…Vala intensive e islamizimit nuk kishte se si t\u00eb mos shqet\u00ebsonte klerik\u00eb dhe murgj orthodhoks\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt me veprimtarin\u00eb e tyre mor\u00ebn p\u00ebrsip\u00ebr riskun p\u00ebr t\u00eb frenuar ose t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ngadal\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb val\u00eb. Gjat\u00eb fundit t\u00eb shek. XVII dhe fillimit t\u00eb shek. XVIII, i pari q\u00eb veproi p\u00ebr t\u00eb bindur besimtar\u00ebt orthodhoks t\u00eb Drinopoj\u00ebs q\u00eb t\u00eb mos braktisnin besimin e tyre ishte Episkopi Sofiano.<\/p>\n
Koha dhe vendi i lindjes s\u00eb Sofianoit mbeten t\u00eb panjohura, si\u00e7 nuk dihet as edhe viti kur u ngjit n\u00eb fronin e Drinopoj\u00ebs. D\u00ebshmia e par\u00eb historike p\u00ebr t\u00eb del n\u00eb vitin 1672 kur nd\u00ebrton nj\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb manastirin e Sh\u00ebn Athanasit n\u00eb fshatin Poli\u00e7an. P\u00ebr veprimtarin\u00eb e tij si Episkop i Drinopoj\u00ebs nuk kemi t\u00eb dh\u00ebna, megjithat\u00eb dim\u00eb se heq dor\u00eb prej fronit episkopal dhe vendoset n\u00eb Manastirin e Sh\u00ebn Athanasit, ku jeton si murg me Skim\u00eb t\u00eb Madhe deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1711. Ky Manastir sh\u00ebrbeu edhe si qendra e veprimtaris\u00eb s\u00eb tij. Prej andej ai predikonte tek t\u00eb krishter\u00ebt e zon\u00ebs me q\u00ebllim forcimin e tyre n\u00eb besim dhe shmangien e konvertimit n\u00eb islam. Nga ana tjet\u00ebr ai ia doli q\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendronte t\u00eb gjith\u00eb mysliman\u00ebt e zon\u00ebs s\u00eb Zagoris\u00eb n\u00eb fshatin Malshov\u00eb, duke ruajtur homogjenitetin fetar t\u00eb fshatrave t\u00eb tjer\u00eb dhe eliminuar prej tyre \u00e7do ndikim mysliman. Aq e fuqishme ishte fjala e tij saq\u00eb edhe pas vdekjes ishte ende e rr\u00ebnjosur tek t\u00eb krishter\u00ebt e Zagoris\u00eb dhe R\u00ebz\u00ebs gjat\u00eb viteve 1730-1735, kur ata p\u00ebrballuan me sukses presionin e madh p\u00ebr islamizimin, q\u00eb vinte prej t\u00eb konvertuarve t\u00eb zonave p\u00ebrreth. Sofianoi, p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb hierark i denj\u00eb p\u00ebr grigj\u00ebn e tij ishte dhe nj\u00eb personalitet i respektuar edhe p\u00ebr mysliman\u00ebt e zon\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt e konsideronin si shenjtor. Po aq i respektuar ishte edhe p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt duke \u00e7muar veprimtarin\u00eb e tij e konsiderojn\u00eb at\u00eb si shenjtor lokal, duke nderuar kujtimin e tij \u00e7do 26 n\u00ebntor. Prej shum\u00eb studiuesve Sofianoi konsiderohet si pararend\u00ebs i Sh\u00ebn Kozmait t\u00eb Etolis\u00eb apo t\u00eb Kollkondasit, i cili sikurse Sofianoi veproi p\u00ebr frenimin e islamizimit jo vet\u00ebm n\u00eb zon\u00ebn e Drinopoj\u00ebs, por n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut deri n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme.<\/p>\n
Vlen q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendim shkurtimisht edhe disa aspekte nga biografia dhe veprimtaria e Nektar Terpos, hieromonakut nga Voskopoja, i cili sikurse Sofianoi konsiderohet si pararend\u00ebs i Sh\u00ebn Kozmait. …Mendojm\u00eb se \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u00eb hedhim pak\u00ebz drit\u00eb mbi figur\u00ebn e tij, e cila \u00ebsht\u00eb trajtuar fare pak prej historiografis\u00eb shqiptare. Me fjal\u00ebn e tij t\u00eb zjarrt\u00eb, t\u00eb mbushur plot hir dhe dashuri p\u00ebr Krishtin dhe t\u00eb af\u00ebrmin, ai shp\u00ebtoi shum\u00eb shpirtra orthodhoks\u00ebsh prej tundimit t\u00eb apostazis\u00eb.<\/p>\n
Lindi n\u00eb Voskopoj\u00eb n\u00eb vitin 1690, n\u00eb nj\u00eb familje t\u00eb pasur. Shkronjat e para i m\u00ebsoi n\u00eb shkollat e vendlindjes dhe i plot\u00ebsoi studimet e tij n\u00eb Akademin\u00eb e Re. N\u00eb vitin 1709 gjendet n\u00eb Skitin e Sh\u00ebn An\u00ebs n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb, ku p\u00ebrmendet si Nektar Hieromonaku, Voskopojari. Pasi largohet nga Mali i Shenjt\u00eb vendoset n\u00eb Manastirin e Sh\u00ebn Naumit n\u00eb Oh\u00ebr dhe prej andej zhvendoset n\u00eb Manastirin e Ardenic\u00ebs n\u00eb Myzeqe. Aty jetoi dhe veproi p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb madhe kohore si murg, at\u00eb shpirt\u00ebror dhe igumen. Si igumen Nektari u interesua p\u00ebr mbar\u00ebvajtjen e pun\u00ebve t\u00eb Manastirit.<\/p>\n
Gjat\u00eb periudh\u00ebs ku ai ishte igumen, Manastiri i Ardenic\u00ebs njohu nj\u00eb zhvillim t\u00eb madh dhe u b\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr shpirt\u00ebrore e zon\u00ebs me nj\u00eb veprimtari t\u00eb gjer\u00eb sociale, arsimore dhe filantropike. Nga ky Manastir filloi edhe veprimtarin\u00eb e tij fetare midis viteve 1720-1730, kur nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e shqiptar\u00ebve, ve\u00e7an\u00ebrisht ata t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb mesme, ishin islamizuar.<\/p>\n
V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb q\u00eb Nektari hasi gjat\u00eb gjith\u00eb udh\u00ebtimeve t\u00eb tij hierapostolike ishin t\u00eb m\u00ebdha. Madje shum\u00eb her\u00eb rrezikoi edhe jet\u00ebn. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb vlen p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrmendur episodi i tij n\u00eb fshatin Dragot, t\u00eb cilin e p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr. N\u00eb vitin 1730, Nektari shkon n\u00eb Venedik, ku dy vite m\u00eb von\u00eb boton librin e famsh\u00ebm \u201cPistis\u201d (Besimi). Si\u00e7 vet\u00eb ai shkruan, k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr nuk e shkroi p\u00ebr \u201cnjer\u00ebzit e ditur dhe t\u00eb arsimuar, por p\u00ebr fshatar\u00ebt dhe t\u00eb paarsimuarit, pasi n\u00eb ato vende t\u00eb Turqis\u00eb gjenden t\u00eb krishter\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mashtrohen dhe mohojn\u00eb Krishtin p\u00ebr t\u2019u leht\u00ebsuar nga taksat dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jepen tek duart e djallit\u201d.<\/p>\n
Interesante jan\u00eb k\u00ebshillat e Nektarit p\u00ebr popullin orthodhoks: \u201cUn\u00eb do t\u00eb t\u00eb tregoj nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb leht\u00ebsisht hara\u00e7in dhe t\u00eb mos b\u00ebhesh turk dhe apostat i Per\u00ebndis\u00eb dhe i huaj p\u00ebr Kish\u00ebn e Shenjt\u00eb t\u00eb Krishtit. S\u00eb pari, puno m\u00eb shum\u00eb nga zakonisht dhe s\u00eb dyti p\u00ebrmbahu ndaj t\u00eb ngr\u00ebnave dhe t\u00eb pirave. Dhe n\u00ebse mendon t\u00eb blesh nj\u00eb ok\u00eb peshk, mish, apo vaj, t\u00eb marr\u00ebsh vet\u00ebm gjysm\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e shpirtit t\u00ebnd…\u201d.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 vepr\u00ebs \u201cBesimi\u201d, Nektari shkroi edhe librin \u201c\u00c7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme teologjike me pyetje-p\u00ebrgjigje, t\u00eb mbledhura prej shkrimeve t\u00eb Athanasit t\u00eb Madh dhe prej et\u00ebrve t\u00eb tjer\u00eb\u201d, t\u00eb cilin e botoi po n\u00eb Venedik n\u00eb vitin 1732. Pas botimit t\u00eb k\u00ebtyre dy veprave, nuk kemi shum\u00eb informacion p\u00ebr Nektar Terpon. Nuk e dim\u00eb n\u00ebse u kthye apo jo nga Venediku, ashtu si\u00e7 nuk dim\u00eb as vendin dhe as koh\u00ebn kur nd\u00ebrroi jet\u00eb. Megjithat\u00eb vlen p\u00ebr t\u2019u theksuar se vepra e tij e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb pavdeksh\u00ebm. Ai luftoi me zell p\u00ebr besimin orthodhoks n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur ai rrezikonte t\u00eb zhdukej prej zemrave dhe nd\u00ebrgjegjes s\u00eb orthodhoks\u00ebve shqiptar\u00eb. P\u00ebrdori gjuh\u00ebn e popullit, p\u00ebr t\u2019i shpjeguar atij mesazhet e teologjis\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur Krishtin n\u00eb shpirtin e tij.<\/p>\n
T\u00eb dy k\u00ebta predikues, Sofianoi e Nektari, kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb kontributin e tyre t\u00eb \u00e7muar p\u00ebr mbrojtjen e Krishterimit orthodhoks n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb Jugore, megjithat\u00eb ai q\u00eb do t\u00eb linte m\u00eb shum\u00eb gjurm\u00eb do t\u00eb ishte Sh\u00ebn Kozmai…<\/p>\n
Fragment studimi nga Pandeli Zeneli<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Studim i Pandeli Zenelit p\u00ebr dy predikuesit e ruajtjes s\u00eb besimit orthodhoks n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare gjat\u00eb shek. XVII-XVIII: Episkopi Sofiano i Drinopoj\u00ebs dhe Nektar Terpo nga Voskopoja. T\u00eb dy konsiderohen pararend\u00ebs t\u00eb Sh\u00ebn Kozmait t\u00eb Etolis\u00eb, q\u00eb luftuan kund\u00ebr val\u00ebs s\u00eb islamizimit me predikime dhe shkrime n\u00eb gjuh\u00ebn e popullit.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"10 (370)","viti":"2023","muaji":"Tetor","muaji_numer":"10","dita":"","faqet":"[9, 10]","fjale_kyce":"[\"Episkopi Sofiano\", \"Drinopoja\", \"Manastiri i Sh\u00ebn Athanasit\", \"Poli\u00e7an\", \"Nektar Terpo\", \"Voskopoj\u00eb\", \"Ardenic\u00eb\", \"islamizim\", \"Sh\u00ebn Kozma i Etolis\u00eb\"]","permbledhje":"Studim i Pandeli Zenelit p\u00ebr dy predikuesit e ruajtjes s\u00eb besimit orthodhoks n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare gjat\u00eb shek. XVII-XVIII: Episkopi Sofiano i Drinopoj\u00ebs dhe Nektar Terpo nga Voskopoja. T\u00eb dy konsiderohen pararend\u00ebs t\u00eb Sh\u00ebn Kozmait t\u00eb Etolis\u00eb, q\u00eb luftuan kund\u00ebr val\u00ebs s\u00eb islamizimit me predikime dhe shkrime n\u00eb gjuh\u00ebn e popullit.","autori":"Pandeli Zeneli","kategoria":"Histori kishtare","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9691],"ngjallja_autori":[11781],"ngjallja_viti":[11700],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-90328","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-kishtare","ngjallja_autori-pandeli-zeneli","ngjallja_viti-11700","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n