Viktori Puzanova,
\nbizantologia ruse q\u00eb studioi artin bizantin n\u00eb Shqip\u00ebri<\/p>\n
Nga Maks Velo<\/p>\n
(vijon nga numri i kaluar)<\/p>\n
Studimi i par\u00eb pra titullohet: \u201cPiktori shqiptar i Shekullitt\u00eb XVI-t\u00eb ONUFRI nga Neokastra (Elbasan)\u201d, dhe z\u00eb 14 faqe t\u00eb revist\u00ebs. Ajo q\u00eb m\u00eb habit \u00ebsht\u00eb fakti se q\u00eb n\u00eb studimin e par\u00eb V. Puzanova merret me piktorin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb t\u00eb gj itha koh\u00ebrave te ne, ONUFRIN. Ai \u00ebsht\u00eb maja m\u00eb e lart\u00eb e artit bizantin shqiptar, dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi e artit shqiptar.<\/p>\n
Q\u00eb n\u00eb kumtes\u00ebn e saj t\u00eb par\u00eb thot\u00eb: \u201cShkenca e Bizantologjis\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e re. Ajo ka filluar para disa dekadave, kur lindi interest p\u00ebr k\u00ebto vepra me karakter special me nj\u00eb bukuri t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, shum\u00eb larg nga kuptimi i zakonsh\u00ebm i bukuris\u00eb.\u201d Dhe m\u00eb posht\u00eb me pak fjal\u00eb ajo p\u00ebr- mbledh t\u00ebr\u00eb synimin e k\u00ebtij arti. \u201cT\u00eb gjitha fuqit\u00eb krijuese t\u00eb Bizantit kan\u00eb qen\u00eb p\u00ebrqendruar p\u00ebr t\u00eb afirmuar stilin e tij t\u00eb vet\u00ebm specifik q\u00eb u p\u00ebr- punua mbi trash\u00ebgimin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb, ku u derdh fryma e gjall\u00eb dhe e fuqishme e artit popullor t\u00eb Li- ndjes\u201d.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb gjitha studimet e saj, Puzanova, do t\u00eb theksonte dhe vinte n\u00eb dukje influenc\u00ebn e artit shum\u00eb t\u00eb pasur popullor shqiptar mbi piktor\u00ebt bizantin\u00eb. Dhe pik\u00ebrisht Shqip\u00ebria ish vendi ku kryq\u00ebzoheshin dhe nd\u00ebr- thureshin gjith\u00eb kulturat, arti grek dhe ai Lindor, arti popullor dhe ai Per\u00ebndimor. Kjo ish edhe nj\u00eb nga k\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb e m\u00ebdha shkencore q\u00eb je- toi dhe provoi V. Puzanova, prandaj ajo dhe e desh aq shum\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
Studimi i dyt\u00eb i saj botohet n\u00eb vitin 1957, pra kishin kaluar kat\u00ebr vjet nga artikulli i par\u00eb.<\/p>\n
Titulli \u00ebsht\u00eb: \u201cMbi punimet e pi- ktorNikoll\u00ebs n\u00eb kish\u00ebn e Vllahern\u00ebs (n\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn e Beratit)\u201d. N\u00eb vitin 1956 shkova n\u00eb nj\u00eb ekspedit\u00eb bashk\u00eb me Viktorian n\u00eb Berat. Ajo kopjonte afresket n\u00eb kishat e Vllahern\u00ebs. N\u00eb artikull ajo thot\u00eb se periudha m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb si studiuese, jan\u00eb vitet 1951, 1952 dhe 1953 dhe kjo sepse, gjat\u00eb viteve 1948, 1949 dhe 1950 ajo pa, njohu shum\u00eb, filloi t\u00eb mendoj\u00eb dhe t\u00eb analizoj\u00eb, dhe m\u00eb pas<\/p>\n
ekspeditat u b\u00ebn\u00eb m\u00eb komplekse.<\/p>\n
Sikurse thot\u00eb edhe vet\u00eb ajo: \u201c(duke kopjuar dhe nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb madhe prej tyre) na kan\u00eb ndihmuar t\u00eb njohim dhe disa nga ata pun\u00ebtor\u00eb q\u00eb nuk binin n\u00eb sy…\u201d.<\/p>\n
Nga Puzanova n\u00eb Muzeun e Artit Mesjetar n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, ruhen 32 kopje t\u00eb m\u00ebdha, n\u00eb dimension 1:1 me ori- gjinalin, t\u00eb figurave t\u00eb ve\u00e7anta apo skena afreskesh. E kam par\u00eb si kopjonte n\u00eb Berat dhe Apolloni. Punonte direkt, mbi telajo kanavace apo beze pambuku, me ngjyra vaji apo tempera. Kopjet kishin nj\u00eb ngja- shm\u00ebri absolute me origjinalin. N\u00eb fillim me let\u00ebr trasparente kopjonte<\/p>\n
nga figura linjat kryesore, t\u00eb cilat i hidhte n\u00eb telajo me let\u00ebr kopjativ. Kjo siguronte nj\u00eb konstrukt linear t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb me origjinalin aq t\u00eb domosdosh\u00ebm n\u00eb kopjet artistiko-shkencore.<\/p>\n
Pun\u00ebn nj\u00ebzetvje\u00e7are t\u00eb Puzano- v\u00ebs mund ta ndajm\u00eb n\u00eb tri etapa: 1948-1951, 1951-56 dhe 1956-66. N\u00eb periudh\u00ebn e dyt\u00eb ajo mbasi kish plot\u00ebsuar nj\u00eb njohje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb mate- rialit n\u00eb zonat kryesore bizantine fi- llon t\u00eb kopjoj\u00eb afresket. Kjo ish shu- m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, ajo pa me syt\u00eb e saj d\u00ebmtimet q\u00eb kishin p\u00ebsuar afresket qoft\u00eb nga shkaqe natyrore, qo- ft\u00eb nga d\u00ebmtime njer\u00ebzore.<\/p>\n
Periudha e saj e tret\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb vitet 1956-66, \u00ebsht\u00eb periudha e pjekuris\u00eb s\u00eb saj t\u00eb plot\u00eb, kur boton tre studimet e viteve 1958-61 dhe 1967 (pas vdekjes).<\/p>\n
Sikurse shihet dhe nga materialet Puzanova kalon nga studimi i pik- tor\u00ebve t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb Onufri ose Nikolla, n\u00eb analiza p\u00ebrgjith\u00ebsuese t\u00eb ansa- mbleve, si ai i Manastirit t\u00eb Apollo- nis\u00eb apo konsiderata mbi piktur\u00ebn monumentale. Studimet e saj jan\u00eb nj\u00eb tregues i shk\u00eblqyer i aft\u00ebsive t\u00eb saj, i kultur\u00ebs s\u00eb saj. Aty shkrihet njohja e saj e thell\u00eb e bizantologjis\u00eb, historis\u00eb, artit t\u00eb rilindjes, teknikave t\u00eb piktur\u00ebs, etnografis\u00eb, gjeografis\u00eb etj. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr ajo kish nj\u00eb stil le- trar t\u00eb p\u00ebrkryer. Puzanova \u00ebsht\u00eb nj\u00eb<\/p>\n
humaniste e v\u00ebrtet\u00eb, e cila kuptoi se arti bizantin q\u00eb t\u00eb vler\u00ebsohet duhet t\u00eb shpjegohet sipas shijes bashk\u00eb- kohore.<\/p>\n
Artikujt e saj jan\u00eb arritja m\u00eb ma- dhore e shkenc\u00ebs bizantologjike n\u00eb Shqip\u00ebri. Artikujt e saj sa her\u00eb q\u00eb i lexoj, m\u00eb japin nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb jasht\u00eb- zakonshme, ata jan\u00eb brilant\u00eb p\u00ebr nga mendimi, informacioni dhe shprehja. Ajo jep informacion t\u00eb pasur p\u00ebr hi- storin\u00eb kishtare, arkitektur\u00ebn, etno- grafin\u00eb, teknikat e piktur\u00ebs dhe afre- skut, t\u00eb gjitha k\u00ebto me nj\u00eb poetik\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme. Ajo ka l\u00ebn\u00eb gjithashtu edhe pes\u00eb piktura q\u00eb jan\u00eb n\u00eb Galerin\u00eb Komb\u00ebtare.<\/p>\n
Puzanova vdiq m\u00eb 1967; sikur nuk dcnte t\u00eb jetcnte m\u00eb, t\u00eb shihte nj\u00eb nga \u00e7msndurit\u00eb e kriminelit pa- ranojak Enver Huxia., luft\u00ebn kund\u00ebr fes\u00eb dhe kisfave \u03c6 e filloi n\u00eb 1967.<\/p>\n
Vepra komplekse e Zonj\u00ebs s\u00eb madhe Viktori Puzanova pati nj\u00eb re- zultat kolosal p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Figura e saj sa vjen dhe po vler\u00ebsohet, \u00e7mo- het dhe adhurohet.<\/p>\n
Ajo \u00ebsht\u00eb themeluesja e shkenc\u00ebs bizantologjike n\u00eb Shqip\u00ebri dhe arritjet e gjith\u00eb dekadave t\u00eb fundit kan\u00eb n\u00eb themel pun\u00ebn vet\u00ebmohuese dhe t\u00eb kualifikuar t\u00eb Viktoria Puzanov\u00ebs. Ne sot p\u00ebrulemi me respekt dhe mir\u00eb- njohje para figur\u00ebs s\u00eb saj. \u25a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Nentor 2005.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"11 (154)","viti":"2005","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[11]","fjale_kyce":"[\"Viktori\", \"Puzanova\", \"bizantologia\", \"ruse\", \"studioi\"]","permbledhje":"Material nga Nentor 2005.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11311],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86899","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11311","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n