RILINDJE E NJ\u00cb PIKTURE T\u00cb VJET\u00cbR
\nKisha e Sh\u00ebn Maris\u00eb \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrtuar n\u00eb sheku-
\nllin XVII, n\u00eb rr\u00ebz\u00eb t\u00eb nj\u00eb mali t\u00eb zhveshur e t\u00eb ashp\u00ebr,
\nnga ku ka marr\u00eb dhe emrin Vrahogoranxi.
\nVendndodhja e saj t\u00eb ofron nj\u00eb peizazh tep\u00ebr roman-
\ntik me fush\u00ebn e gjer\u00eb t\u00eb lugin\u00ebs s\u00eb Dropullit, ku n\u00eb
\nsfond shtrihet Mali i Gjer\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb e tipit bazilikal
\nme kupol\u00eb. E gjith\u00eb kisha nga brenda, s\u00eb bashku me
\nnarteksin jan\u00eb t\u00eb pikturuara n\u00eb teknik\u00ebn e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb
\nafreskut n\u00eb vitin 1622 nga dy piktor\u00eb: ONUF\u00cbR QIPRI-
\nOTI, i ardhur nga Qiproja dhe ALIVIZI FOKAS nga
\nQefalonia. P\u00ebr emrat e tyre d\u00ebshmon mbishkrimi, i
\ncili gjendet n\u00eb murin jugor pran\u00eb ikonostasit. Onuf\u00ebr
\nQiprioti shfaqet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Berat, n\u00eb vitin 1591,
\nku aty realizoi nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh veprash ikonografike
\np\u00ebr kishat e Beratit dhe m\u00eb pas ai vendoset n\u00eb rrethinat
\ne Gjirokastr\u00ebs, ku edhe k\u00ebtu realizon nj\u00eb seri ikonash
\ndhe piktur\u00ebn murale t\u00eb k\u00ebsaj kishe n\u00eb fjal\u00eb, nd\u00ebrsa
\np\u00ebr Alivizi Foka, p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj d\u00ebshmie n\u00eb k\u00ebt\u00eb kish\u00eb
\nnuk kemi ndonj\u00eb dokument mbi veprimtarin\u00eb e tij n\u00eb
\nShqip\u00ebri.
\nPara vitit 2000 gjendja e k\u00ebsaj kishe, si ana fizike
\ne konstruksionit dhe ajo e piktur\u00ebs murale, paraqitej
\nn\u00eb gjendje t\u00eb d\u00ebmtuar, ku proceset zinxhir t\u00eb degra-
\ndimit po rrezikonin ekzistenc\u00ebn e saj.
\nMe interesimin direkt t\u00eb Kryepiskopit t\u00eb Kish\u00ebs Or\u00ad
\nthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Prof. Dr. Anastasit,
\nn\u00eb baz\u00eb t\u00eb projekteve t\u00eb restaurimit u kryen punime
\nn\u00eb arkitektur\u00eb dhe n\u00eb piktur\u00ebn murale.
\nProjekti i hartuar konsistonte n\u00eb konservimin dhe
\nrestaurimin e afreskeve, n\u00eb parandalimin e procesve
\ndegraduese dhe n\u00eb evidentimin e vlerave t\u00eb v\u00ebrteta
\nt\u00eb k\u00ebsaj pikture t\u00eb vjet\u00ebr.
\nFaza e par\u00eb kishte t\u00eb b\u00ebnte me studimin historik,
\nd.m.th. p\u00ebr vlerat artistike dhe fetare t\u00eb saj si dhe n\u00eb
\nanaliz\u00ebn tipologjike dhe t\u00eb programit ikonografik q\u00eb
\nmbartte kjo piktur\u00eb.
\nMe studimin e kryer u evidentuan fazat dhe krono-
\nlogjia e transformimeve q\u00eb kishte p\u00ebsuar. U b\u00ebn\u00eb so-
\nndazhe p\u00ebr gjetjen e gjurm\u00ebve dhe elementeve t\u00eb zhdu-
\nkura n\u00eb piktur\u00eb. Ekzaminimi fizik e teknologjik p\u00ebr-
\nmbante: ekzaminimin e shkaqeve, rilevimin dhe doku-
\nmentacionin fotografik t\u00eb gjendjes. N\u00eb ekzaminimin
\nlaboratorik mbi analizat e lla\u00e7it dhe t\u00eb pigmenteve t\u00eb
\nngjyrave t\u00eb p\u00ebrdorura, u bashk\u00ebpunua me laboratorin
\ne Institutit t\u00eb Mineralogjis\u00eb, si dhe me at\u00eb t\u00eb Institutit
\nt\u00eb Fizik\u00ebs B\u00ebrthamore.
\nGjat\u00eb vitit 2004 u kryen punime q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin
\nme konservimin dhe konsolidimin e shtesave t\u00eb afre\u00ad
\nskut n\u00ebp\u00ebrmjet proceseve t\u00eb injektimit me material
\nlidh\u00ebs n\u00eb ato vende ku shtresat e afreskut paraqiteshin
\nt\u00eb shk\u00ebputura nga suporti i murit. N\u00eb disa vende, ku
\nafresku ishte gati n\u00eb r\u00ebnie, u krye procesi i heqjes dhe
\nrivendosjes s\u00eb piktur\u00ebs. N\u00eb ato vende si plasaritje,
\n\u00e7arje, boshll\u00ebqe t\u00eb krijuara nga r\u00ebnia e afreskut dhe
\nfuga t\u00eb thella q\u00eb ishin t\u00eb plot\u00ebsuara apo t\u00eb mbushura
\nme lla\u00e7 jo sipas kritereve t\u00eb restaurimit apo me \u00e7i-
\nmento, u hoq\u00ebn me kujdes dhe u plot\u00ebsuan me lla\u00e7
\nspecial. N\u00eb ato zona ku shtrati i ngjyr\u00ebs paraqitej i
\nciflosur, i p\u00ebrzhitur apo i shk\u00ebputur, u b\u00eb konsolidimi i
\nsaj me solucione t\u00eb p\u00ebrgatitura n\u00eb baz\u00eb t\u00eb recepturave
\nbashk\u00ebkohore t\u00eb shkenc\u00ebs s\u00eb restaurimit.
\nN\u00eb vitin 2005 punimet u p\u00ebrqendruan n\u00eb trajtimin
\ne piktur\u00ebs, n\u00eb at\u00eb t\u00eb pastrimit nga nxirjet e tep\u00ebrta, nga
\np\u00ebrdorimi n\u00eb shekuj i qirinjve, kandileve etj. N\u00eb shu-
\nm\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb piktur\u00ebs, flaka dhe temperaturat e
\nlarta e kishin kthyer shtres\u00ebn e piktur\u00ebs n\u00eb trajt\u00eb glazu-
\nre t\u00eb zez\u00eb e t\u00eb temperuar. Pra, kjo gjendje e r\u00ebnd\u00eb
\nnuk b\u00ebnte t\u00eb mundur leximin dhe shijimin e vlerave t\u00eb
\nv\u00ebrteta t\u00eb k\u00ebsaj pikture t\u00eb mrekullueshme t\u00eb realizuara
\npara kat\u00ebr shekujsh.
\nDuke u mb\u00ebshtetur n\u00eb rezultatet e analizave t\u00eb pig\u00ad
\nmenteve t\u00eb kryera n\u00eb Laboratorin e Fizik\u00ebs Bertha-
\nmore me an\u00eb t\u00eb floureshenc\u00ebs s\u00eb rrezeve \u201cX\u201d dhe n\u00eb
\ninterpretimin e tyre n\u00eb lidhje me p\u00ebrdorimin e solvente-
\nve q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdomim, u krye me sukses pastrimi i sip\u00ebr-
\nfaqes s\u00eb afreskut, i cili ishte parashikuar p\u00ebr vitin 2005.
\nProcesi i pastrimit t\u00eb piktur\u00ebs nxori n\u00eb drit\u00eb shum\u00eb
\nskena nga programi ikonografik mbi jet\u00ebn e Krishtit,
\nportrete shenjtor\u00ebsh e strateg\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt luftuan dhe
\npunuan p\u00ebr Krishterimin. Nga patina e err\u00ebt u \u00e7liruan
\ngjithashtu sip\u00ebrfaqe pikture t\u00eb gjith\u00eb tamburit dhe ku-
\npoles, kat\u00ebr hap\u00ebsirat e kalotave ku q\u00ebndrojn\u00eb ugjillo-
\nr\u00ebt, faqja lindore s\u00eb bashku me apsid\u00ebn, gjysma e sip\u00ebr-
\nfaqes s\u00eb bashku me medalionet e murit jugor dhe veri-
\nor, harku paraapsidal s\u00eb bashku me harqet e kollonave
\nsi dhe gjysma e sip\u00ebrfaqes s\u00eb tavanit, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb
\nt\u00eb tret\u00ebn e t\u00eb gjith\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb piktur\u00ebs murale t\u00eb
\nk\u00ebsaj kishe.
\nMUSTAFA ARAP1, piktor – restaurator<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Shkurt 2006.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"2 (157)","viti":"2006","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[8]","fjale_kyce":"[\"RILINDJE\", \"PIKTURE\", \"VJET\u00cbR\"]","permbledhje":"Material nga Shkurt 2006.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11324],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86994","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11324","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n