nmrekullin\u00eb e liris\u00eb fetare, q\u00eb do t\u2019i dhuro-
\nhej p\u00ebrs\u00ebri Shqip\u00ebris\u00eb.
\nSa i takon p\u00ebrpjekjes sime, dua t\u00eb shtoj n\u00eb
\nlidhje me ato q\u00eb p\u00ebrmenda m\u00eb lart rreth p\u00ebr-
\ngatitjes s\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr sh\u00ebr-
\nbimin ndaj Kish\u00ebs, se n\u00eb vitet pasardh\u00ebse ne
\nngrit\u00ebm Akademin\u00eb Teologjike \u201cNgjallja e
\nKrishtit\u201d n\u00eb Durr\u00ebs dhe dy shkolla t\u00eb mesme
\nkishtare me emrin \u201cKryqi i Nderuar\u201d, si edhe
\nnj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb muzik\u00ebs bizantine, t\u00eb gjitha me
\nkonvikt. Nj\u00eb prioritet kryesor, sipas stan-
\ndardeve t\u00eb Orthodhoksis\u00eb, ishte krijimi dhe
\nzhvillimi i Sinodit t\u00eb Shenjt\u00eb. Sot Sinodi
\np\u00ebrb\u00ebhet nga Kryepiskopi, gjasht\u00eb mitropolit\u00eb
\ndhe nj\u00eb episkop. Dy hapa t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb r\u00eb-
\nnd\u00ebsish\u00ebm ishin hartimi i Statutit t\u00eb Kish\u00ebs
\nOrthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe
\nMarr\u00ebveshja me Qeverin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb u
\nb\u00eb ligji nr. 10057 dt. 22. 2. 2009, t\u00eb cilat p\u00ebr-
\nb\u00ebjn\u00eb dokumentet legale baz\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs son\u00eb.
\nGjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe
\nne arrit\u00ebm t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb
\nm\u00eb shum\u00eb se 150 kisha t\u00eb
\nreja, t\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb vogla,
\nrestauruam mbi 60 kisha
\ne manastire-monumente
\nkulture dhe mbi 160 kisha
\nekzistuese. Gjithashtu ja-
\nn\u00eb ngritur, bler\u00eb dhe ri-
\nkonstruktuar m\u00eb shum\u00eb se
\n70 godina p\u00ebr kopshte,
\nshkolla, qendra rinore,
\nqendra sh\u00ebndet\u00ebsore, seli
\nmetropolitane, sht\u00ebpi prit-
\njeje, punishte, mensa p\u00ebr
\nt\u00eb varfrit etj. E gjith\u00eb vepra
\nnd\u00ebrtuese arrin n\u00eb mbi
\n450 objekte. Jan\u00eb botuar
\nme dhjet\u00ebra libra teolo-
\ngjik\u00eb dhe shpirt\u00ebror\u00eb s\u00eb bashku me periodik\u00eb
\nt\u00eb ndrysh\u00ebm; Kisha Orthodhokse ka shtyp-
\nshkronj\u00ebn e saj. Jan\u00eb formuar lidhjet rinore,
\nlidhjet e grave dhe t\u00eb intelektual\u00ebve; si edhe
\nnj\u00eb stacion radiofonik, p\u00ebr t\u00eb zhvilluar m\u00eb tej
\njet\u00ebn dhe d\u00ebshmin\u00eb e krishter\u00eb.
\nGjat\u00eb k\u00ebtyre viteve nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje primare ishte
\nsigurimi i vazhdim\u00ebsis\u00eb financiare p\u00ebr t\u00eb gjitha
\np\u00ebrpjekjet n\u00eb t\u00eb ardhmen. Kjo \u00ebnd\u00ebrr ishte m\u00eb
\ne v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u realizuar. Me fuqin\u00eb e Per\u00ebn-
\ndis\u00eb, n\u00eb vitin 2016 arrit\u00ebm t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb hi-
\ndrocentral af\u00ebr Librazhdit. Ky projekt pati
\nkat\u00ebr parametra kryesor\u00eb: plot\u00ebson t\u00eb gjitha
\nstandardet mjedisore, p\u00ebrdor vet\u00ebm burime
\nenergjie t\u00eb rinovueshme, ndihmon n\u00eb zhvillimin
\ne infrastruktur\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, duke kontri-
\nbuuar n\u00eb shtimin e energjis\u00eb q\u00eb disponon vendi
\ndhe ka nj\u00eb perspektiv\u00eb t\u00eb qart\u00eb sociale: t\u00eb
\nardhurat e p\u00ebrftuara nga kjo vep\u00ebr do t\u00eb mu-
\nnd\u00ebsojn\u00eb vazhdimin e vepr\u00ebs son\u00eb shpirt\u00ebrore,
\nfilantropike, edukuese dhe sociale.
\n(vijon n\u00eb faqen 8)<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 fes\u00eb, a u p\u00ebrfshit\u00eb n\u00eb projekte t\u00eb
\ntjera p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur njer\u00ebzit e zakon-
\nsh\u00ebm, gjendja e t\u00eb cil\u00ebve ishte e v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb
\nat\u00eb koh\u00eb?
\n\u2022 Gjat\u00eb periudhave t\u00eb v\u00ebshtira q\u00eb kaloi vendi
\n(1992, 1994, 1997 etj.), ne u p\u00ebrpoq\u00ebm t\u00eb
\nleht\u00ebsonim gjendjen e popullit q\u00eb vuante.
\nOfruam nj\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb gjer\u00eb humanitare, duke
\nsiguruar e shp\u00ebrndar\u00eb mij\u00ebra ton\u00eb ushqime, rro-
\nba e medikamente. Nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb i
\nkemi kushtuar edukimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, q\u00eb
\nevidentohet me ngritjen e rreth 30 shkollave
\nn\u00eb t\u00eb gjitha nivelet: kopshte, shkolla fillore e t\u00eb
\nmesme, Institute t\u00eb Formimit Teknik dhe nj\u00eb
\nKolegj universitar (Kolegji universitar
\n\u201cLogos\u201d). Gjat\u00eb k\u00ebtyre viteve kemi ofruar mbi
\n30.000 bursa dhe kemi ndihmuar mbi 11.000
\nf\u00ebmij\u00eb e student\u00eb n\u00eb shkollimin e tyre.
\nN\u00eb fush\u00ebn e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, Qendra jon\u00eb
\nMjek\u00ebsore Diagnostike \u201cUngjill\u00ebzimi\u201d, n\u00eb
\nTiran\u00eb, ofron sh\u00ebrbime t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor
\nme kontributin e mjek\u00ebve t\u00eb njohur dhe t\u00eb
\npajisjeve mjek\u00ebsore moderne. Gjat\u00eb 17 viteve
\nt\u00eb funksionimit t\u00eb saj jan\u00eb kryer m\u00eb tep\u00ebr se 2
\nmilion\u00eb vizita dhe miliona analiza. N\u00eb disa
\nqytete dhe n\u00eb fshatra jan\u00eb organizuar
\nprograme t\u00eb tjera mjek\u00ebsore n\u00eb sh\u00ebrbim
\nt\u00eb banor\u00ebve. Gjithashtu kemi zhvilluar dhe
\nmb\u00ebshtetur nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh programesh
\nsociale, ku p\u00ebrfshihen edhe projekte zhvi-
\nllimi n\u00eb zona malore.
\nNj\u00eb p\u00ebrpjekje shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme u b\u00eb
\nn\u00eb vitin 1999, kur mij\u00ebra refugjat\u00eb nga Kosova
\nmb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri. Kisha jon\u00eb, n\u00eb ba-
\nshk\u00ebpunim me Kishat e tjera evropiane,
\nndihmoi dhe strehoi mbi 33.000 refugjat\u00eb.
\nK\u00ebto jan\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl e p\u00ebrpjekjeve kon-
\nkrete q\u00eb kemi realizuar, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb intervist\u00eb
\nnuk \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb hyjm\u00eb n\u00eb m\u00eb shum\u00eb
\ndetaje (informacion shtes\u00eb mund t\u00eb gjendet n\u00eb
\nfaqen ton\u00eb t\u00eb internetit:
\nwww. orthodoxalba-
\nnia.org, si dhe n\u00eb botime t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme
\nt\u00eb Kish\u00ebs).
\nMbi 800 persona jan\u00eb pun\u00ebsuar n\u00ebp\u00ebr
\ndepartamente t\u00eb ndryshme, fondacione dhe
\ninstitucione t\u00eb krijuara nga Kisha, dhe kan\u00eb pu-
\nnuar gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve; duke i shtuar
\nk\u00ebsaj shifre edhe numrin e madh t\u00eb punonj\u00ebsve
\nt\u00eb kompanive t\u00eb nd\u00ebrtimit, t\u00eb cilat kan\u00eb punuar
\nn\u00eb shum\u00eb projekte t\u00eb ndryshme t\u00eb Kish\u00ebs gjat\u00eb
\n25 viteve. K\u00ebto shifra flasin sadopak rreth
\nkontributit social dhe financiar t\u00eb Kish\u00ebs p\u00ebr
\nzhvillimin e vendit. P\u00ebrmbledhtazi, Kisha jon\u00eb
\nka kontribuuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb substanciale p\u00ebr
\nrind\u00ebrtimin dhe zhvillimin social e shpirt\u00ebror
\nt\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.
\nCilat jan\u00eb lidhjet dhe bashk\u00ebpunimi i
\nKish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb
\nnivelin nd\u00ebrkomb\u00ebtar?
\n\u2022 Ne marrim pjes\u00eb me t\u00eb drejta t\u00eb plota
\nn\u00eb t\u00eb gjitha aktivitetet e Kishave Ortho-
\ndhokse. Vitet e fundit, Kontributi i Kish\u00ebs
\nson\u00eb ka qen\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb
\n\u201cSinakset\u201d – Mbledhjet e Primat\u00ebve t\u00eb
\nKishave Orthodhokse dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb
\nSinodin e Shenjt\u00eb dhe t\u00eb Madh t\u00eb Ortho-
\ndhoksis\u00eb n\u00eb Kret\u00eb, qershor 2016. Kisha
\njon\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithashtu an\u00ebtare e Konferen-
\nc\u00ebs s\u00eb Kishave Evropiane (Gjenev\u00eb), e
\nK\u00ebshillit Bot\u00ebror t\u00eb Kishave (Gjenev\u00eb), si
\nedhe e Konferenc\u00ebs Bot\u00ebrore Nd\u00ebrfetare
\n\u201cFet\u00eb p\u00ebr Paqen\u201d (Nju-Jork). \u00cbsht\u00eb fakt i
\nnjohur se n\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto organizata
\nnd\u00ebrkomb\u00ebtare, ne pat\u00ebm nj\u00eb pjes\u00ebmarrje
\naktive (n\u00eb Konferenc\u00ebn e Kishave Evro-
\npiane kam qen\u00eb z\u00ebvend\u00ebspresident, n\u00eb
\nK\u00ebshillin Bot\u00ebror t\u00eb Kishave president
\ndhe n\u00eb Fet\u00eb p\u00ebr Paqe president nderi i
\nk\u00ebsaj organizate nd\u00ebrfetare).
\nShqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar p\u00ebr harmonin\u00eb
\nfetare n\u00eb vend. Si e konsideroni k\u00ebt\u00eb fakt
\ndhe cili \u00ebsht\u00eb roli juaj n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrpjekje?
\n\u2022 Edhe para se t\u00eb vija n\u00eb Shqip\u00ebri, isha
\nan\u00ebtar i \u201cGrupit Theologjik t\u00eb Pun\u00ebs p\u00ebr Dialog
\nme Njer\u00ebz t\u00eb Feve dhe Ideologjive t\u00eb Tjera\u201d,
\nt\u00eb K\u00ebshillit Bot\u00ebror t\u00eb Kishave. K\u00ebtu n\u00eb Shqi-
\np\u00ebri, ne jemi n\u00eb nj\u00eb \u201cdialog jete\u201d t\u00eb vazhdue-
\nsh\u00ebm, me respekt t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr \u00e7do person
\nnjer\u00ebzor pavar\u00ebsisht bindjeve t\u00eb tij fetare apo
\nse \u00e7far\u00eb idesh filozofike ose bindje ka. Q\u00eb n\u00eb
\nvitin e par\u00eb ne punuam p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb p\u00ebr-
\nzem\u00ebrta midis kryetar\u00ebve t\u00eb Komuniteteve t\u00eb
\nndryshme fetare. Mor\u00ebm iniciativ\u00ebn p\u00ebr krijimin
\ne Shoq\u00ebris\u00eb Biblike Nd\u00ebrkonfesionale. Gjitha-
\nshtu, kemi krijuar K\u00ebshillin Nd\u00ebrfetar t\u00eb
\nShqip\u00ebris\u00eb dhe jemi b\u00ebr\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Kon-
\nferenc\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Feve p\u00ebr Paqen. N\u00eb p\u00ebr-
\ngjith\u00ebsi, jemi p\u00ebrpjekur p\u00ebr promovimin jo
\nvet\u00ebm t\u00eb toleranc\u00ebs, por edhe t\u00eb bashk\u00ebpunimit
\nv\u00ebllaz\u00ebror dhe t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs harmonike. Ky
\nfakt \u00ebsht\u00eb njohur publikisht prej autoriteteve
\nshtet\u00ebrore. Harmonia fetare n\u00eb Shqip\u00ebri
\n\u00ebsht\u00eb nj\u00eb fryt konkret i p\u00ebrpjekjeve t\u00eb nd\u00ebr-
\ngjegjshme dhe t\u00eb zellshme nga t\u00eb gjitha ko-
\nmunitetet fetare gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve
\ndhe duhet t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb aset i vyer
\nshpirt\u00ebror i shoq\u00ebris\u00eb shqiptare.
\n(vijon nga faqja 7)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Shkurt 2017.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"2 (289)","viti":"2017","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[5, 6, 7, 8]","fjale_kyce":"[\"shkat\u00ebrrimi\", \"plot\u00eb\", \"drejt\", \"zhvillimit\", \"pashpresuar\"]","permbledhje":"Material nga Shkurt 2017.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[12856],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-95234","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-12856","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n