D\u00ebshmon Spiro Rexho, ish – i d\u00ebnuar politik n\u00eb burgun e Vlor\u00ebs dhe n\u00eb Rubik, i biri i at\u00eb Stavro Rexhos, i vdekur n\u00eb burg.<\/p>\n
Spiro Rexho, me origjin\u00eb minoritare, ka lindur n\u00eb vitin 1943 n\u00eb Nivic\u00eb t\u00eb Sarand\u00ebs. U arrestua kur ishte ushtar n\u00eb Vlor\u00eb dhe u d\u00ebnua 1 vit e gjysm\u00eb me akuz\u00eb t\u00eb rreme, se kur kryente sh\u00ebrbimin ushtarak planifikonte te arratisej dhe se kishte folur keq p\u00ebr Partin\u00eb dhe Enver Hoxh\u00ebn.<\/p>\n
I ati, Stavro Rexho, prift q\u00eb ka sh\u00ebrbyer fillimisht n\u00eb Nivic\u00eb e pas luft\u00ebs n\u00eb Mursi, ka vuajtur d\u00ebnime me burgim dhe ka vdekur n\u00eb burg. At\u00eb Stavro, me origjin\u00eb nga fshatrat e minoritetit, u shkolla n\u00eb gjimnazin “Zosimea” t\u00eb Janin\u00ebs e m\u00eb pas vazhdoi na Shkoll\u00ebn Normale t\u00eb Elbasanit. Si besimtar i zellsh\u00ebm u vesh prift dhe kudo ku sh\u00ebrbeu la p\u00ebrshtypje t\u00eb mira.<\/p>\n
Mori pjes\u00eb n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr pushtuesve fashist\u00eb. Pas luft\u00ebs e burgos\u00ebn p\u00ebr idet\u00eb demokratike. Her\u00ebn e par\u00eb e d\u00ebnuan me pushkatim, por vendimin e ul\u00ebn nga 25 vjet n\u00eb 3 vjet, p\u00ebr shkak t\u00eb protestave te fshatrave ku kryente sh\u00ebrbesat fetare. N\u00eb val\u00ebn e luft\u00ebs kund\u00ebr fes\u00eb, e burgos\u00ebn s\u00ebrish dhe, p\u00ebr shkak t\u00eb keqtrajtimit dhe kequshqyerjes, vdiq n\u00eb burg. Eshtrat iu gjet\u00ebn n\u00eb varrezat e Sharr\u00ebs dhe trupi brenda n\u00eb arkivol ishte i dhunuar: me gjymtyr\u00eb t\u00eb thyera e t\u00eb k\u00ebputura.<\/p>\n
Zoti Spiro, si ju edhe babai juaj keni qen\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar dhe kjo keni vuajtur n\u00eb burg. A mund t\u00eb na tregoni si dhe pse u arrestua babai juaj, \u00e7far\u00eb akuze i ngrit\u00ebn, ku e vuajti d\u00ebnimin, si vdiq?<\/p>\n
Babai im ishte djal\u00eb jetim minoritar. I kishte vdekur i ati, por edhe v\u00ebllai i babait, xhaxhai im. Ai vet\u00eb u detyrua q\u00eb t\u00eb rrit\u00eb edhe v\u00ebllez\u00ebrit e tij t\u00eb mbetur jetim\u00eb, edhe f\u00ebmij\u00ebt e t\u00eb v\u00ebllait. Si i ri, i ndersh\u00ebm dhe patriot, fshati e ndihmoi e i dha mund\u00ebsi p\u00ebr t’u shkolluar n\u00eb gjimnazin “Zosimea”, Janin\u00eb, ku mbaroi shkoll\u00ebn e mesme p\u00ebr m\u00ebsues. M\u00eb tej ka kryer edhe Shkoll\u00ebn Normale t\u00eb Elbasanit, me miratimin nga gjyshi i Josif Pashkos, Visarion Pashko. Shkuan nja 10-12 minoritar\u00eb, nd\u00ebrmjet tyre edhe babai, q\u00eb u b\u00eb prift p\u00ebr atdheun. E caktuan n\u00eb Nivic\u00eb; ishte fshat ku nuk dinin asnj\u00eb fjal\u00eb greqisht; shqip ishte shpirti i tij dhe ata e donin.<\/p>\n
Mori pjes\u00eb edhe n\u00eb luft\u00eb dhe dallohej p\u00ebr cil\u00ebsit\u00eb patriotike, jo se ishte babai im, por ishte nj\u00eb nga intelektual\u00ebt e par\u00eb tok me Lefter Talon q\u00eb u ngrit\u00ebn kund\u00ebr gjerman\u00ebve, prandaj edhe \u00ebsht\u00eb i regjistruar n\u00eb familjet e d\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb Luft\u00ebs Nacional\u00e7lirimtare, sepse ka luftuar v\u00ebrtet.<\/p>\n
Pas luft\u00ebs, m\u00eb 1946, e arrestuan dhe e \u00e7uan n\u00eb burgun e Gjirokastr\u00ebs. Ishte p\u00ebr pushkatim, por u ngrit\u00ebn fshatar\u00ebt e Nivic\u00ebs, 19 burra e gra, shkuan n\u00eb Gjirokast\u00ebr para gjykat\u00ebs dhe than\u00eb: “Ai \u00ebsht\u00eb djali i mir\u00eb i minoritetit, mos e d\u00ebnoni, na d\u00ebnoni ne!” Jan\u00eb gjall\u00eb ata. At\u00ebher\u00eb, d\u00ebnimin nga 25 vjet e kthyen n\u00eb 3 vjet. Kur babai doli nga burgu, e caktuan n\u00eb fshatra me prejardhje shqiptare, si n\u00eb Mursi – fshat q\u00eb nuk dinte fare greqisht – edhe 20 vite t\u00eb tjera, si\u00e7 ishte n\u00eb Nivic\u00eb. La nam t\u00eb madh edhe atje.<\/p>\n
K\u00ebshtu q\u00eb babai juaj vuajti n\u00eb burg deri n\u00eb vitin 1949. Po m\u00eb tej \u00e7far\u00eb ndodhi?<\/p>\n
Kur b\u00ebhej mesha n\u00eb kish\u00eb, nuk m\u00eb jepte mua buk\u00eb t\u00eb parit, por atyre q\u00eb ishin pa baba dhe n\u00ebn\u00eb, ose atij q\u00eb kishte baban\u00eb n\u00eb burg. N\u00eb vdekje, nuk diskutohet t\u00eb merrte lek\u00eb kurr\u00eb, asnj\u00eb 10 – lek\u00ebsh nuk merrte. Besonte shum\u00eb te Krishti.<\/p>\n
… Kur un\u00eb isha n\u00eb burg, mor\u00ebn prap\u00eb edhe baban\u00eb, se ishte tjet\u00ebr problem, meq\u00eb ai ishte prift; ishin nja 10-12 prift\u00ebrinj… dhe po p\u00ebrgatitej ajo e prift\u00ebrinjve… Sa p\u00ebr dokumentet? I rregullonin vet\u00eb ata si\u00e7 donin. Babai vdiq n\u00eb burg.<\/p>\n
A mund t\u00eb na tregoni p\u00ebr vdekjen e tij? Ja keni k\u00ebrkuar eshtrat?<\/p>\n
At\u00eb koh\u00eb un\u00eb punoja n\u00eb La\u00e7, n\u00eb uzin\u00ebn e superfosfatit, isha teknik elektricist i mir\u00eb. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb isha bashk\u00eb me Bardhyl Berishov\u00ebn. M\u00eb vdes babai n\u00eb burgun e Tiran\u00ebs. Nga t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb kisha un\u00eb, nj\u00eb kapter i burgut i \u00e7onte ushqim nga sht\u00ebpia… U mundova ta gjej. Ishte nj\u00eb kapter nga Peshkopia ai q\u00eb i jepte ushqimet.<\/p>\n
N\u00eb cilin burg ishte babai?<\/p>\n
Te burgu i vjet\u00ebr n\u00eb Tiran\u00eb. Mor\u00ebm vesh q\u00eb u varros n\u00eb Kombinat. P\u00ebrgjegj\u00ebsi i varrezave t\u00eb Kombinatit n\u00eb Sharr\u00eb kishte njohur nj\u00eb xhaxhain ton\u00eb q\u00eb jetonte n\u00eb Tiran\u00eb dhe kur v\u00ebllai im u interesua p\u00ebr vendin ku e kishin varrosur, ai na ndihmoi dhe e gjet\u00ebn. Mir\u00ebpo, kur shkuam ta nxjerrim, u \u00e7udit\u00ebm t\u00eb t\u00ebr\u00eb: trupi nuk ishte i vendosur normal si\u00e7 vdes njeriu, por ishte nj\u00eb pjes\u00eb trupi dhe k\u00ebmb\u00ebt ishin t\u00eb hedhura anash… K\u00ebt\u00eb e pam\u00eb t\u00eb gjith\u00eb…<\/p>\n
Me t\u00eb drejt\u00eb jeni \u00e7uditur, z. Spiro. Kemi t\u00eb dh\u00ebna edhe nga d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb ish-t\u00eb burgosur politik\u00eb se n\u00eb burgje kishin nj\u00eb praktik\u00eb t\u00eb dhunimit t\u00eb kufomave: ua k\u00ebputnin k\u00ebmb\u00ebt me kazm\u00eb dhe ua vendosnin sip\u00ebr ose anash trupit. Pastaj i futnin n\u00eb thas\u00eb ose n\u00eb arkivole t\u00eb vogla. T\u00eb pakt\u00ebn, arrit\u00ebt t\u00eb gjeni varrin, se pjesa m\u00eb e madhe as nuk e din\u00eb ku mund t\u00eb jen\u00eb groposur.<\/p>\n
Po. E gjet\u00ebm.<\/p>\n
Shk\u00ebputur nga libri: “T\u00eb zhdukur nga diktatura – d\u00ebshmojn\u00eb familjar\u00ebt”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00ebshmia e Spiro Rexhos, ish i d\u00ebnuar politik, p\u00ebr baban\u00eb e tij At\u00eb Stavro Rexho, prift q\u00eb sh\u00ebrbeu n\u00eb Nivic\u00eb e Mursi, mori pjes\u00eb n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr fashist\u00ebve dhe u burgos nga regjimi komunist deri vdekjes n\u00eb burg. Eshtrat e tij u gjet\u00ebn n\u00eb varrezat e Sharr\u00ebs me trupin e dhunuar.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"3 (351)","viti":"2022","muaji":"Mars","muaji_numer":"3","dita":"","faqet":"[9]","fjale_kyce":"[\"Spiro Rexho\", \"At\u00eb Stavro Rexho\", \"Nivic\u00eb\", \"Mursi\", \"burg\", \"diktatura\", \"persekutim fetar\", \"Gjirokast\u00ebr\", \"Sharr\u00eb\", \"Kombinat\"]","permbledhje":"D\u00ebshmia e Spiro Rexhos, ish i d\u00ebnuar politik, p\u00ebr baban\u00eb e tij At\u00eb Stavro Rexho, prift q\u00eb sh\u00ebrbeu n\u00eb Nivic\u00eb e Mursi, mori pjes\u00eb n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr fashist\u00ebve dhe u burgos nga regjimi komunist deri vdekjes n\u00eb burg. Eshtrat e tij u gjet\u00ebn n\u00eb varrezat e Sharr\u00ebs me trupin e dhunuar.","autori":"","kategoria":"Histori \/ D\u00ebshmi \/ Persekutim fetar","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[11549],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11515],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-90023","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-deshmi-persekutim-fetar","ngjallja_viti-11515","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n