Debat shkencor p\u00ebr Onufrin<\/p>\n
NIKOLLA, BIRI ONUFRIT DHE JO I ONUF\u00cbR QIPRIOTIT<\/p>\n
(vijon nga numri i kaluar)<\/p>\n
N\u00eb artikullin e tij, z. Hasan Nallbani, ka gabuar n\u00eb leximin e dy datimeve, n\u00eb at\u00eb t\u00eb \u201cDyerve t\u00eb Bukura\u201d, t\u00eb ikonostasit t\u00eb kish\u00ebs \u201cSh\u00ebn Mari Vllaherna\u201d, n\u00eb kalan\u00eb e Beratit e shkruajtur(AFgA), d.m.th. vitin 1591 elexon 1569, si dhe mbishkrimin e kish\u00ebs \u201cSh\u00ebn Kolli\u201d pran\u00eb Vllahern\u00ebs t\u00eb shkruajtur po prej Qipriotit (AFg A), d.m.th 1591 e lexon pogabim 1609. Q\u00eb t\u00eb dy datimet 1569 dhe 1609 t\u00eb pretenduara prej tij, sipas referimit t\u00eb alfabetit t\u00eb greqishtes s\u00eb vjet\u00ebr, duhet t\u00eb ishin shkruar, e para (AF e q), nd\u00ebrsa e dyta (A, X, q ).<\/p>\n
Datimin e par\u00eb e ka \u00e7uar 22 vjet m\u00eb p\u00ebrpara dhe t\u00eb dyt\u00ebn 18 vjet m\u00eb von\u00eb, kur ato jan\u00eb re- alizuar q\u00eb t\u00eb dyja n\u00eb vitin 1591. Ky mbishkrim i tij e ka \u00e7uar at\u00eb n\u00eb konsiderata dhe mendime t\u00eb gabuara mbi ngjashm\u00ebrin\u00eb stilistike nd\u00ebrmjet tri ikonograf\u00ebve.<\/p>\n
N\u00eb kapitullin e parafundit autori shkruan: \u201cN\u00eb piktur\u00ebn murale t\u00eb kishave t\u00eb Shelcanit, t\u00eb Valshit dhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb Sh\u00ebn Todrit, n\u00eb kalan\u00eb e Beratit, nuk gjejm\u00eb elemente ikonografike dhe dekorative q\u00eb t\u00eb na kujtojn\u00eb piktur\u00ebn e Nikoll\u00ebs te \u201cKonstandini dhe Helena\u201d t\u00eb pikturuar nga Qiprioti\u201d.<\/p>\n
Meq\u00eb jemi pran\u00eb k\u00ebtyre konkluzioneve, do t\u00eb mundohem t\u00eb paraqes argumente q\u00eb i kund\u00ebr- shtojn\u00eb ato. \u00cbsht\u00eb e nj\u00ebjta figur\u00eb e arkangjelit q\u00eb ndodhet n\u00eb krahun e majt\u00eb t\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb Platitera. Po t\u00eb v\u00ebm\u00eb re me kujdes, kemi t\u00eb nj\u00ebj- t\u00ebn paraqitje t\u00eb figur\u00ebs. Konstatojm\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn l\u00ebvizje apo plastik\u00eb t\u00eb p\u00ebrkuljes s\u00eb trupit. Koka e arkangjelit, e siluetuar brenda aureol\u00ebs, \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta, po k\u00ebshtu l\u00ebvizjet e krah\u00ebve t\u00eb tyre si dhe t\u00eb vendosjeve t\u00eb flatrave nj\u00ebra posht\u00eb dhe tjetra e ngritur lart, e duke krijuar pran\u00eb aureo- l\u00ebs nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, gjithashtu dhe dekori me pika q\u00eb gjendet n\u00eb veshjet e tyre.<\/p>\n
Tani le t\u00eb marrim rastin e dyt\u00eb, Baldakinin, e realizuar nga Qiprioti p\u00ebr kish\u00ebn \u201cKonstandini dhe Helena\u201d dhe at\u00eb t\u00eb Nikoll\u00ebs, q\u00eb reali- zoi p\u00ebr kish\u00ebn \u201cSh\u00ebn Mari Vllaherna\u201d. Q\u00eb n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb ndryshim n\u00eb nj\u00eb paraqitje t\u00eb nj\u00eb numri t\u00eb madh shenj- tor\u00ebsh. Te ai i Qipriotit, dhjet\u00eb n\u00eb nj\u00eb krah dhe dhjet\u00eb n\u00eb krahun tjet\u00ebr, dhe secili krah q\u00eb fillon nga skena \u201cDeissis\u201d, ndodhet figura e arkangjelit, nd\u00ebrsa tek Nikolla jan\u00eb dhjet\u00eb gjithsej, pes\u00eb e nga pes\u00eb p\u00ebr \u00e7do krah, gj\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e shohim te baldakini i Onufrit, t\u00eb realizuar p\u00ebr kish\u00ebn e Evangjelizmoit n\u00eb kalan\u00eb e Beratit. Tek Onufri dhe te Nikolla, shenjtor\u00ebt jan\u00eb t\u00eb<\/p>\n
radhitur nj\u00ebsoj, tipat afrohen m\u00eb shum\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin, bile mbajtja e librave t\u00eb shenjt\u00eb dhe pergamen\u00ebve \u00ebsht\u00eb pothuajse e nj\u00ebjt\u00eb, nd\u00ebrsa tek Qiprioti \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr gj\u00eb. P\u00ebr ta ilu- struar mund t\u00eb paraqesim nd\u00ebrtimin arki- tekturor n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb skematike, ku jan\u00eb paraqitur<\/p>\n
f\u2014\u2014><\/p>\n
K\u00ebto argumente q\u00eb paraqit\u00ebm k\u00ebtu, n\u00eb- p\u00ebrmjet shembujve, tregojn\u00eb se Nikolla ka qen\u00ebpran\u00eb Onufrit, babait t\u00eb tij dhe jo m\u00eb kot ai shkruan n\u00eb mbishkrimin e kish\u00ebs s\u00eb Vllahern\u00ebs: \u201c… un\u00eb Nikolla, bir i Onufrit,… \u201d jo i Onuf\u00ebr Qipriotit, por i mjeshtrit t\u00eb madh Onufri.<\/p>\n
<\t*\n\ndhe dekori lul\u00ebzor. Nj\u00eb ndryshim t\u00eb madh me Qipriotin dhe ngjasim me Onufrin, p\u00ebr Nikoll\u00ebn e shohim n\u00eb trajtimin apo zbukurimin e aureo- lave t\u00eb shenjtor\u00ebve. Ikonat e Nikoll\u00ebs dhe t\u00eb Onufrit kan\u00eb ngjashm\u00ebri t\u00eb theksuar, ku loja e zbukurimit b\u00ebhet n\u00ebp\u00ebrmjet pikave t\u00eb realizuara me maj\u00ebn e nj\u00eb bulinoje metalike mbi shtres\u00ebn e arit, nd\u00ebrsa tek Qiprioti, aureolat jan\u00eb t\u00eb traj- tuura me pika shum\u00eb t\u00eb im\u00ebta e t\u00eb cek\u00ebta. Nd\u00ebrsa te figurat kryesore, si Krishti dhe te Sh\u00ebn Maria, Joan Pag\u00ebzori, Sh\u00ebn Theologu etj., Qiprioti aplikon teknik\u00ebn e stukotelievit, duke\n\nrealizuar motive bim\u00ebsh e deg\u00ebsh. P\u00ebrsa i takon kaligrafis\u00eb s\u00eb shkrimit te tre ikonograf\u00ebt, shohim p\u00ebrs\u00ebri element\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm q\u00eb afrojn\u00eb Nikoll\u00ebn me Onufrin. K\u00ebtu kemi marr\u00eb n\u00eb analiz\u00eb g\u00ebrmat E, O, F d, B. Duke filluar nga g\u00ebrma E, shohim q\u00eb Qiprioti ndryshon nga ajo e Onufrit dhe e Nikoll\u00ebs. Fundi i g\u00ebrmave \u201cE\u201d \u00ebsht\u00eb i harkuar, nd\u00ebrsa tek Onufri dhe Nikolla p\u00ebrfundon me maj\u00eb.\n\nKjo ndodh gjithashtu te rasti i g\u00ebrmave O, P, F, d dhe B, tek shkrimet e librave t\u00eb shenjt\u00eb q\u00eb mban n\u00eb dor\u00eb Krishti, si dhe tek g\u00ebrma e par\u00eb e fillimit t\u00eb tekstit n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr. Nikolla s\u00eb bashku me Onufrin vendosin rreth e qark siluetit t\u00eb g\u00ebrm\u00ebs \u201cE\u201d gjethe t\u00eb vogla, nd\u00ebrsa Qiprioti siluetin e l\u00eb t\u00eb lir\u00eb. Po k\u00ebshtu, raste t\u00eb ngjashme midis Nikoll\u00ebs dhe Onufrit, shohim edhe te m\u00ebnyra e mbajtjes s\u00eb librit t\u00eb shenjt\u00eb nga Krishti, ku Qiprioti i ka vendosur n\u00eb drejtim t\u00eb kund\u00ebrt me at\u00eb t\u00eb Nikoll\u00ebs dhe t\u00eb Onufrit.\n\nNj\u00eb nga shembujt e fundit q\u00eb do t\u00eb paraqes, \u00ebsht\u00eb modelimi dhe plastika n\u00eb realizimin e portreteve te Krishti Pantokrator. Ato t\u00eb Niko- ll\u00ebs e aq m\u00eb tep\u00ebr tek ato t\u00eb Onufrit, i p\u00ebrkasin modeleve dramatike ku, n\u00ebp\u00ebrmjet vizatimit t\u00eb theksuar t\u00eb tipareve dhe aksentimeve me drit\u00ebn e fort\u00eb pran\u00eb beb\u00ebzave t\u00eb syve provokojn\u00eb tension. Nd\u00ebrsa te Qiprioti, karakterizohen nga tonet e ngrohta t\u00eb okrave. Vizatimi linear i tipareve dhe i formave \u00ebsht\u00eb m\u00eb plastik te portretet e pikturuara prej tij. Ai fillon nga pikturimi mbi ngjyr\u00ebn kafe t\u00eb ngroht\u00eb ndryshe nga Nikolla dhe Onufri, t\u00eb cil\u00ebt procedojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rregullt sipas kanuneve t\u00eb stilit bizantin, ku vendet e dritave maksimale q\u00eb burojn\u00eb nga posht\u00eb syve n\u00eb drejtim t\u00eb moll\u00ebzave, duke e b\u00ebr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tep\u00ebr kaligrafike me an\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb vijave t\u00eb bardha e tep\u00ebr t\u00eb holla, dy e nga dy t\u00eb barazlarguara nga nj\u00ebra-tjetra. Qiprioti nuk e b\u00ebn nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Vendosja e dritave, si dhe modelimi me an\u00eb t\u00eb toneve t\u00eb s\u00eb bardh\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i lirsh\u00ebm n\u00eb dh\u00ebnien e volume ve dhe t\u00eb forma ve, e cila afron apo ngja- son me portretet e realizuara nga piktor\u00ebt e Rilindjes italiane.\n\nK\u00ebto argumente q\u00eb paraqit\u00ebm k\u00ebtu, n\u00ebp\u00ebr- mjet shembujve, tregojn\u00eb se Nikolla ka qen\u00eb pran\u00eb Onufrit, babait t\u00eb tij dhe jo m\u00eb kot ai shkruan n\u00eb mbishkrimin e kish\u00ebs s\u00eb Vllahern\u00ebs: \u201c... un\u00eb Nikolla, bir i Onufrit,...\u201d jo i Onuf\u00ebr Qipriotit, por i mjeshtrit t\u00eb madh Onufri.\n\nMustafa Arapi, piktor, restaurator\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Tetor 2005.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"10 (153)","viti":"2005","muaji":"Tetor","muaji_numer":"10","dita":"","faqet":"[6]","fjale_kyce":"[\"Debat\", \"shkencor\", \"Onufrin\", \"NIKOLLA\", \"BIRI\"]","permbledhje":"Material nga Tetor 2005.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11311],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86856","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11311","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n