HISTORIA E JASHT\u00cbZAKONSHME E NJ\u00cb KATEDRALEJE<\/p>\n
Xhorxhi Trebicka<\/p>\n
Historia e nd\u00ebrtimit t\u00eb Katedra- les s\u00eb Krishtit Shp\u00ebtimtar, Hram Christa Spasitelja n\u00eb Mosk\u00eb, z\u00eb fill n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00ebmb\u00eb- dhjet\u00eb, pas fitores s\u00eb vitit 1812 mbi Napoleon Bonapartin. Sipas tradi- t\u00ebs shekullore t\u00eb car\u00ebve rus\u00eb, ashtu si Car Mikhaili kishte nd\u00ebrtuar n\u00eb vitin 1625 katedralen e Kazanit n\u00eb Sheshin e Kuq pas d\u00ebbimit t\u00eb push- tuesve polako-lituanez\u00eb apo kate- drales s\u00eb Sh\u00ebn Vasilit, t\u00eb nd\u00ebrtuar nga Ivani i Tmerrsh\u00ebm, pas fitores mbi Khanat Kazanin edhe Car Aleksandri I vendosi nd\u00ebrtimin e nj\u00eb katedraleje madh\u00ebshtore p\u00ebr t\u00eb shprehur mir\u00ebnjohjen ndaj Per\u00eb- ndis\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fitore t\u00eb bujshme, si dhe p\u00ebr t\u00eb demonstruar madh\u00ebshti- n\u00eb e paan\u00eb t\u00eb perandoris\u00eb ruse.<\/p>\n
…N\u00eb vitin 1832, Carit Nikollai I, i cili kishte trash\u00ebguar fronin e v\u00ebllait t\u00eb tij Aleksandrit I, q\u00eb vdiq n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb papritur, iu paraqit projekti. Katedralja e re i rikthehej tradit\u00ebs ruso-bizantine t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb tempujve orthodhoks\u00eb, duke u har- monizuar natyrsh\u00ebm me stilin e nd\u00ebr- timeve t\u00eb tjera t\u00eb qytetit. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebj- tin vit u miratua zbatimi i k\u00ebtij pro- jekti. M\u00eb 10 shtator 1839 u vendos guri i par\u00eb i katedrales s\u00eb re.<\/p>\n
P\u00ebrurimi i Katedrales s\u00eb Krishtit Shp\u00ebtimtar, i planifikuar p\u00ebr n\u00eb vitin 1881, u shty p\u00ebr shkak t\u00eb vrasjes s\u00eb Car Aleksandrit II. Vet\u00ebm pas dy vjet\u00ebsh, m\u00eb 26 maj 1883, mes fishek- zjarr\u00ebve dhe tingujve t\u00eb kambana- ve, u krye p\u00ebrurimi n\u00eb nj\u00eb ceremoni t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me kuror\u00ebzimin e Carit t\u00eb ri, Aleksandrit III. Q\u00eb nga ajo dit\u00eb Katedralja e Krishtit Shp\u00eb- timtar do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte qendr\u00ebn e je- t\u00ebs orthodhokse t\u00eb Mosk\u00ebs dhe gji- th\u00eb perandoris\u00eb. Atje u kryen sh\u00ebr- besa dhe ceremoni t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, si 100-vjetori i fitores mbi Napoleonin, 300-vjetori i ardhjes n\u00eb fron t\u00eb dinastis\u00eb Romanov apo premiera e uvertur\u00ebs 1812 e \u00c7ajkovskit.<\/p>\n
Pas revolucionit, Bashkimi So- vjetik do t\u00eb b\u00ebhej vendi i par\u00eb n\u00eb bot\u00eb q\u00eb do t\u00eb kishte objektivin ideo- logjik t\u00eb eliminimit t\u00eb fes\u00eb. Regjimi<\/p>\n
komunist do t\u00eb shkat\u00ebrronte, mbyll- te ose kthente n\u00eb depo kishat dhe manastiret, do t\u00eb p\u00ebrndiqte klerik\u00ebt dhe besimtar\u00ebt, do t\u00eb konfiskonte pasurit\u00eb e Kish\u00ebs, dhe duke trumbe- tuar ateizmin do t\u00eb krijonte nj\u00eb pro- pagand\u00eb t\u00eb tmerrshme antifetare duke e quajtur besimin qesharak dhe jasht\u00eb mode. Vet\u00ebm n\u00eb pes\u00eb vitet e para pas marrjes s\u00eb pushte- tit bolshevik\u00ebt do t\u00eb ekzekutonin 28 episkop\u00eb dhe mbi 1200 prift\u00ebrinj. N\u00eb janar t\u00eb vitit 1918 patriku Tihon do t\u00eb anatemonte bolshevik\u00ebt duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb k\u00ebta t\u00eb fundit t\u00eb shtonin p\u00ebrpjekjet e tyre sistematike p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebrruar Kish\u00ebn n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet e saj. U ndalua nd\u00ebrtimi i ki- shave t\u00eb reja, u mbyll\u00ebn seminaret teologjike dhe u ndalua rrept\u00ebsisht shtypi fetar. T\u00eb krishter\u00ebt prakti- kant\u00eb u p\u00ebrjashtuan nga postet e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe u m\u00ebnjanuan nga \u00e7do perspektiv\u00eb p\u00ebr karrier\u00eb. Orga- nizata e t\u00eb rinjve \u201cKomsomol\u201d inku- rajonte an\u00ebtar\u00ebt e saj p\u00ebr t\u00eb kryer akte vandale kund\u00ebr Kish\u00ebs dhe besimtar\u00ebve. N\u00eb vitin 1922 Kish\u00ebs Orthodhokse, tashm\u00eb t\u00eb dob\u00ebsuar, iu rr\u00ebmbye me dhun\u00eb katedralja nga e ashtuquajtura kisha e rinovi- mit, nj\u00eb l\u00ebvizje skizmatike e p\u00ebrkra- hur nga forcat e reja q\u00eb kishin ar- dhur n\u00eb pushtet. Nga ky vit e n\u00eb vazhdim lufta kund\u00ebr fes\u00eb do t\u00eb merrte forma edhe m\u00eb t\u00eb ashpra. Mes viteve 1917 -1935 do t\u00eb arres- toheshin 130 000 klerik\u00eb, dy t\u00eb tre- tat e t\u00eb cil\u00ebve do t\u00eb gjenin vdekjen. Nga viti 1927 dhe deri m\u00eb 1940 numri i kishave orthodhokse do t\u00eb tku-<\/p>\n
rrej nga 29 584 n\u00eb m\u00eb pak se pes\u00eb- qind.<\/p>\n
Fati i Katedrales s\u00eb Krishtit Shp\u00eb- timtar do t\u00eb vulosej p\u00ebrfundimisht pas disa vitesh, kur aparati shtet\u00eb- ror, me miratimin e Josif Stalinit, do t\u00eb vendoste q\u00eb kjo vep\u00ebr t\u00eb sa- krifikohej p\u00ebr t\u2019i liruar vendin Pa- llatit t\u00eb Sovjet\u00ebve, zemr\u00ebs s\u00eb ardh- shme t\u00eb \u201ckryeqytetit t\u00eb socializ- mit\u201d. Ndryshe nga katedralja q\u00eb lidhej drejtp\u00ebrdrejt me lavdin\u00eb e perandoris\u00eb cariste, Pallati i Sovje- t\u00ebve do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte Bashkimin e ri Sovjetik, me nj\u00eb ngrehin\u00eb t\u00eb pa- p\u00ebrfytyrueshme 415 metra t\u00eb lart\u00eb, e cila do t\u00eb linte n\u00eb hije edhe Empire State Building. Me urdh\u00ebr t\u00eb sekretarit t\u00eb partis\u00eb Lazar Kagano- vi\u00e7, i cili mbik\u00ebqyrte shumic\u00ebn e nd\u00ebr- timeve t\u00eb reja n\u00eb kryeqytet, u ur- dh\u00ebrua mbyllja dhe zbrazja e kate- drales dhe pasditen e dat\u00ebs 5 dhje- tor t\u00eb vitit 1931, ajo u hodh n\u00eb er\u00eb.<\/p>\n
…Por shekulli i revolucioneve ruante ende surpriza p\u00ebr Rusin\u00eb. R\u00ebnia e Bashkimit Sovjetik, zbra- z\u00ebtia e krijuar dhe m\u00eb e dukshme se kurr\u00eb n\u00eb vlera e identitet b\u00ebri q\u00eb thirrja e Frontit Popullor Rus, e ni- sur q\u00eb nga koha e Perestrojk\u00ebs, t\u00eb kulmonte n\u00eb dit\u00ebn e 150-vjetorit t\u00eb p\u00ebrurimit t\u00eb Katedrales s\u00eb Krishtit Shp\u00ebtimtar: \u201cNa lini t\u00eb ringjallim vlerat shpirt\u00ebrore t\u00eb popullit ton\u00eb! Shkat\u00ebrruesit e vendit dhe ma- shtruesit e popullit t\u00eb pendohen!\u201d…<\/p>\n
N\u00eb vitin 1994 bashkia e Mosk\u00ebs vendosi rind\u00ebrtimin e k\u00ebsaj katedra- leje, pik\u00ebrisht n\u00eb vendin ku kishte<\/p>\n
qen\u00eb para se t\u00eb shkat\u00ebrrohej. M\u00eb 7 janar 1995, dit\u00ebn kur orthodhoks\u00ebt rus\u00eb festojn\u00eb Krishtlindjet, u vendos guri i themelit. P\u00ebr ta rikrijuar sa m\u00eb besnik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb monument shpir- t\u00ebror nuk u shfryt\u00ebzuan vet\u00ebm skicat dhe projekti, por edhe kujtimet e d\u00ebshmitar\u00ebve okular\u00eb, si dhe foto t\u00eb shumta t\u00eb gjetura n\u00ebp\u00ebr arkiva. Meqen\u00ebse themelet u derdh\u00ebn n\u00eb beton dhe jo si origjinali, i cili kishte themele tullash, koha e nd\u00ebrtimit u reduktua n\u00eb pes\u00eb vjet e gjysm\u00eb.<\/p>\n
Katedralja e Krishtit Shp\u00ebtim- tar \u00ebsht\u00eb rind\u00ebrtuar besnik\u00ebrisht me origjinalin e shkat\u00ebrruar n\u00eb vitin 1931. N\u00eb pjes\u00ebn e saj qendrore, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe kupol\u00ebn krye- sore me kryqin, arrin lart\u00ebsin\u00eb 103,5 metra nd\u00ebrsa nga lart ka form\u00ebn e nj\u00eb kryqi t\u00eb rregullt, rreth 85 metra t\u00eb gjer\u00eb. Themelet e k\u00ebtij tempulli, q\u00eb e kalojn\u00eb trash\u00ebsin\u00eb tre metra, jan\u00eb nd\u00ebrtuar me pllaka betoni t\u00eb armuar dhe jan\u00eb veshur nga jasht\u00eb me nj\u00eb shtres\u00eb tullash mbi t\u00eb cil\u00ebn \u00ebsht\u00eb realizuar veshja me mermer t\u00eb bardh\u00eb nga Uralet. Katedralja ka kat\u00ebr kambana, m\u00eb e vogla pe- shon pes\u00eb ton\u00eb dhe m\u00eb e madhja, e cila bie vet\u00ebm n\u00eb raste shum\u00eb t\u00eb ve\u00e7anta, gati tridhjet\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb 31 dhjetor 1999, simbolikisht dy mij\u00eb vjet pas lindjes s\u00eb Krishtit, ky tempull u hap p\u00ebr publikun gjer\u00eb dhe m\u00eb 19 gusht 2000 Patriarku Aleksej II p\u00ebruroi zyrtarisht kate- dralen e rind\u00ebrtuar t\u00eb Krishtit Shp\u00eb- timtar.<\/p>\n
Marr\u00eb nga revista \u201cK\u00ebrkim\u201d 6<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Mars 2011.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"3 (218)","viti":"2011","muaji":"Mars","muaji_numer":"3","dita":"","faqet":"[9]","fjale_kyce":"[\"HISTORIA\", \"JASHT\u00cbZAKONSHME\", \"KATEDRALEJE\"]","permbledhje":"Material nga Mars 2011.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11329],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-88933","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11329","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n