Nuk mund t\u00eb d\u00ebnosh, n\u00ebse nuk d\u00ebgjon edhe tjetrin<\/p>\n
U b\u00eb nj\u00eb koh\u00eb mjaft e gjat\u00eb q\u00eb n\u00eb disa shkrime po sulmohet sistematikisht ekzarku i Patriarkan\u00ebs, Hir\u00ebsia e Tij Anastas Janullatos dhe, pas k\u00ebtyre sulmeve, nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dallohet m\u00ebsymja frontale kund\u00ebr fes\u00eb ortodokse n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Pik\u00ebnisja e gjith\u00eb k\u00ebtyre shkrimeve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsia etnike e ekzarkut. Por, na e do mendja, se sulmi do t\u00eb ishte i nj\u00ebllojt\u00eb edhe ndaj nj\u00eb ekzarku tjet\u00ebr, rus a indian p.sh. N\u00eb nj\u00eb shtet demokratik, bashkekzistenca paq\u00ebsore e feve dhe respekti reciprok i tyre \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor mjaft dometh\u00ebn\u00ebs dhe me pesh\u00eb n\u00eb unitetin komb\u00ebtar. Por, ndoshta ndokush mendon se edhe p\u00ebr\u00e7mimi dhe denigrimi i nj\u00ebr\u00ebs apo tjetr\u00ebs fe \u00ebsht\u00eb faktor demokracie! N\u00eb qoft\u00eb se artikujshkruesit do t\u00eb ishin me gjith\u00eb mend t\u00eb interesuar p\u00ebr ruajtjen dhe forcimin e identitetit komb\u00ebtar shqiptar, para se t’i hynin pun\u00ebs s\u00eb lodhshme e t\u00eb pap\u00ebrballueshme p\u00ebr kapacitetet e tyre, pra sulmit kund\u00ebr ekzarkut t\u00eb Kish\u00ebs, do t\u00eb ishte mir\u00eb q\u00eb faktet t’i kalonin n\u00eb filtrin e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs s\u00eb virgj\u00ebr e jo t\u00eb pasioneve. Si dhe t\u00eb m\u00ebsonin pak histori!<\/p>\n
E v\u00ebrteta p\u00ebr Kish\u00ebn Autoqefale<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb shkruar se n\u00eb Kongresin e Beratit (12 shtator 1922) u deklarua q\u00eb nuk duam ekzark\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Sa e v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb kjo? Nga burimet e shtypit t\u00eb koh\u00ebs m\u00ebsojm\u00eb se pjes\u00ebmarr\u00ebsit e Kongresit shpall\u00ebn: “Autoqefalin\u00eb e Kish\u00ebs Orthodhokse Komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb … duke mbajtur lidhje spirituale, dhogmatike e apostolike me m\u00ebm\u00ebn Kish\u00eb t\u00eb Patrikan\u00ebs s\u00eb Shenjt\u00eb Ekumenike… por administrativisht indipendente”. Fletorja zyrtare e vitit 1922, dat\u00eb 26.10., nr. 49).<\/p>\n
Pas miratimit t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Lart\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs, i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga 4 klerik\u00eb dhe 4 laik\u00eb (me kryetar at\u00eb Vasil Markon, nj\u00eb nga luft\u00ebtar\u00ebt m\u00eb aktiv\u00eb p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e Kish\u00ebs Shqiptare n\u00eb SHBA – shih: M. Grameno, “Unaza e trash\u00ebgimit”, fq. 76, bot. 1937). Kongresi miratoi edhe statutin e Kish\u00ebs, prej 14 nenesh. N\u00eb nenin 5 autorizohet K\u00ebshilli q\u00eb t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb bisedime me Patriarkan\u00ebn Ekumenike dhe, po t\u00eb ishte nevoja, edhe me patriarkanat dhe kishat e tjera ortodokse autoqefale, p\u00ebr njohjen e autoqefalis\u00eb s\u00eb kish\u00ebs son\u00eb. N\u00eb nenin 6 k\u00ebrkohet nga Patriarkana d\u00ebrgimi i dy episkop\u00ebve p\u00ebr formimin e Sinodhit t\u00eb shenjt\u00eb.<\/p>\n
Dhe v\u00ebrtet, nga Patrikana erdh\u00ebn ekzark\u00eb: m\u00eb 1922 Jerotheu (bashk\u00eb me Kristofor Kisin, m\u00eb pas, kryetar i Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, i cili m\u00eb 24 n\u00ebntor 1923 dor\u00ebzoi episkop Theofan Nolin, si dhe Hrisanthi i Trapezund\u00ebs, m\u00eb 1926. Pra, si\u00e7 del edhe nga sa tha m\u00eb sip\u00ebr, q\u00eb nj\u00eb kish\u00eb t\u00eb jet\u00eb autoqefale, duhet q\u00eb Patrikana e Stambollit, e cila luan rolin e nj\u00eb koordinatori, t’ia njoh\u00eb k\u00ebt\u00eb autoqefali.<\/p>\n
Pas vitit 1944, pak nga pak, si pasoj\u00eb e terrorit ateist komunist, t\u00eb gjitha fijet q\u00eb e lidhnin Kish\u00ebn ton\u00eb me kishat e tjera dhe me Patriarkan\u00ebn u k\u00ebput\u00ebn, t\u00ebr\u00eb objektet e kultit u rrafshuan dhe kryesorja: rilejimi i besimit fetar e gjeti fen\u00eb orthodhokse n\u00eb Shqip\u00ebri pa hierarkin\u00eb fetare, kusht i domosdosh\u00ebm q\u00eb nj\u00eb kish\u00eb t\u00eb jet\u00eb autoqefale. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Shqip\u00ebria p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rast pa precedent. \u00c7’duhej b\u00ebr\u00eb tani?<\/p>\n
Laik\u00ebt nuk mund t\u00eb mblidheshin e t\u00eb shpallnin nj\u00eb episkop. Pra, nuk mund t\u00eb b\u00ebhej ndryshe nga rregullat e vendosura t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse, q\u00eb jan\u00eb n\u00eb fuqi prej shekujsh dhe i respektojn\u00eb mbar\u00eb kishat orthodhokse t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n
Pse dhe si erdhi ekzarku n\u00eb Shqip\u00ebri<\/p>\n
Hir\u00ebsia e Tij Janullatos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb respektuara t\u00eb bot\u00ebs orthodhokse, i cili ka ndihmuar me vet\u00ebmohim p\u00ebr riorganizimin kishave t\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vendeve; \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb intelektual i nderuar dhe tek e fundit, nj\u00eb ushtar i devotsh\u00ebm i fes\u00eb s\u00eb tij. N\u00ebse Patriarkana nuk do t\u00eb d\u00ebrgonte k\u00ebtu ekzarkun e vet, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb ekzistonin pasojat e rrezikshme t\u00eb m\u00ebposhtme: Nga Kisha greke do t\u00eb interesoheshin vet\u00ebm p\u00ebr kishat e nj\u00eb zone t\u00eb caktuar; nga Kisha rumune p\u00ebr ndonj\u00eb zon\u00eb tjet\u00ebr, p\u00ebr tjet\u00ebr zon\u00eb nga Kisha serbe. K\u00ebshtu do t\u00eb krijoheshin parcela t\u00eb ndryshme: (nj\u00eb n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, nj\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, nj\u00eb n\u00eb Gjirokast\u00ebr e nj\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr). Kuptohet fare leht\u00eb se nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare t\u00eb autoqefalis\u00eb s\u00eb Kish\u00ebs nuk do t’i sh\u00ebrbente.<\/p>\n
Ja \u00e7far\u00eb na tha lidhur me em\u00ebrimin e tij ekzarku Anastas:<\/p>\n
“N\u00eb korrik t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, q\u00eb erdha n\u00eb Shqip\u00ebri, pas dy jav\u00ebsh b\u00ebm\u00eb Konferenc\u00ebn e p\u00ebrgjithshme Kleriko-laike (1-2 gusht). Merrnin pjes\u00eb 15 klerik\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb kryer misionin dhe 30 laik\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb 4 mitropolive t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Natyrisht, t\u00eb gjith\u00eb interesoheshin p\u00ebr rim\u00ebk\u00ebmbjen sa m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs. Aty u zgjodh nj\u00eb k\u00ebshill kishtar i p\u00ebrgjithsh\u00ebm prej 4 klerik\u00ebsh dhe 4 laik\u00ebsh; t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebt qen\u00eb shqiptar\u00eb. Idealja do t\u00eb qe sikur t\u00eb kishim edhe nj\u00eb episkop shqiptar!…<\/p>\n
Gjithsesi, p\u00ebr t’u p\u00ebrligjur ekzistenca e Kish\u00ebs duhej edhe episkopi, prandaj dhe konferenca vendosi nj\u00ebz\u00ebri q\u00eb kryetari i k\u00ebshillit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm kishtar t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (\u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb jet\u00eb episkop), t\u00eb jet\u00eb mitropoliti Anastas. Tani nuk mund t\u00eb vij\u00eb m\u00eb k\u00ebtu X apo Y nga Kisha greke a cilado Kish\u00eb tjet\u00ebr, sepse Kisha shqiptare ekziston… Duhet t\u00eb theksoj se edhe n\u00eb Seminarin e Durr\u00ebsit, t\u00eb gjith\u00eb kandidat\u00ebt jan\u00eb shqiptar\u00eb dhe b\u00ebm\u00eb t\u00eb pamundur\u00ebn p\u00ebr t\u00eb aktivizuar t\u00eb gjith\u00eb pedagog\u00ebt teolog\u00eb shqiptar\u00eb. Natyrisht, jepen m\u00ebsime edhe n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj, por edhe ato p\u00ebrkthehen dhe un\u00eb po b\u00ebj t\u00eb pamundur\u00ebn q\u00eb t\u00eb gjitha sh\u00ebrbesat t\u00eb kryen n\u00eb shqip”.<\/p>\n
Dhe v\u00ebrtet, t\u00eb gjith\u00eb besimtar\u00ebt e kan\u00eb par\u00eb koh\u00ebt e fundit se si ekzarku po meshon shqip… Dhe, sa p\u00ebr ata q\u00eb spekulojn\u00eb duke tundur “kart\u00ebn amerikane” (asnj\u00eb nga prift\u00ebrinjt\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb Amerik\u00ebs s’b\u00ebhet dot episkop, sepse jan\u00eb t\u00eb martuar dhe varen nga nj\u00eb episkop rus), le t\u00eb pyesin se \u00e7far\u00eb tha at\u00eb Ilia Katre p\u00ebr Hir\u00ebsin\u00eb e Tij Janullatos, n\u00eb mesh\u00ebn e Pashk\u00ebve.<\/p>\n
A varen kishat e minoritetit nga Athina?<\/p>\n
P\u00ebrgjigjja e ekzarkut \u00ebsht\u00eb kategorike: “‘Jo’! \u00c7’jan\u00eb kisha brenda kufijve t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, varen vet\u00ebm nga Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb!”.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ka pasur z\u00ebra, madje edhe p\u00ebrpjekje q\u00eb kishat e minoritetit t\u00eb vareshin nga Kisha greke, mir\u00ebpo, me ardhjen e ekzarkut, kjo u eliminua p\u00ebrfundimisht. Nj\u00eb argument i gabuar, pas t\u00eb cilit kapen mjaft artikujshkrues, \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsimi i Patriarkan\u00ebs me Kish\u00ebn greke (e cila, si ajo shqiptare, \u00ebsht\u00eb kish\u00eb bij\u00eb e Patriarkan\u00ebs). Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb absurditet sepse Patriarkana Ekumenike s’mund t\u00eb nj\u00ebsohet me asnj\u00eb kish\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n
A do t\u00eb vazhdoj\u00eb kjo fushat\u00eb denigruese?<\/p>\n
Nuk e dim\u00eb. E p\u00ebrs\u00ebrisim edhe nj\u00eb her\u00eb: Demokracia n\u00ebnkupton edhe respektin e \u00e7do feje e t\u00eb hierark\u00ebve t\u00eb saj. Edhe fet\u00eb e tjera kan\u00eb klerik\u00eb t\u00eb huaj k\u00ebtu. Prift\u00ebrinjt\u00eb katolik\u00eb meshojn\u00eb latinisht, klerik\u00ebt mysliman\u00eb luten arabisht e p\u00ebr \u00e7udi, asnj\u00eb fjal\u00eb kund\u00ebr tyre n\u00ebp\u00ebr gazeta! Nuk duhet harruar se feja orthodhokse \u00ebsht\u00eb e dyta n\u00eb Shqip\u00ebri dhe, duke u fyer feja dhe klerik\u00ebt me akuza t\u00eb pabaza, fyhet edhe nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e besimtar\u00ebve shqiptar\u00eb. A i mendojn\u00eb artikujshkruesit k\u00ebto gj\u00ebra? Ve\u00e7 Zoti mund ta dij\u00eb. Kemi mendimin se sulmi kund\u00ebr fes\u00eb orthodhokse mund t’i sh\u00ebrbej\u00eb gjithkujt, me p\u00ebrjashtim t\u00eb unitetit komb\u00ebtar. Ata q\u00eb identitetin komb\u00ebtar e nj\u00ebsojn\u00eb me fen\u00eb q\u00eb aktualisht dominon, b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb gabim trashanik, qoft\u00eb edhe p\u00ebr faktin se Shqip\u00ebria ekziston prej dhjet\u00ebra e dhjet\u00ebra shekujsh, kurse feja islame hyri pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, m\u00eb sakt\u00eb Gjergj Kastriotit, dhe tradicionalisht, t\u00eb gjitha fet\u00eb te ne kan\u00eb bashk\u00ebjetuar n\u00eb harmoni.<\/p>\n
Pa pretenduar se ky shkrim e ezauron problemin, do t\u00eb d\u00ebshironim t’i mbyllnim k\u00ebta rreshta me fjal\u00ebt e vet\u00eb ekzarkut:<\/p>\n
“Asnj\u00eb nga gazetar\u00ebt q\u00eb ka shkruar kund\u00ebr meje nuk ka ardhur t\u00eb m\u00eb takoj\u00eb; do ta pranoja me k\u00ebnaq\u00ebsi, sidomos Arb\u00ebr Kastriotin, megjith\u00ebse m\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se ky em\u00ebr nuk \u00ebsht\u00eb real. Po t\u00eb vinin t\u00eb m\u00eb takonin dhe po t\u00eb kishin d\u00ebshir\u00eb t’i sh\u00ebrbenin s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, nuk besoj se do t\u00eb shkruanin k\u00ebshtu.<\/p>\n
Ka nj\u00eb ligj demokracia: kur dikush shkruan di\u00e7ka kund\u00ebr nj\u00eb tjetri, at\u00ebher\u00eb ky tjetri ka t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb p\u00ebrgjigjet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gazet\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend. E di se p\u00ebrgjigjja q\u00eb u d\u00ebrgua nga bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e mi nuk u botua. Kur kjo e drejt\u00eb mohohet, kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me mend\u00ebsin\u00eb e sistemit t\u00eb shkuar, sipas s\u00eb cil\u00ebs i pandehuri d\u00ebnohej pa iu lejuar t\u00eb mbroj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn”.<\/p>\n
Robert Goro
\nThoma Dhima<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Intervist\u00eb e Kryepiskopit Anastas dh\u00ebn\u00eb gazet\u00ebs ‘Tirana’ m\u00eb 30 prill 1992, pak para zgjedhjes s\u00eb tij. Ai p\u00ebrgjigjet ndaj sulmeve kund\u00ebr ekzarkut t\u00eb Patriarkan\u00ebs dhe shpjegon historin\u00eb e autoqefalis\u00eb s\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Shqiptare, q\u00eb nga Kongresi i Beratit (1922) e deri tek em\u00ebrimi i tij si ekzark.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"E v\u00ebrteta mbi Kish\u00ebn Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe ekzarkun e Patriarkan\u00ebs s\u00eb Stambollit - Intervist\u00eb e Kryepiskopit Anastas dh\u00ebn\u00eb gazet\u00ebs \"Tirana\", pak para zgjedhjes n\u00eb krye t\u00eb Kish\u00ebs son\u00eb (30 prill 1992)","numri":"7 (355)","viti":"2022","muaji":"Korrik","muaji_numer":"7","dita":"","faqet":"[7, 8]","fjale_kyce":"[\"Kryepiskopi Anastas\", \"Anastas Janullatos\", \"Patriarkana e Stambollit\", \"ekzark\", \"autoqefali\", \"Kish\u00eb Orthodhokse\", \"Kongresi i Beratit\", \"Theofan Noli\", \"Vasil Marko\", \"Robert Goro\", \"Thoma Dhima\", \"intervist\u00eb\", \"1992\", \"demokraci\"]","permbledhje":"Intervist\u00eb e Kryepiskopit Anastas dh\u00ebn\u00eb gazet\u00ebs 'Tirana' m\u00eb 30 prill 1992, pak para zgjedhjes s\u00eb tij. Ai p\u00ebrgjigjet ndaj sulmeve kund\u00ebr ekzarkut t\u00eb Patriarkan\u00ebs dhe shpjegon historin\u00eb e autoqefalis\u00eb s\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Shqiptare, q\u00eb nga Kongresi i Beratit (1922) e deri tek em\u00ebrimi i tij si ekzark.","autori":"Robert Goro, Thoma Dhima","kategoria":"Intervist\u00eb","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9283],"ngjallja_autori":[11617],"ngjallja_viti":[11515],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-90092","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-interviste","ngjallja_autori-robert-goro-thoma-dhima","ngjallja_viti-11515","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n