“Triodi” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga librat e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm liturgjik\u00eb t\u00eb adhurimit orthodhoks. Emri i tij \u00ebsht\u00eb lidhur me periudh\u00ebn e Kreshm\u00ebs s\u00eb Madhe, Kreshma e Pashk\u00ebs, dhe k\u00ebshtu q\u00eb brenda tij mban p\u00ebrvoj\u00ebn, pesh\u00ebn dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e adhurimit dhe spiritualitetit gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe. Ai \u00ebsht\u00eb libri q\u00eb shoq\u00ebron besimtar\u00ebt e krishter\u00eb orthodhoks\u00eb n\u00eb marshimin e tyre drejt Pashk\u00ebs, drejt kalimit nga vdekja n\u00eb jet\u00eb, drejt Ngjalljes s\u00eb Zotit ton\u00eb Jisu Krisht, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht dhe ngjallja jon\u00eb e dh\u00ebn\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb e k\u00ebrkuar. Themi e k\u00ebrkuar, pasi Ngjallja e Jisu Krishtit duhet t\u00eb b\u00ebhet ngjallja e \u00e7do njeriu dhe Per\u00ebndia k\u00ebrkon q\u00eb njer\u00ebzit ta b\u00ebjn\u00eb t\u00eb tyre.<\/p>\n
Fillimet e “Triodit” gjenden diku n\u00eb shekullin e 5-t\u00eb, por pjes\u00eb nga dokumentet dor\u00ebshkrimore p\u00ebr himnet q\u00eb p\u00ebrmban dhe struktur\u00ebn e librit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi e himneve n\u00eb ve\u00e7anti dhe q\u00eb psalen deri m\u00eb sot, datojn\u00eb nga shekulli i 10-t\u00eb. Nd\u00ebrsa p\u00ebr form\u00ebn p\u00ebrfundimtare t\u00eb “Triodit”, t\u00eb k\u00ebtij libri t\u00eb adhurimit, d\u00ebshmit\u00eb jan\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 15-t\u00eb. K\u00ebshtu q\u00eb libri mbi supet e tij mban p\u00ebrvoj\u00ebn 15-shekullore t\u00eb adhurimit t\u00eb krishter\u00eb. Por, po t\u00eb marrim n\u00eb konsiderat\u00eb q\u00eb brenda librit jan\u00eb himne apo dhe pasazhe biblike t\u00eb cilat i p\u00ebrkasin Dhiat\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr apo t\u00eb frym\u00ebzuara prej saj, at\u00ebher\u00eb shtrirja kohore e Triodit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e madhe, madje sa \u00e7’\u00ebsht\u00eb mosha e krijimit t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe njeriut n\u00eb ve\u00e7anti. N\u00eb shekullin e 15-t\u00eb ka form\u00ebn e tij t\u00eb plot\u00eb n\u00eb dor\u00ebshkrim, nd\u00ebrsa n\u00eb shekullin e 16-t\u00eb botohet n\u00eb Venecia (1522). Nd\u00ebrsa p\u00ebrkthimi dhe botimi n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe m\u00eb 1913 dhe botimi i p\u00ebrmir\u00ebsuar m\u00eb 1952, (Boston) ka nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, botimin p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb tekstit n\u00eb gjuh\u00ebn origjinale t\u00eb tij, gjuh\u00ebn greke, jo m\u00eb n\u00eb form\u00ebn dor\u00ebshkrimore, por t\u00eb printuar. Duke menduar se n\u00eb at\u00eb koh\u00eb jan\u00eb botimet e para t\u00eb printuara, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb dhe Shkrimi i Shenjt\u00eb (Dhiata e Vjet\u00ebr dhe Dhiata e Re), tregon p\u00ebr pesh\u00ebn dhe vendin q\u00eb kishte ky si lib\u00ebr n\u00eb adhurimin e krishter\u00eb orthodhoks.<\/p>\n
Em\u00ebrtimi i k\u00ebtij libri mb\u00ebshtetet tek nj\u00eb element teknik, por q\u00eb me kalimin e koh\u00ebs, shkrirja n\u00eb adhurim dhe i mbushur me p\u00ebrvoj\u00ebn e adhurimit, elementi teknik ka kaluar n\u00eb nj\u00eb pozicion dyt\u00ebsor dhe n\u00eb pozicionin par\u00ebsor \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjetimi i ngjarjeve shp\u00ebtimtare n\u00eb historin\u00eb njer\u00ebzore, ku Jisu Krishti \u00ebsht\u00eb Personi qendror dhe ku lutja nd\u00ebrthuret me fjal\u00ebn. K\u00ebshtu, fjal\u00ebt e shpirtit dhe mendjes njer\u00ebzore, fjal\u00ebt e Per\u00ebndis\u00eb dhe shoq\u00ebria e melodis\u00eb bashkohen, duke e drejtuar personin dhe grigj\u00ebn q\u00eb lutet drejt nj\u00eb dimensioni hyjnor, ku mendja e vetme mund ta imagjinoj\u00eb, por jo ta p\u00ebrjetoj\u00eb.<\/p>\n
Pavar\u00ebsisht se iu referuam dimensionit t\u00eb ri q\u00eb ka marr\u00eb libri i “Triodit” n\u00eb jet\u00ebn e Kish\u00ebs, nuk duhet t\u00eb anashkalojm\u00eb elementin teknik t\u00eb em\u00ebrtimit t\u00eb tij. Quhet Triod, sepse shum\u00eb nga kanonet p\u00ebrmbajn\u00eb nga tri ode, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb jasht\u00eb k\u00ebsaj periudhe t\u00eb Triodit jan\u00eb 9 ode. K\u00ebshtu, q\u00eb nga e h\u00ebna deri t\u00eb premten psalet nj\u00eb prej pes\u00eb odeve t\u00eb para bashk\u00eb me oden 8 dhe t\u00eb 9, q\u00eb psalen \u00e7do dit\u00eb (m\u00eb konkretisht t\u00eb h\u00ebn\u00ebn odet 1, 8, 9; t\u00eb mart\u00ebn 2, 8, 9; t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn 3, 8, 9; t\u00eb enjten 4, 8, 9; t\u00eb premten 5, 8, 9. T\u00eb shtun\u00ebn psalen odet 6, 7, 8, 9 dhe t\u00eb diel\u00ebn i gjith\u00eb Kanoni. Kuptimi i Kanonit n\u00eb kontekstin liturgjik, n\u00eb Kish\u00ebn Orthodhokse, quhet nj\u00eb sistem i tropareve lavd\u00ebruese, t\u00eb cilat psalen n\u00eb Sh\u00ebrbes\u00ebn e M\u00ebngjesores dhe kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn tem\u00eb dhe tingull.<\/p>\n
“Triodi” me autoritetin e nj\u00eb teksti liturgjik mban brenda tij thesare shpirt\u00ebrore, t\u00eb cilat i sjellin ngjarjet e personat nga e shkuara n\u00eb t\u00eb tashmen, jo thjesht si memorie historike dhe as si nj\u00eb kod etik, por si p\u00ebrjetim shpirt\u00ebror. Triodi e fillon marshimin e tij t\u00eb p\u00ebrvitsh\u00ebm bashk\u00eb me besimtar\u00ebt dhe, me hirin hyjnor, tri jav\u00eb para fillimit t\u00eb Kreshm\u00ebs s\u00eb Madhe dhe dhjet\u00eb jav\u00eb para Pashk\u00ebs. K\u00ebt\u00eb vit fillimi i Triodit p\u00ebrkon me dat\u00ebn 21 shkurt dhe p\u00ebrfundon t\u00eb Shtun\u00ebn e Madhe, q\u00eb p\u00ebrkon me dat\u00ebn 1 maj.<\/p>\n
Triodi \u00ebsht\u00eb periudha ku \u00e7do dit\u00eb dhe ve\u00e7an\u00ebrisht \u00e7do t\u00eb Diel vjen n\u00eb qend\u00ebr nj\u00eb ngjarje biblike, historia e nj\u00eb personi q\u00eb ka jetuar me Per\u00ebndin\u00eb apo dhe e atyre q\u00eb kan\u00eb jetuar larg Per\u00ebndis\u00eb. K\u00ebshtu “Triodi” sjell para besimtarit copa jete, t\u00eb cilat bashk\u00eb p\u00ebr dhjet\u00eb jav\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb mozaik, ku \u00e7do njeri gjen veten.<\/p>\n
Java e par\u00eb fillon me parabol\u00ebn e Doganierit dhe Fariseut. N\u00eb antitez\u00eb me m\u00ebnyr\u00ebn e gabuar t\u00eb lutjes s\u00eb fariseut vjen lutja e drejt\u00eb dhe plot p\u00ebrul\u00ebsi e besim e Tagrambledh\u00ebsit.<\/p>\n
Java e dyt\u00eb vazhdon me pendimin, \u00ebsht\u00eb Java e Plangprish\u00ebsit. Pendimi \u00ebsht\u00eb e vetmja mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjetur njeriu vetveten, at\u00eb q\u00eb ka humbur me largimin nga Per\u00ebndia. Duhet theksuar se jav\u00ebt e ndryshme t\u00eb Triodit n\u00ebp\u00ebrmjet himneve e leximeve biblike p\u00ebrpiqen t\u00eb zb\u00ebrthejn\u00eb natyr\u00ebn njer\u00ebzore, si e krijoi Per\u00ebndia dhe si e deformoi r\u00ebnia n\u00eb m\u00ebkat. Atje gjendet jeta e p\u00ebrditshme e njeriut, sjelljet e veprimet e tij dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht alternativat dhe thirrjet p\u00ebr shp\u00ebtim.<\/p>\n
Dhe k\u00ebto alternativa vazhdojn\u00eb n\u00eb t\u00eb Diel\u00ebn e tret\u00eb, e cila quhet e Diela e Gjykimit t\u00eb fundit ose e Diela e Mishit. Ardhja e dyt\u00eb dhe Gjykimi \u00ebsht\u00eb i pashmangsh\u00ebm dhe i cili do t\u00eb bazohet mbi veprimet, mendimet dhe p\u00ebrjetimet e njeriut.<\/p>\n
E Diela pasardh\u00ebse, pra e Diela e Faljes apo e t\u00eb Lidhurit t\u00eb djathit, ku n\u00eb qend\u00ebr kan\u00eb faljen. \u00cbsht\u00eb ky veprim i njeriut, q\u00eb jo vet\u00ebm e \u00e7liron njeriun, por i jep mund\u00ebsi t\u00eb zhvilloj\u00eb e forcoj\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb me Per\u00ebndin\u00eb dhe padyshim dhe me t\u00eb af\u00ebrmin.<\/p>\n
Dhe brenda k\u00ebsaj periudhe t\u00eb kreshm\u00ebs, Triodi vazhdon ta forcoj\u00eb besimtarin me fenomene ku vet\u00ebm n\u00ebn drit\u00ebn e hirit hyjnor mund t\u00eb kuptohen dhe p\u00ebrjetohen. Jav\u00ebt e kreshm\u00ebs s\u00eb plot\u00eb vijojn\u00eb me t\u00eb Diel\u00ebn e Orthodhoksis\u00eb, ku pesha e ikon\u00ebs vjen p\u00ebr t\u00eb treguar se trupi njer\u00ebzor \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e qenies njer\u00ebzore dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht na sjell n\u00eb mendje r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb q\u00eb ka ikona, pasi ajo, n\u00ebp\u00ebrmjet paraqitjeve t\u00eb ngjarjeve apo njer\u00ebzve, na tregon at\u00eb q\u00eb her\u00eb pas here mendja apo fjal\u00ebt e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ta shprehin, lindjen e Zotit Jisu Krisht.<\/p>\n
E Diela e gjasht\u00eb e Triodit apo e dyta e kreshm\u00ebs vazhdon me sh\u00ebn Grigor Pallamain, i cili jetoi shekullin e 14-t\u00eb dhe na tregoi se energjit\u00eb e pakrijuara t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb jan\u00eb nj\u00eb siguri p\u00ebr shp\u00ebtimin ton\u00eb. Po ashtu na sjell n\u00eb mendje se shp\u00ebtimi m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb p\u00ebrsosje morale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb jet\u00eb n\u00ebn shoq\u00ebrin\u00eb e energjive t\u00eb pakrijuara t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb.<\/p>\n
Java e shtat\u00eb vazhdon me Kryqin, simbolin ku vdekja dhe jeta rrin\u00eb bashk\u00eb dhe ku Jisu Krishti na tregoi se pavar\u00ebsisht nga kjo, fitorja \u00ebsht\u00eb e jet\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn njeriu e do, e k\u00ebrkon dhe lufton p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n
E Diela e shtat\u00eb e Triodit \u00ebsht\u00eb e Diela e sh\u00ebn Joanit t\u00eb Shkall\u00ebs, i cili jetoi n\u00eb shekujt 6-7 ps. Krishtit, duke na treguar se me hirin hyjnor, qenia njer\u00ebzore mund t\u00eb shikoj\u00eb ato q\u00eb syri fizik nuk i sheh, mund t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb ngjarje dhe dukuri shpirt\u00ebrore, ku bota e r\u00ebn\u00eb nuk i afron se nuk i ka. Dhe ato q\u00eb nuk ka bota, Per\u00ebndia jo vet\u00ebm i ka, por dhe i ofron te gjith\u00eb njer\u00ebzimi pa dallim.<\/p>\n
Dhe me nj\u00eb shenjtore e Diela e tet\u00eb e Triodit i dedikohet nj\u00eb osh\u00ebnareje, Sh\u00ebn Maris\u00eb Egjiptiane (shek. i 6-t\u00eb), p\u00ebr t\u00eb na treguar q\u00eb shp\u00ebtimi \u00ebsht\u00eb i gjith\u00eb qenies njer\u00ebzore dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht na shfaq faktin se qenies njer\u00ebzore i shfaqen pafund\u00ebsisht mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr pendim.<\/p>\n
Pjes\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse e Triodit \u00ebsht\u00eb Java e Madhe. \u00cbsht\u00eb java ku t\u00eb kund\u00ebrtat p\u00ebrplasen deri n\u00eb ekstrem. Vdekja kund\u00ebr jet\u00ebs, thirrjet p\u00ebr lavd\u00ebrim me thirrjet p\u00ebr kryq\u00ebzim, sjellja egoiste e farisenjve me sjelljen e p\u00ebrulur t\u00eb gruas, q\u00eb leu Jisuin me miro, besnik\u00ebria me tradhtin\u00eb. \u00cbsht\u00eb java, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebrmes tropareve shprehet p\u00ebrjetimi njer\u00ebzor mbi at\u00eb \u00e7far\u00eb Per\u00ebndia b\u00ebn p\u00ebr t’i kthyer njeriut dinjitetin, pasi ngjallja \u00ebsht\u00eb rikthim i dinjitetit njer\u00ebzor duke e shk\u00ebputur njeriun nga n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmb\u00ebsi i dinjitetit t\u00eb tij, djalli.<\/p>\n
Padyshim, periudha e Triodit nuk l\u00eb jasht\u00eb v\u00ebmendjes shpirtrat e t\u00eb fjeturve m\u00eb Zotin (e Shtuna e Shpirtrave para Kreshm\u00ebs), duke na treguar se Kisha \u00ebsht\u00eb nj\u00eb. Po ashtu gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Triodit nderohet e T\u00ebr\u00ebshenjta Mari, ku n\u00ebp\u00ebrmjet Sh\u00ebrbes\u00ebs s\u00eb Himnit Akathist, n\u00eb v\u00ebmendjen e besimtarit vjen jeta e saj dhe padyshim roli q\u00eb ajo ka n\u00eb jet\u00ebn e besimtarit, si nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebse e padiskutueshme p\u00ebr njer\u00ebzit te Per\u00ebndia. Dhe nderimi i saj shoq\u00ebrohet me himne shum\u00eb t\u00eb ndjera, ku ajo \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebruese e besimtarit n\u00eb jet\u00ebn e tij n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe ku periudha e Triodit z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Dhe n\u00eb fund duhet th\u00ebn\u00eb q\u00eb “Triodi” p\u00ebrfshin Liturgjin\u00eb e Dhuratave t\u00eb Parashenjt\u00ebruara. \u00cbsht\u00eb kjo sh\u00ebrbes\u00eb, e cila n\u00eb mendje sjell nevoj\u00ebn p\u00ebr ushqim shpirt\u00ebror, p\u00ebrforcuese e mendimit q\u00eb besimtari apo qenia njer\u00ebzore duhet t\u00eb ushqehen me trupin e gjakun e Krishtit. Liturgjia e Dhuratave t\u00eb Parashenjt\u00ebruara, e cila kryhet zakonisht t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn dhe t\u00eb premten, gjat\u00eb Kreshm\u00ebs s\u00eb Madhe, plot\u00ebson imazhin e nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieje reale me Zotin, pasi fjala, shembulli, morali, besimi, lavd\u00ebrimi i Per\u00ebndis\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ushqimin me gjakun e Zotit Jisu Krisht, ushqim, i cili \u00ebsht\u00eb, shenjt\u00ebrohet dhe jepet prej Atij.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Artikull teologjik mbi librin liturgjik ‘Triodi’ dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tij gjat\u00eb Kreshm\u00ebs s\u00eb Madhe. Shpjegohet historia e librit, struktura, dit\u00ebt e ve\u00e7anta t\u00eb Triodit dhe dometh\u00ebnia shpirt\u00ebrore e tij p\u00ebr besimtar\u00ebt orthodhoks\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"2 (338)","viti":"2021","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[1, 5]","fjale_kyce":"[\"Triod\", \"Kreshm\u00eb\", \"Pashk\u00eb\", \"liturgji\", \"Kish\u00eb Orthodhokse\", \"adhurim\", \"kanon\", \"hyjnor\", \"ode\", \"Java e Madhe\"]","permbledhje":"Artikull teologjik mbi librin liturgjik 'Triodi' dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tij gjat\u00eb Kreshm\u00ebs s\u00eb Madhe. Shpjegohet historia e librit, struktura, dit\u00ebt e ve\u00e7anta t\u00eb Triodit dhe dometh\u00ebnia shpirt\u00ebrore e tij p\u00ebr besimtar\u00ebt orthodhoks\u00eb.","autori":"Thoma \u00c7om\u00ebni","kategoria":"Teologji \/ Liturgjike","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[10316],"ngjallja_autori":[11348],"ngjallja_viti":[11333],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-89811","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-teologji-liturgjike","ngjallja_autori-thoma-comeni","ngjallja_viti-11333","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n