Himnologjia
\ndhe Muzika Bizantine, brenda adhurimit<\/p>\n
Zhvillimi i Himnologjis\u00eb
\ndhe arritjet e saj n\u00eb shekuj<\/p>\n
(vijon nga muaji qershor)<\/p>\n
Njeriu n\u00eb adhurimin e tij ndaj Per\u00ebndis\u00eb ndien nevoj\u00ebn q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb pik\u00eb s\u00eb pari kombinimin e germave p\u00ebr t\u00eb formuar himnet dhe troparet p\u00ebr t\u2019iu falur, lavd\u00ebruar dhe himnuar Per\u00ebndin\u00eb dhe s\u00eb dyti kombinimin e notave p\u00ebr t\u00eb shprehur at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb i pashprehsh\u00ebm d.m.th. Per\u00ebndin\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb Kisha arriti t\u00eb na jap\u00eb shembujt e mrekulluesh\u00ebm t\u00eb artit t\u00eb himnografis\u00eb si edhe thesarin e pafund t\u00eb Muzik\u00ebs Kishtare Bizantine. N\u00eb zhvillimin e krishterimit, muzika luajti nj\u00eb rol kryesor n\u00eb adhurimin e sapolindur t\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve.<\/p>\n
T\u00eb krishter\u00ebt e par\u00eb, duke marr\u00eb shembullin e Zotit Jisu Krisht, i cili himnonte Per\u00ebndin\u00eb gjat\u00eb Dark\u00ebs Mistike (Mat.26:30) dhe duke ditur ndikimin q\u00eb ushtron muzika me ritmin dhe melodin\u00eb e saj n\u00eb zemrat e njer\u00ebzve, kompozuan himne me t\u00eb cilat shprehnin dashurin\u00eb dhe p\u00ebr- kushtimin e tyre ndaj Per\u00ebndis\u00eb. Dhe me t\u00eb drej- t\u00eb muzika u quajt \u201cgjuha e zemr\u00ebs\u201d.<\/p>\n
Vendet e adhurimit t\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve t\u00eb par\u00eb ishin tempuj t\u00eb improvizuar, shum\u00eb her\u00eb vendet ku mblidheshin ishin shpella (p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrndjekjeve) dhe sipas shembullit t\u00eb apostujve luteshin duke psalur, duke lexuar Shkrimet dhe duke d\u00ebgjuar predikimin e shenjt\u00eb. Apostull Pavli k\u00ebshillon besimtar\u00ebt: \u201cPor mbushuni me Shpirt t\u00eb Shenjt\u00eb, duke folur midis jush me psalme e me himne dhe me k\u00ebng\u00eb shpirt\u00ebrore, duke i k\u00ebnduar dhe duke i psalur Zotit me gjith\u00eb zemr\u00ebn tuaj\u201d (Ef.5:18-19). Gjat\u00eb shekujve t\u00eb par\u00eb t\u00eb krishterimit si himne n\u00eb psalmodhi, sh\u00ebrbenin psalmet e Davidit. Meqen\u00ebse ato nuk ishin t\u00eb mjaftueshme, lindi nevoja q\u00eb t\u00eb krishter\u00ebt e par\u00eb t\u00eb krijonin himne p\u00ebr Trinin\u00eb e Shenjt\u00eb, p\u00ebr Jisu Krishtin, p\u00ebr Hyjlind\u00ebsen, p\u00ebr shenjtor\u00ebt dhe d\u00ebshmor\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt nuk p\u00ebrmenden n\u00eb psalmet e Davidit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim et\u00ebrit e Kish\u00ebs si edhe kompozitor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb krijuan himne p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkufizuar besimin e t\u00eb krishter\u00ebve si edhe p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb tyre adhuruese drejtuar Per\u00ebndis\u00eb ndryshe nga m\u00ebnyra q\u00eb p\u00ebrdornin judenjt\u00eb n\u00eb adhurimin e tyre.<\/p>\n
K\u00ebshtu, me shfaqjen e krishterimit, krijohet dhe zhvillohet nj\u00ebkoh\u00ebsisht himnologjia dhe muzika kishtare e cila kulmin e zhvillimit t\u00eb vet e pati n\u00eb Perandorin\u00eb Bizantine, nga e cila mori edhe emrin \u201cMuzika Kishtare Bizantine\u201d. Pro- duktiviteti i pasur dhe tejet i madh q\u00eb pati gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine, t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjen e shum\u00eb studiuesve. Nj\u00eb nga proble-<\/p>\n
met kryesore q\u00eb has\u00ebn studiuesit ishte prejardhja e Muzik\u00ebs Kishtare Bizantine. Prejardhja e saj ka qen\u00eb gjithmon\u00eb objekt diskutimesh n\u00ebse kjo muzik\u00eb rrjedh nga muzika e vjet\u00ebr greke, hebra- ike apo ajo romake.<\/p>\n
Duke analizuar fush\u00ebn e Muzik\u00ebs Kishtare Bizantine, shum\u00eb studiues mb\u00ebshtesin mendimin se sistemet, tingujt, shkall\u00ebt dhe gjinit\u00eb ngjajn\u00eb me ato t\u00eb muzik\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb greke.<\/p>\n
Ve\u00e7 t\u00eb tjerash himnograf\u00ebt dhe kompozitor\u00ebt, njoh\u00ebs t\u00eb arsimit helen, i shkruajt\u00ebn n\u00eb greqisht dhe i kompozuan himnet e para t\u00eb krishtera duke u bazuar n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e muzik\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb greke. Gjithashtu kemi nj\u00eb zhvillim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb muzik\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb greke dhe asaj bizantine gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa, disa t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb besojn\u00eb se Muzika Bizantine rrjedh nga muzika e lasht\u00eb hebraike, e mb\u00ebshtesin k\u00ebt\u00eb fakt se shum\u00eb melismata1 t\u00eb periudh\u00ebs apostolike ngjajn\u00eb me ato t\u00eb hebrenjve, shum\u00eb nga t\u00eb cilat u ruajt\u00ebn ndoshta nga Kisha e par\u00eb e Jerusalemit, e cila p\u00ebrb\u00ebhej nga hebrenj. Klementi i Aleksandris\u00eb referon se muzika e hebrenjve ngjan me at\u00eb t\u00eb helen\u00ebve sipas stilit dorik.<\/p>\n
Nj\u00eb problem tjet\u00ebr q\u00eb pati Muzika Bizantine ishte ndryshimi q\u00eb p\u00ebsoi ajo gjat\u00eb pushtimit t\u00eb Konstandinopoj\u00ebs dhe r\u00ebnies s\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine n\u00eb vitin 1453 n\u00ebn pushtimin otoman. N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb Muzika Bizantine u ndikua<\/p>\n
nga muzika aziatike dhe mund t\u00eb themi se muzika e sotme kishtare \u00ebsht\u00eb e huaj ndaj asaj q\u00eb u zhvillua gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine.<\/p>\n
N\u00eb vazhdim t\u00eb ciklit t\u00eb artikujve rreth zhvillimit t\u00eb himnologjis\u00eb dhe muzik\u00ebs bizantine kishtare do t\u00eb vijojm\u00eb me p\u00ebrshkrimin e struk- tur\u00ebs s\u00eb zhvillimit t\u00eb historis\u00eb s\u00eb muzik\u00ebs, struk- tur\u00eb e cila \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e pasur.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb e natyrshme q\u00eb t\u00eb mos ket\u00eb ndonj\u00eb p\u00ebrcaktim kohor t\u00eb sakt\u00eb, por ekzistojn\u00eb disa ngjarje t\u00eb cilat p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb stacione t\u00eb zhvillimit t\u00eb muzik\u00ebs kishtare bizantine. Muzika bizantine ndahet n\u00eb tre periudha kryesore: 1. Periudha e vjet\u00ebr (1-700 pas Kr.), 2. Periudha e mesjet\u00ebs (700-1453 pas Kr.) dhe 3. Periudha e Re deri n\u00eb koh\u00ebn e sotme.<\/p>\n
Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb theksuar edhe n\u00eb numrat e kaluar Et\u00ebrit e Kish\u00ebs Orthodhokse, vendos\u00ebn n\u00eb kish\u00eb muzik\u00ebn fonetike (vokale) dhe jo at\u00eb instrumentale, sepse kishin bindjen se muzika instrumentale kishte karakter kozmik dhe kryesisht nuk shoq\u00ebrohej me fjal\u00eb dhe se z\u00ebri njer\u00ebzor \u00ebsht\u00eb instrument! m\u00eb i p\u00ebrkryer q\u00eb e krijoi vet\u00eb Per\u00ebndia p\u00ebr adhurimin dhe lavd\u00ebrimin e Tij.<\/p>\n
(vijon n\u00eb numrin e ardhsh\u00ebm)<\/p>\n
Dhjakon Spiro Kostoli<\/p>\n
Pedagog i Muzik\u00ebs Bizantine dhe i Historis\u00eb s\u00eb saj n\u00eb Akademin\u00eb Teologjike \u201cNgjallja e Krishtit\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Gusht 2007.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"8 (175)","viti":"2007","muaji":"Gusht","muaji_numer":"8","dita":"","faqet":"[5]","fjale_kyce":"[\"Himnologjia\", \"Muzika\", \"Bizantine\", \"brenda\", \"adhurimit\"]","permbledhje":"Material nga Gusht 2007.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11325],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-87599","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11325","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n