“1 tetori, data q\u00eb bashkon Joan Kukuzelin, muzik\u00ebn bizantine dhe Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Muzik\u00ebs Klasike”<\/p>\n
Data 1 tetor p\u00ebrbashkon emrin dhe trash\u00ebgimin\u00eb e madhe muzikore t\u00eb Jan (Ioan) Kukuzelit, muziktarit ton\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb muzik\u00ebs bizantine t\u00eb shek. XIII dhe “Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Muzik\u00ebs Klasike”, nj\u00eb fest\u00eb e re kjo e propozuar nga violinisti i shquar Lord Menuhin dhe e pranuar nga UNESCO si e till\u00eb n\u00eb vitin 1975, me q\u00ebllim kryesor promovimin e artit t\u00eb muzik\u00ebs n\u00eb t\u00eb gjitha shtresat e shoq\u00ebris\u00eb dhe zbatimin e synimeve t\u00eb UNESCO-s p\u00ebr promovimin e paqes dhe miq\u00ebsis\u00eb midis popujve.<\/p>\n
Vendi yn\u00eb dhe muzika jon\u00eb \u00ebsht\u00eb me fat q\u00eb ka nj\u00eb pararend\u00ebs kaq t\u00eb shquar si Kukuzeli, p\u00ebr t\u00eb cilin sot mbahet mesh\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha kishat e vendit, kontributi i t\u00eb cilit n\u00eb muzik\u00ebn bizantine \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht i njohur dhe i gjith\u00ebpranuar. E jo vet\u00ebm kaq. Muzika bizantine, ky art sublim q\u00eb z\u00eb fill 2000 vjet m\u00eb par\u00eb, prej vitit 2019, me propozim t\u00eb Greqis\u00eb dhe Qipros, \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb pjes\u00eb e list\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb dukurive shpirt\u00ebrore t\u00eb UNESCO-s.<\/p>\n
N\u00eb tekstin p\u00ebrshkrues t\u00eb regjistrimit t\u00eb muzik\u00ebs bizantine si pjes\u00eb e k\u00ebsaj liste, pohohet se: si nj\u00eb art jetik, q\u00eb ka ekzistuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 2000 vjet, k\u00ebndimi bizantin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb kulturore e r\u00ebnd\u00ebsishme, dhe nj\u00eb sistem muzikor gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs, i cili b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb traditat muzikore t\u00eb zhvilluara n\u00eb Perandorin\u00eb Bizantine.<\/p>\n
Duke i v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah dhe duke i lart\u00ebsuar nga ana muzikore tekstet liturgjike t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse, b\u00ebn q\u00eb ato t\u00eb jen\u00eb t\u00eb lidhura fort me jet\u00ebn shpirt\u00ebrore dhe adhurimin fetar, duke sh\u00ebrbyer p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrhapur mesazhin e shenjt\u00eb. E p\u00ebrcjell\u00eb gojarisht nd\u00ebr breza me radh\u00eb, karakteristikat kryesore t\u00eb tij kan\u00eb mbijetuar nd\u00ebr shekuj: \u00ebsht\u00eb muzik\u00eb ekskluzivisht vokale; n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb monofonike; k\u00ebng\u00ebt jan\u00eb t\u00eb kodifikuara n\u00eb nj\u00eb sistem tet\u00eb-m\u00ebnyrash ose tet\u00eb-tonesh; k\u00ebndimi p\u00ebrdor stile t\u00eb ndryshme ritmike, p\u00ebr t\u00eb theksuar rrokjet e caktuara t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb ve\u00e7anta etj.<\/p>\n
Vendi yn\u00eb b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb grupimin e vendeve ku muzika bizantine ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e konstitucionit shpirt\u00ebror t\u00eb orthodhoksit shqiptar. Dihet se predikimi i Ungjillit t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb an\u00ebt tona z\u00eb fill kur Apostull Pavli, n\u00eb letr\u00ebn d\u00ebrguar romak\u00ebve (15:19), thot\u00eb: “… Kam predikuar me sukses Ungjillin e Krishtit kudo, q\u00eb nga Jerusalemi e p\u00ebrreth e deri n\u00eb Iliri”.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb shum\u00eb nga termat kishtar\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe rrjedhin nga latinishtja, nd\u00ebr to edhe mesh\u00eb nga missam, shenjt nga sanctum, kryq nga cruecem, kjo, pasi ish-territori i Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme ishte n\u00ebn juridiksionin e pap\u00ebve deri n\u00eb vitin 732 pas Krishtit, koh\u00eb kur perandori i Bizantit, Leone III Isauriani, e shk\u00ebputi at\u00eb nga Roma dhe ia kaloi Perandoris\u00eb Bizantine. Duke b\u00ebr\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr predikimin e Ungjillit n\u00eb territoret ku shtrihet Shqip\u00ebria e sotme, sot jan\u00eb t\u00eb qarta rolet q\u00eb kan\u00eb luajtur nd\u00ebr vite institucioni i anagnostit, i cili lexonte tekstet e shenjta dhe padyshim, roli par\u00ebsor q\u00eb ka pasur dhe ka n\u00eb kish\u00eb institucioni i psaltit, i cili \u00ebsht\u00eb “instrumenti” perfekt p\u00ebr ruajtjen dhe transmetimin e k\u00ebsaj tradite t\u00eb njohur nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht.<\/p>\n
Muzika kishtare lart\u00ebson t\u00eb shenjt\u00ebn q\u00eb lidhet me Zotin dhe me m\u00ebsimet e Tij. Si e till\u00eb, q\u00eb n\u00eb krijim ajo ruan nj\u00eb qart\u00ebsi mendimi dhe forc\u00eb emocionale t\u00eb pakrahasueshme. Ajo, p\u00ebrve\u00e7se \u00e7mohet p\u00ebr vler\u00ebn e saj artistike, p\u00ebrmendet edhe n\u00eb tekstin e shenjt\u00eb t\u00eb Bibl\u00ebs, si n\u00eb rastin e Psalmit 150 q\u00eb thot\u00eb: “Lavd\u00ebrojeni Per\u00ebndin\u00eb me z\u00eb trumbete, me psaltir dhe me kitar\u00eb, me timpan dhe valle, me korda dhe instrumente, me cimbale ting\u00eblluese dhe me cimbale brohoritjeje”.<\/p>\n
“PSALJA”, si arti i k\u00ebndimit dhe lavd\u00ebrimit t\u00eb Zotit, sipas sh\u00ebn Efrem Sirianit (306-373) “afron (t\u00ebrheq) ndihm\u00ebn e engj\u00ebjve, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arm\u00eb p\u00ebr tmerret e nat\u00ebs, \u00e7lodhje nga mundimet e dit\u00ebs, siguri p\u00ebr foshnjat, stoli p\u00ebr jerond\u00ebt, ngush\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb moshuarit, nj\u00eb zbukurim i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr grat\u00eb, alfabet p\u00ebr fillestar\u00ebt, rritje p\u00ebr ata q\u00eb p\u00ebrparojn\u00eb, mb\u00ebshtetje p\u00ebr ata q\u00eb p\u00ebrparojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebri, z\u00ebri i Kish\u00ebs. Psalja ndri\u00e7on t\u00eb kremtet, shkakton pik\u00ebllim, i cili \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me vullnetin e Zotit, sepse ajo provokon lot edhe nga nj\u00eb zem\u00ebr prej guri. Psalja \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr e engj\u00ebjve, gjendje qiellore, temjan shpirt\u00ebror. Psalja \u00ebsht\u00eb ndri\u00e7imi i shpirtrave, shenjt\u00ebrimi i trupave”.<\/p>\n
Ne kemi nj\u00eb shprehje t\u00eb urt\u00eb popullore q\u00eb thot\u00eb: “K\u00ebnga dhe p\u00ebrralla s’kan\u00eb zot”. Besoj se kuptimi i saj i v\u00ebrtet\u00eb gjendet n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si nj\u00eb krijim muzikor krijohet, pra, p\u00ebrmes nj\u00eb procesi artistik t\u00eb gjat\u00eb e t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, i cili p\u00ebrfshin p\u00ebrve\u00e7 zanafill\u00ebs edhe qindra e mij\u00ebra njer\u00ebz, p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb limiti kohor q\u00eb shtrihet n\u00eb dhjet\u00ebra e qindra vjet. Ky proces, sa human e nj\u00ebkoh\u00ebsisht po aq artistik, i pandikuar nga klima dhe sistemet politike, fsheh n\u00eb thelb krijimin e gjuh\u00ebs muzikore si mjet komunikimi dhe si kultur\u00eb e paqes, pasi vet\u00eb muzika bizantine dhe k\u00ebng\u00ebt popullore n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, shnd\u00ebrrohen dal\u00ebngadal\u00eb p\u00ebrmes “gjuh\u00ebs” s\u00eb tingujve edhe n\u00eb simbole kulturore t\u00eb \u00e7muara p\u00ebr identitetin e popujve dhe vendeve tona. Muzika bizantine nuk u krijua n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb vet\u00ebm. Pjes\u00ebt e saj na vijn\u00eb nga autor\u00eb me komb\u00ebsi dhe vende t\u00eb ndryshme, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb larmishme kan\u00eb gjetur rrug\u00ebn p\u00ebr t\u00eb lavd\u00ebruar Per\u00ebndin\u00eb, shpesh duke nd\u00ebrfutur n\u00eb tingujt e k\u00ebsaj muzike traditat muzikore popullore arkaike t\u00eb vendeve nga vinin.<\/p>\n
Pjes\u00eb e merituar e k\u00ebsaj trash\u00ebgimie \u00ebsht\u00eb edhe ajo q\u00eb vjen nga Shqip\u00ebria, nga vendi i Jan Kukuzelit dhe Kristanth Manditit, dy emra t\u00eb shquar t\u00eb muzik\u00ebs bizantine n\u00eb nivel bot\u00ebror. Kjo muzik\u00eb hyjnore q\u00ebndron si nj\u00eb e t\u00ebr\u00eb sot para nesh, e thjesht\u00eb dhe e kapshme, me dhe pa emra konkret\u00eb autor\u00ebsh t\u00eb p\u00ebrve\u00e7\u00ebm q\u00eb i kan\u00eb krijuar, pasi “K\u00ebnga dhe p\u00ebrralla s’kan\u00eb zot”.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrdorimit n\u00eb kish\u00eb, k\u00ebndimi bizantin po njihet edhe nga vet\u00eb p\u00ebrkushtimi i ekspert\u00ebve dhe jo vet\u00ebm, nd\u00ebr ta muzikant\u00eb, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb koreve, kompozitor\u00eb, muzikolog\u00eb dhe studiues, t\u00eb cil\u00ebt kontribuojn\u00eb n\u00eb studimin, performanc\u00ebn dhe p\u00ebrhapjen e tij, ashtu si\u00e7 po b\u00ebjm\u00eb edhe ne sot p\u00ebrmes k\u00ebtij aktiviteti. Ajo \u00ebsht\u00eb sot n\u00eb list\u00ebn e dukurive shpirt\u00ebrore t\u00eb UNESCO-s, edhe p\u00ebr t\u00eb provuar se humanizmi yn\u00eb artistik \u00ebsht\u00eb i aft\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb kryevepra t\u00eb vlefshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzimin.<\/p>\n
Un\u00eb besoj m\u00eb shum\u00eb n\u00eb forc\u00ebn e shpirtit njer\u00ebzor sesa n\u00eb forc\u00ebn fizike t\u00eb trupit. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, forca e shpirtit e shprehur p\u00ebrmes muzik\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga pasurit\u00eb e arta q\u00eb popujt tan\u00eb dhe krijuesit e p\u00ebrve\u00e7\u00ebm, kompozitor\u00ebt, kan\u00eb krijuar n\u00eb qindra vjet. Sot, n\u00eb dat\u00ebn e shenjt\u00eb t\u00eb 1 tetorit, gjej rastin e art\u00eb q\u00eb t’i ftoj t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt p\u00ebr ta p\u00ebrshkruar e njohur muzik\u00ebn bizantine dhe muzik\u00ebn klasike, t\u00eb dyja s\u00eb bashku, si nj\u00eb korridor shpirt\u00ebror unik t\u00eb komunikimit, i cili nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7se: trash\u00ebgimi humane n\u00eb funksion t\u00eb paqes. P\u00ebrmes larmis\u00eb s\u00eb k\u00ebsaj tradite muzikore, vokale e instrumentale, popujt kan\u00eb ushqyer dhe ushqejn\u00eb diversitetin kulturor si thelb i jet\u00ebs dhe i humanizmit, kan\u00eb ngritur korridoret e komunikimit dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve miq\u00ebsore mes komuniteteve t\u00eb ndryshme si dhe kan\u00eb dialoguar kulturalisht me popujt e tjer\u00eb fqinj\u00eb, por edhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n
Duke p\u00ebrfituar nga prania e Hir\u00ebsi Nathanailit, Mitropolit i Amantias, p\u00ebrfaq\u00ebsues i Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, e zonj\u00ebs Meri Kumbe, z\u00ebvend\u00ebsministre e Kultur\u00ebs e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si dhe e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb institucioneve shkencore e kulturore t\u00eb vendit, nisur nga fakti q\u00eb regjistrimi i k\u00ebndimit bizantin n\u00eb UNESCO \u00ebsht\u00eb realizuar si kandidim multinacional, do t’ju propozoja q\u00eb s\u00eb bashku dhe n\u00eb bashk\u00ebpunim me propozuesit e dosjes dhe UNESCO-n, t\u00eb mund\u00ebsonim edhe p\u00ebrfshirjen e k\u00ebndimit bizantin n\u00eb Shqip\u00ebri, si pjes\u00eb e k\u00ebtij regjistrimi. Hap\u00ebsirat ligjore ekzistojn\u00eb. Duhet vullnet dhe angazhim i p\u00ebrbashk\u00ebt, i cili besoj se nuk na mungon, q\u00eb edhe tradita e k\u00ebndimit bizantin n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb b\u00ebhet pjes\u00eb e pandar\u00eb e k\u00ebndimit bizantin n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n
Referat i mbajtur n\u00eb veprimtarin\u00eb p\u00ebr Joan Kukuzelin
\nTiran\u00eb, 1 tetor 2021<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prof. Vasil Tole mban nj\u00eb referat p\u00ebr lidhjen e 1 tetorit me Joan Kukuzelin, muzik\u00ebn bizantine dhe Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Muzik\u00ebs Klasike. Argumenton p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb tradit\u00ebn e muzik\u00ebs bizantine, regjistruar n\u00eb UNESCO n\u00eb 2019, dhe propozon p\u00ebrfshirjen e k\u00ebndimit bizantin shqiptar n\u00eb k\u00ebt\u00eb list\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"1 tetori, data q\u00eb bashkon Joan Kukuzelin, muzik\u00ebn bizantine dhe Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Muzik\u00ebs Klasike","numri":"10 (346)","viti":"2021","muaji":"Tetor","muaji_numer":"10","dita":"1","faqet":"[3, 4]","fjale_kyce":"[\"Joan Kukuzeli\", \"muzika bizantine\", \"UNESCO\", \"Vasil Tole\", \"k\u00ebndimi bizantin\", \"Apostull Pavli\", \"Iliri\", \"psalja\", \"sh\u00ebn Efrem Siriani\", \"Kristanth Manditi\", \"muzika klasike\", \"Lord Menuhin\"]","permbledhje":"Prof. Vasil Tole mban nj\u00eb referat p\u00ebr lidhjen e 1 tetorit me Joan Kukuzelin, muzik\u00ebn bizantine dhe Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Muzik\u00ebs Klasike. Argumenton p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb tradit\u00ebn e muzik\u00ebs bizantine, regjistruar n\u00eb UNESCO n\u00eb 2019, dhe propozon p\u00ebrfshirjen e k\u00ebndimit bizantin shqiptar n\u00eb k\u00ebt\u00eb list\u00eb.","autori":"Prof. Dr. Vasil Tole","kategoria":"Kultur\u00eb","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9446],"ngjallja_autori":[11480],"ngjallja_viti":[11333],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-89946","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-kulture","ngjallja_autori-prof-dr-vasil-tole","ngjallja_viti-11333"],"acf":[],"yoast_head":"\n