Nga Ilirjan Gjika<\/p>\n
Karavastaja nuk p\u00ebrfaq\u00ebson vet\u00ebm lagun\u00ebn e njohur n\u00eb pjes\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve t\u00eb detit Adriatik. Me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr njihet edhe nj\u00eb nga vendbanimet e trev\u00ebs s\u00eb Myzeqes\u00eb, i cili p\u00ebr nga vjet\u00ebrsia daton q\u00eb nga mesjeta e von\u00eb. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu, gjat\u00eb viteve 1297-1274 kishte qendr\u00ebn nj\u00eb nga familjet e njohura fisnike t\u00eb koh\u00ebs, Matr\u00ebng\u00ebt e Karavastas\u00eb. M\u00eb pas n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb shtrin\u00eb pushtetin e tyre Muzakajt, Balshajt, Venediku dhe Arianit\u00ebt, p\u00ebr t’i l\u00ebn\u00eb vend m\u00eb pas periudh\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb t\u00eb Pushtimit Osman (1431-1912).<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb sot, Karavastaja, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga fshatrat e Bashkis\u00eb Divjak\u00eb e cila njihet edhe p\u00ebr nj\u00eb prej monumenteve t\u00eb spikatura t\u00eb besimit orthodhoks. E till\u00eb \u00ebsht\u00eb kisha e Sh\u00ebn Athanasit e cila, p\u00ebr shkak t\u00eb vlerave historike, arkitektonike, kulturore dhe artistike, \u00ebsht\u00eb shpallur monument kulture q\u00eb nga viti 1963. Kisha \u00ebsht\u00eb edhe objekt i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm shpirt\u00ebror p\u00ebr besimtar\u00ebt e k\u00ebsaj zone qysh prej nd\u00ebrtimit t\u00eb saj, n\u00eb vitin 1778.<\/p>\n
Sipas Aleksudhit, Enoria e Karavastas\u00eb, p\u00ebrb\u00ebhej n\u00eb vitin 1868 nga fshatrat Karavasta, Driz\u00eb, \u00c7akajas, Pervaz, Remas, Mu\u00e7ias, Gur dhe Babunj\u00eb. N\u00eb to banonin 61 familje orthodhokse t\u00eb cil\u00ebve u sh\u00ebrbenin dy prift\u00ebrinj, kurse ritet fetare i realizonin n\u00eb kishat enorike t\u00eb Sh\u00ebn Athanasit dhe t\u00eb Sh\u00ebn Parashqevis\u00eb n\u00eb Karavasta, Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Mu\u00e7ias dhe Sh\u00ebn Dhimitrit n\u00eb Driz\u00eb. Pik\u00ebrisht rreth k\u00ebtyre objekteve, studiuesi Niko Ferro, n\u00eb librin e tij “Kishat e Lushnj\u00ebs dhe t\u00eb Divjak\u00ebs” thekson se: “N\u00eb fshatin Karavasta, p\u00ebrve\u00e7 kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Athanasit kan\u00eb ekzistuar edhe kat\u00ebr kisha t\u00eb tjera si ajo e Sh\u00ebn Kollit (Nikoll\u00ebs), Sh\u00ebn e Premtes s\u00eb Madhe, Sh\u00ebn e Premtes dhe Sh\u00ebn Mitrit (Dhimitrit). Sot, t\u00eb kat\u00ebrta kishat jan\u00eb n\u00eb gjendje rr\u00ebnoje.<\/p>\n
N\u00eb librin e tij “Mbishkrime t\u00eb kishave n\u00eb Shqip\u00ebri”, Theofan Popa e klasifikon kish\u00ebn e “Sh\u00ebn Athanasit” si bazilik\u00eb trenef\u00ebshe me tavan me madh\u00ebsi 20 x 10 m. Sipas studiuesit Pirro Thomo ajo p\u00ebrb\u00ebhet nga naosi i tipit bazilikal me p\u00ebrmasa 14.80 x 8.10 m, ku nefet ndahen me dy radh\u00eb kolonash t\u00eb lidhura me harkada gjat\u00ebsore. Nefi qendror i naosit \u00ebsht\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb dhe m\u00eb i lart\u00eb se dy nefet an\u00ebsore, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb pajisur me tavan\u00eb druri. Nd\u00ebrsa naosi p\u00ebrb\u00ebhet nga tre hyrje t\u00eb cilat ndodhen n\u00eb pjes\u00ebn veriore, per\u00ebndimore dhe jugore t\u00eb tij. Ai rrethohet n\u00eb an\u00ebn veriore, per\u00ebndimore dhe jugore prej hajateve ku ai per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb dhe mb\u00ebshtetet n\u00eb kat\u00ebr kolona druri. Nga jasht\u00eb, kisha e Sh\u00ebn Athanasit ka nj\u00eb pamje t\u00eb shkall\u00ebzuar ku n\u00eb qend\u00ebr ngrihet \u00e7atia dyuj\u00ebse e nefit qendror. Pas saj, vijn\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shkall\u00ebzuar nga t\u00eb dyja an\u00ebt, \u00e7atit\u00eb nj\u00ebuj\u00ebse t\u00eb dy nefeve an\u00ebsore dhe m\u00eb pas ato t\u00eb hajateve. Kisha \u00ebsht\u00eb e suvatuar nga jasht\u00eb, nd\u00ebrsa absida poligonale \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar prej blloqesh t\u00eb guri t\u00eb zbukuruara me harqe t\u00eb punuar me tulla t\u00eb kuqe. Nd\u00ebrsa muratura e hajateve b\u00ebhet prej tullash kurse ajo e naosit prej guri.<\/p>\n
Kisha \u00ebsht\u00eb e pajisur me nj\u00eb ikonostas prej druri q\u00eb ndan naosin nga altari i cili p\u00ebrb\u00ebhet nga protezisi, diakonikoni dhe bema. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb me material druri \u00ebsht\u00eb punuar edhe tavani i secilit nef i zbukuruar me motive gjeometrike dhe medalione t\u00eb pikturuara me ngjyra. Po k\u00ebshtu prej druri jan\u00eb edhe stolat e besimtar\u00ebve dhe trar\u00ebt lidh\u00ebs midis kolonave dhe nefeve t\u00eb naosit.<\/p>\n
Kisha \u00ebsht\u00eb dekoruar me afreske n\u00eb vitin 1797 nga piktor\u00ebt Gjergj dhe Joan \u00c7etiri nga Grabova. K\u00ebt\u00eb e v\u00ebrteton mbishkrimi q\u00eb gjendet mbi port\u00ebn jugore t\u00eb kish\u00ebs: “U pikturua ky tempull n\u00eb koh\u00ebn e t\u00eb gjith\u00ebhirshmit, shenjtit t\u00eb Beratit, zotit Joasaf, n\u00eb koh\u00ebn e kujdestaris\u00eb s\u00eb Mitro Dukas. Me dor\u00ebn e Gjergjit dhe t\u00eb Joanit, t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve nga qyteti Grabov\u00eb, 1797, m\u00eb 20 t\u00eb muajit shkurt”.<\/p>\n
Afresket p\u00ebrb\u00ebhen prej disa brezash dhe ndjekin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn tematik\u00eb si n\u00eb t\u00eb gjitha bazilikat e Myzeqes\u00eb t\u00eb pikturuara nga \u00c7etir\u00ebt, p\u00ebrgjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shek. XVIII deri n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shek. XIX. N\u00eb to gjejm\u00eb skena nga Dhiata e Vjet\u00ebr, Dhiata e Re, hierark\u00ebt, martir\u00ebt, asket\u00ebt, apostujt dhe shenjtor\u00ebt. Nuk mungojn\u00eb edhe afresket q\u00eb paraqesin shtat\u00eb shenjtor\u00ebt sllav\u00eb, Sh\u00ebn Joan Vladimirin, Sh\u00ebn Nikodhimin, apo Gjyqin e fundit dhe figur\u00ebn e shenjtorit t\u00eb kish\u00ebs, Sh\u00ebn Athanasit, t\u00eb pikturuar n\u00eb fasad\u00ebn e murit per\u00ebndimor t\u00eb kish\u00ebs.<\/p>\n
Edhe ikonat e ikonostasit t\u00eb dikursh\u00ebm jan\u00eb pikturuar prej dor\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre mjeshtrave, nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb cilave ruhen dhe ekspozohen n\u00eb disa prej muzeve kryesore dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb vendit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, duhet theksuar se n\u00eb kish\u00ebn e Sh\u00ebn Athanasit gjendet edhe disa spolie antike t\u00eb marra nga Apollonia. T\u00eb tilla jan\u00eb pjesa e nj\u00eb arkitrau t\u00eb vendosur n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn prej kolonave t\u00eb naosit. Pik\u00ebrisht, ky mbishkrim i “harruar” vler\u00ebsohet shum\u00eb prej arkeolog\u00ebve, sepse \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia e vetme rreth institucionit t\u00eb Prytaneonit n\u00eb Apollonin\u00eb e Iliris\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb dyshemen\u00eb e hajatit per\u00ebndimor ndodhet nj\u00eb pjes\u00eb kapiteli paleokristian. Mendohet se i p\u00ebrket rr\u00ebnojave t\u00eb nj\u00eb kishe t\u00eb vjet\u00ebr, q\u00eb ishte nd\u00ebrtuar m\u00eb par\u00eb aty.<\/p>\n
N\u00eb saj t\u00eb kujdesit t\u00eb vazhduesh\u00ebm t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe restaurimit t\u00eb zhvilluar n\u00eb vitin 1999, kjo kish\u00eb, tashm\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb ekspozit\u00eb muzeale t\u00eb artit ikonografik shqiptar. N\u00eb vitin 2015, me financim t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs, u krye edhe restaurimi i afreskeve nga piktori dhe restauratori i njohur Mustafa Arapi.<\/p>\n
K\u00ebshtu, si askund tjet\u00ebr k\u00ebtu mund t\u00eb kundrosh dhe t\u00eb mahnitesh me magjin\u00eb e penelit t\u00eb mjeshtrave t\u00eb familjes \u00c7etiri, dekorues t\u00eb shum\u00eb kishave t\u00eb Myzeqes\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Studim i Ilirjan Gjik\u00ebs mbi historin\u00eb, arkitektur\u00ebn dhe artin ikonografik t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Athanasit n\u00eb Karavasta, nd\u00ebrtuar n\u00eb 1778 dhe shpallur monument kulture n\u00eb 1963. P\u00ebrshkruhen afresket e vitit 1797 t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve \u00c7etiri nga Grabova dhe restaurimet e fundit.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"11 (371)","viti":"2023","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[9, 10]","fjale_kyce":"[\"Kisha e Sh\u00ebn Athanasit\", \"Karavasta\", \"Divjak\u00eb\", \"Myzeqe\", \"\u00c7etir\u00ebt\", \"Grabov\u00eb\", \"afreske 1797\", \"monument kulture\", \"ikonostasi\", \"Apollonia\", \"Joasaf\", \"Mustafa Arapi\"]","permbledhje":"Studim i Ilirjan Gjik\u00ebs mbi historin\u00eb, arkitektur\u00ebn dhe artin ikonografik t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Athanasit n\u00eb Karavasta, nd\u00ebrtuar n\u00eb 1778 dhe shpallur monument kulture n\u00eb 1963. P\u00ebrshkruhen afresket e vitit 1797 t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve \u00c7etiri nga Grabova dhe restaurimet e fundit.","autori":"Ilirjan Gjika","kategoria":"Histori \/ Trash\u00ebgimi kulturore","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[11799],"ngjallja_autori":[11469],"ngjallja_viti":[11700],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-90348","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-trashegimi-kulturore","ngjallja_autori-ilirjan-gjika","ngjallja_viti-11700","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n