JOAKIM MARTINIANI<\/p>\n
Dr. Dion Tushi<\/p>\n
(Vijon nga numri i kaluar)<\/p>\n
Em\u00ebrimi i Joakim
\nMartinianit si kryeprift n\u00eb
\nmitropolit\u00eb e Greqis\u00eb<\/p>\n
N\u00eb Konstandinopoj\u00eb Joakimi u b\u00eb an\u00ebtar i Sinodit t\u00eb Shenjt\u00eb t\u00eb Pa- triarkan\u00ebs Ekumenike. Me traktatin e Lozan\u00ebs, krijohet nj\u00eb situat\u00eb e re, por si konseguenc\u00eb e saj ishte edhe ndalimi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb Sino- din e Patriarkan\u00ebs Ekumenike i kryeprift\u00ebrinjve t\u00eb zonave kishtare jasht\u00eb kufijve t\u00eb shtetit turk. At\u00eb- her\u00eb s\u00eb bashku me shum\u00eb kryeprif- t\u00ebrinj edhe Joakimi i Beratit largohet nga Sinodi i Shenjt\u00eb. Gjitha- shtu s\u00eb bashku me t\u00eb largohen dhe dy kryeprift\u00ebrinj t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mbanin titujt e mitropolive brenda shtetit shqiptar, Mitropoliti i Durr\u00ebsit Jakovi dhe Mitropoliti i Kor\u00e7\u00ebs Joakimi. Si\u00e7 kuptohet, jeta e k\u00ebtyre hierark\u00ebve u v\u00ebshtir\u00ebsua mjaft, pasi as n\u00eb Sinodin e Patriarkan\u00ebs Ekumenike nuk mund t\u00eb q\u00ebndronin dhe as n\u00eb mitropolit\u00eb e tyre n\u00eb Shqip\u00ebri nuk mund t\u00eb ktheheshin. N\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1923, p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen kishtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, u ringrit nj\u00eb K\u00ebshill prej tre kryeprift\u00ebrinjsh, ku u caktua edhe Joakimi i Beratit, por kjo \u00e7\u00ebshtje mbeti pezull p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb 9 tetor t\u00eb vitit 1924 Joakimi u zgjodh Mitropolit i Paramithis\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk reshti asnj\u00ebher\u00eb s\u00eb interesuari p\u00ebr gjendjen kishtare n\u00eb Shqip\u00ebri. M\u00eb 25 janar 1925 i drejtohet Patriarkan\u00ebs me nj\u00eb rela- cion ku i k\u00ebrkon q\u00eb p\u00ebr zgjidhjen sa m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb problemit kishtar me Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb vend t\u00eb Jero- theut t\u00eb d\u00ebrgohej si eksark ndonj\u00eb tjet\u00ebr. Me zgjidhjen e k\u00ebtij problemi dhe me vendosjen e gjendjes kish- tare n\u00eb baza kanonike, Joakimi shpre- sonte q\u00eb t\u00eb kthehej n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer si kryeprift. Por kjo gj\u00eb nuk u realizua kurr\u00eb. M\u00eb 3 shtator t\u00eb vitit 1925 Joakimi em\u00ebrohet Mi- tropolit i Nea Pellagonis\u00eb, Ptole- maidh\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb mitropoli ai q\u00eb- ndroi 10 vjet. Kur n\u00eb vitin 1926 Mi-<\/p>\n
tropoliti i Trapezund\u00ebs Hrisanthos erdhi n\u00eb Tiran\u00eb si eksark (i d\u00ebrguar) i Patriarkan\u00ebs, p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb vesh me qeverin\u00eb shqiptare p\u00ebr zgjidhjen e problemit kishtar, n\u00eb marr\u00ebve- shjen q\u00eb u firmos nga ana shqiptare prej ministrit t\u00eb jasht\u00ebm Hysen bej Vrionit, emri i Joakimit p\u00ebrmendej si kandidatura m\u00eb e mundshme p\u00ebr nj\u00eb nga tri mitropolit\u00eb e mbetura va- kante, ajo e Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe e Gjirokastr\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb mitropolit\u00eb e Kor\u00e7\u00ebs dhe t\u00eb Beratit do t\u00eb vendoseshin p\u00ebrkat\u00ebsisht Je- rotheu i sip\u00ebrp\u00ebrmendur dhe Kri- stofor Kissi, Mitropolit i Sinadh\u00ebs, ish – an\u00ebtar i Sinodit t\u00eb Patriarkan\u00ebs Ekumenike t\u00eb Konstandinopoj\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1928, qeveria shqiptare vendosi q\u00eb ta zgjidhte problemin kishtar, pa marr\u00eb mendimin e Patri- arkan\u00ebs. K\u00ebshtu kemi thirrjen e Kongresit Kishtar, i cili e fton edhe Mitropolitin tashm\u00eb t\u00eb Ptolemai- dh\u00ebs, q\u00eb n\u00ebse donte mund t\u00eb vinte dhe t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb formacionin e ri kishtar. Por Joakimi nuk pranoi k\u00ebt\u00eb ftes\u00eb, pasi e kontestonte k\u00ebt\u00eb Kongres nga m\u00ebnyra se si u zhvi- llua. M\u00eb 5 shtator t\u00eb vitit 1935, Joa-<\/p>\n
kimi u em\u00ebrua Mitropolit i Ksanthit. M\u00eb 5 dhjetor t\u00eb vitit 1942 u em\u00ebrua Mitropolit i Pulanis\u00eb dhe Kilkisit dhe m\u00eb 12 dhjetor t\u00eb vitit 1945 ri- em\u00ebrohet p\u00ebrs\u00ebri Mitropolit i Ksan- thit. N\u00eb Ksanthi ai nd\u00ebrron jet\u00eb m\u00eb 11 dhjetor t\u00eb vitit 1953. N\u00eb testamentin e tij, bibliotek\u00ebn e tij t\u00eb pasur si dhe nj\u00eb shum\u00eb t\u00eb hollash i la p\u00ebr mitropolin\u00eb e Kor\u00e7\u00ebs dhe manastirin e \u201cSh\u00ebn Prodhromit\u201d n\u00eb Vosko- poj\u00eb, por kjo d\u00ebshir\u00eb e tij nuk u plot\u00ebsua asnj\u00ebher\u00eb.<\/p>\n
Kontributi i J. Martinianit
\nn\u00eb fush\u00ebn e Ballkanologjis\u00eb
\ndhe Historis\u00eb, veprimtaria e
\ntij botuese<\/p>\n
Joakim Martiniani ka qen\u00eb nj\u00eb figur\u00eb tep\u00ebr karizmatike. Ai ishte i pajisur me dhunti e intelekt t\u00eb ve- \u00e7ant\u00eb. Njoh\u00ebs i shum\u00eb gjuh\u00ebve evropiane dhe me nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb ad- mirueshme, ai ushtroi edhe nj\u00eb ve- primtari t\u00eb vlefshme botuese. Pa- var\u00ebsisht kushteve t\u00eb pazakonta poli- tike dhe shoq\u00ebrore ku ai jetoi e pu- noi, si dhe nd\u00ebrrimit t\u00eb vazhdue- sh\u00ebm t\u00eb ambienteve ku ai ushtroi<\/p>\n
aktivitetin e tij, Mitropoliti Joakim la pas disa vepra me vler\u00eb t\u00eb ma- dhe n\u00eb fush\u00ebn e filologjis\u00eb, albano- logjis\u00eb, ballkanistik\u00ebs dhe historis\u00eb. Dy veprat kryesore t\u00eb tij jan\u00eb Sim- volai eis tin Istoria tis Moskopo- leos, H Iera Moni tou Timiou Prodhromou kata ton en auti kodhika 1630-1857 (Kontribute n\u00eb Historin\u00eb e Voskopoj\u00ebs, Mana- stiri i Shenjt\u00eb i Sh\u00ebn Prodhromit sipas Kodikut t\u00eb tij 1630 -1857), Athin\u00eb 1939 dhe Moskopolis 1330-1930, Voskopoja 1330-1930, Selanik 1940.<\/p>\n
Vepra mbi kodikun e Manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Prodhromit n\u00eb Voskopoj\u00eb, jep nj\u00eb informacion t\u00eb pasur p\u00ebr sa i p\u00ebrket historis\u00eb s\u00eb manastirit dhe qytetit n\u00eb fjal\u00eb. N\u00ebp\u00ebrmjet trans- kriptimit dhe komentimit t\u00eb k\u00ebtij kodiku, njihemi me ngjarjet kryeso- re historike e shoq\u00ebrore n\u00eb kuadrin e disa shekujve jo vet\u00ebm t\u00eb Vosko- poj\u00ebs, por edhe t\u00eb zon\u00ebs p\u00ebrreth, nga ku marrim nj\u00eb informacion t\u00eb konsideruesh\u00ebm edhe p\u00ebr mitropo- lin\u00eb dhe qytetin e Kor\u00e7\u00ebs. Gjitha- shtu prej k\u00ebtu marrim nj\u00eb informa- cion t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket figura- ve kryesore t\u00eb k\u00ebtij qyteti, kontribu- teve t\u00eb tyre n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb komuni- tetit, si dhe t\u00eb lidhjeve tregtare e kulturore t\u00eb Voskopoj\u00ebs me vende t\u00eb ndryshme t\u00eb Evrop\u00ebs, t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jepen k\u00ebtu edhe p\u00ebr Justinian\u00ebn e Par\u00eb Kryepiskopat\u00ebn e Ohrit, q\u00eb nga gjeneza e saj rreth viteve 530 deri n\u00eb shkat\u00ebrrimin e plot\u00eb nga turqit, n\u00eb vitin 1767, dy vjet para shkat\u00ebrrimit t\u00eb qytetit t\u00eb famsh\u00ebm t\u00eb Voskopoj\u00ebs. Nga t\u00eb dh\u00ebnat e k\u00ebtij Kodiku njihemi edhe me shkaktar\u00ebt e shkat\u00ebrrimit t\u00eb par\u00eb t\u00eb k\u00ebtij qyteti, si dhe me p\u00ebrje- timin e k\u00ebsaj fatkeq\u00ebsie nga popu- llata e mbetur.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb libri i dyt\u00eb p\u00ebr Vos- kopoj\u00ebn, ruan vlera t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr vet\u00eb faktin se studimi i historis\u00eb dhe kultur\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij qyteti p\u00ebrfshin nj\u00eb hark prej pothuajse gjasht\u00eb she- kujsh. P\u00ebr nga m\u00ebnyra e trajtimit t\u00eb b\u00ebn p\u00ebrshtypje dashuria dhe<\/p>\n
(vijon n\u00eb faqen 10)<\/p>\n
(vijon nga faqja 9)
\nnostalgjia e shkrimtarit p\u00ebr atdheun
\ne tij. Parath\u00ebnia e k\u00ebtij libri \u00ebsht\u00eb
\nnj\u00eb punim i v\u00ebrtet\u00eb shkencor me
\nvlera shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, k\u00ebtu autori
\nflet p\u00ebr zon\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb n\u00eb aspektin
\nhistorik qysh para mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb
\npar\u00eb deri n\u00eb periudh\u00ebn e mesjet\u00ebs
\ns\u00eb von\u00eb, duke cituar autor\u00ebt m\u00eb n\u00eb
\nz\u00eb q\u00eb i jan\u00eb referuar q\u00eb n\u00eb lasht\u00ebsi
\nzon\u00ebs ku shtrihet Voskopoja dhe
\nKor\u00e7a, ai flet p\u00ebr popullatat, ndiki-
\nmet, luft\u00ebrat dhe qytet\u00ebrimet, duke
\ncituar autor\u00eb e studiues serioz\u00eb si Abel
\nOtto, Arnaudoff M, Diehl Charles,
\nAnastasiou G, Fallme-rayer J. etj.<\/p>\n
P\u00ebr nga pik\u00ebpamja kompozi- cionale kjo vep\u00ebr voluminoze me rreth 400 faqe, ndahet n\u00eb 24 ka- pituj, ku n\u00eb secilin prej tyre trajto- hen tema t\u00eb ndryshme, duke filluar q\u00eb nga themelimi i Voskopoj\u00ebs, popullatave n\u00eb t\u00eb, zhvillimeve urbane sociale e kulturore, figurave t\u00eb shquara n\u00eb dimensione evropia- ne dhe bot\u00ebrore q\u00eb nxori ky vend, kultivimit t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb artit, kul- tur\u00ebs dhe arsimit k\u00ebtu, objekteve t\u00eb kultit dhe shtypshkronj\u00ebs, botimeve n\u00eb t\u00eb dhe r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb madhe q\u00eb pati Akademia e Voskopoj\u00ebs n\u00eb kul- tivimin e gjuh\u00ebve ballkanike dhe n\u00eb emancipimin e zon\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb autori flet p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet e Voskopoj\u00ebs me qendrat m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuara t\u00eb Evro-<\/p>\n
p\u00ebs Per\u00ebndimore e Qendrore, me ngulimet e voskopojar\u00ebve dhe kon- tributet e tyre n\u00eb k\u00ebto qendra etj., pa harruar t\u00eb jap\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta p\u00ebr gjeopolitik\u00ebn e periudhave n\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr q\u00ebndrimet e Voskopoj\u00ebs dhe aleancat e saj t\u00eb heshtura ku- nd\u00ebr Turqis\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb p.sh. lidhjet dhe ndihma e madhe me t\u00eb holla q\u00eb ky qytet i jep Katerin\u00ebs s\u00eb Rusi- s\u00eb n\u00eb luft\u00ebrat e saj kund\u00ebr ushtrive turke etj. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb detajuar me t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb plota dhe element\u00eb burimor\u00eb t\u00eb mir\u00ebq\u00ebmtuar, autori p\u00ebrshkruan shkat\u00ebrrimet e nj\u00ebpas- nj\u00ebshme t\u00eb Voskopoj\u00ebs q\u00eb nga ai fatal i shtatorit t\u00eb vitit 1769 deri tek ai i fundit i vitit 1916. P\u00ebr nga t\u00eb dh\u00ebnat dhe risit\u00eb q\u00eb sjell ky lib\u00ebr p\u00ebrb\u00ebn ndoshta nj\u00eb nga monogra- fit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira dhe m\u00eb t\u00eb plota p\u00ebr qytetin dhe fenomenin Voskopoj\u00eb nd\u00ebr dhjet\u00ebra e dhjet\u00ebra libra t\u00eb shkruar p\u00ebr t\u00eb nga autor\u00eb t\u00eb ndry- sh\u00ebm n\u00eb koh\u00eb dhe vende t\u00eb ndry- shme. Ve\u00e7 t\u00eb tjerash ky punim shqu- het p\u00ebr bibliografin\u00eb tejet t\u00eb pasur dhe t\u00eb p\u00ebrzgjedhur, e cila flet p\u00ebr nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb kujdesshme t\u00eb autorit n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre librave imzot Jo- akimi ka shkruar dhe disa vepra t\u00eb tjera si O Kastorias Dhionisios Mandoukas (1648-1741) (Mitro- politi i Kosturit Dionis Mandukas 1648-1741). N\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr flitet<\/p>\n
p\u00ebr nj\u00eb figur\u00eb shum\u00eb t\u00eb madhe iluministe me orgjin\u00eb voskopojare, i cili e ushtroi aktivitetin e tij si mitro- polit i qytetit t\u00eb Kosturit, p\u00ebr Dionis Manduk\u00ebn dhe vepr\u00ebn kishtare pedagogjike e filologjike t\u00eb tij etj.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb vepra e tij, e cila nuk e ka par\u00eb ende drit\u00ebn e botimit, \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr interesante dhe me vlera t\u00eb ve\u00e7anta. Nga t\u00eb dh\u00ebnat e nxjerra m\u00ebsojm\u00eb se ai ka l\u00ebn\u00eb shu- m\u00eb studime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb pa- botuara, prej t\u00eb cilave p\u00ebrmendim:<\/p>\n
1. Berati dhe juridiksioni shpirt\u00ebror i k\u00ebtij vendi, Apolo- nia, Nimfeon, Aulona, Kanina, Orikumi, Amantia, Gllavenica, Sason (Sazani). 2. Korrigjime dhe t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tjera n\u00eb monografin\u00eb e Gleizerit p\u00ebr Kryepiskopat\u00ebn Autoqefale t\u00eb Ohrit. dhe 3. Kri- shterimi n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhur keq q\u00eb figu- ra t\u00eb tilla si ajo e Imzot Joakimit p\u00ebr vet\u00eb kushtet dhe rrethanat e koh\u00ebs kur jetuan, nuk pat\u00ebn mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t\u00eb q\u00ebndronin dhe t\u00eb punonin gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs n\u00eb vendin e tyre p\u00ebr t\u00eb kontribuar ashtu si\u00e7 d\u00ebshironin. Gjithsesi kontributi i tij mbetet tep\u00ebr i \u00e7muar si n\u00eb aspektin religjioz e arsimor, ashtu edhe n\u00eb at\u00eb shken- cor edhe p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
Marr\u00eb nga revista \u201cK\u00ebrkim\u201d, nr. 6<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Dhjetor 2011.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"12 (227)","viti":"2011","muaji":"Dhjetor","muaji_numer":"12","dita":"","faqet":"[9, 10]","fjale_kyce":"[\"JOAKIM\", \"MARTINIANI\"]","permbledhje":"Material nga Dhjetor 2011.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11329],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-89209","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11329","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n