NIKOLLA, BIRI ONUFRIT DHE JO I ONUF\u00cbR QIPRIOTIT<\/p>\n
– Debat shkencor p\u00ebr ikonografin\u00eb-<\/p>\n
Nga Mustafa Arapi
\npiktor, restaurator<\/p>\n
Artikulli merr shkas nga shkri- mi i z. Hasan Nallbani: \u201cPikturat mesjetare dhe piktor\u00ebt n\u00eb kishat e kalas\u00eb s\u00eb qytetit t\u00eb Beratit\u201d, e kum- tuar n\u00eb simpoziumin \u201c2000 vjet art dhe kultur\u00eb kishtare n\u00eb Shqip\u00ebri \u201d, organizuar n\u00eb Tiran\u00eb nga Kisha Or- thodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebri- s\u00eb\u201d, n\u00eb vitin 2000. Ai kap\u00ebrq\u00ebllim:<\/p>\n
N\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb reja t\u00eb kund\u00ebrshtoj\u00eb argumentet se Nikolla Onufri \u00ebsht\u00eb bir i Onuf\u00ebr Qipriotit dhe jo i Onufrit, mjeshtrit t\u00eb madh. Krahas argumenteve q\u00eb do t\u00eb pa- raqes, sigurisht q\u00eb do t\u00eb sjell t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja p\u00ebr ikonografin Onuf\u00ebr Qiprioti.<\/p>\n
n\u00eb afresket e kish\u00ebs \u201cSh\u00ebn Mari Vllaherna\u201d n\u00eb Berat dhe tjetr\u00ebn mbrapa nj\u00eb ikone… P\u00ebr k\u00ebt\u00eb stu- diuesi Theofan Popa shkruan:<\/p>\n
\u201cN\u00eb ver\u00ebn e vitit 1956, ekspe- dita e Institutit t\u00eb Shkencave, zbu- loi n\u00eb Berat (n\u00eb kish\u00ebn shum\u00eb t\u00eb mo\u00e7me t\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb Vllaherna) nj\u00eb mbishkrim q\u00eb na b\u00ebn t\u00eb njohim Nikoll\u00ebn si bir t\u00eb Onufrit me k\u00ebto fjal\u00eb, \u201c… dhe piktori Nikolla, bir i Onufrit, viti 1578\u201d. Me k\u00ebt\u00eb rast piktori Nikolla p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ide- ntifikohet si bir i Onufrit\u201d (Th. Popa, \u201cPiktor\u00ebt mesjetar\u00eb shqiptar\u00eb\u201d).<\/p>\n
P\u00ebr mbishkrimin e dyt\u00eb: \u201cN\u00eb ver\u00ebn e vitit 1960, na u dha rasti t\u00eb deshifrojm\u00eb n\u00eb Berat, n\u00eb kish\u00ebn e Vllahern\u00ebs, mbrapa nj\u00eb ikone t\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb, nj\u00eb mbishkrim auto- graf t\u00eb Nikoll\u00ebs me n\u00ebnshkrimin e<\/p>\n
tij:… Nikolla i Onufrit. Pran\u00eb n\u00ebn- shkrimit, Nikolla kishte vizatuar edhe nj\u00eb skic\u00eb shenjtori\u201d. (Th. Popa, \u201cOnufri, ikonograf i shquar shqiptar\u201d).<\/p>\n
N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, n\u00eb artikullin tim t\u00eb botuar m\u00eb par\u00eb n\u00eb revist\u00ebn \u201cMonumentet\u201d viti 2004, kam deklaruar se sipas nj\u00eb shkrimi t\u00eb botuar n\u00eb guid\u00ebn \u201cByzantine Museum Holy See of Paphos) 1987 Kochlias Publications Nikosia, se: \u201cM\u00eb 1571, kur Qiproja pushtohet nga turqit, shum\u00eb prej ikonograf\u00eb- ve vendas si, Joan Qiprioti ose Onu- f\u00ebr Qiprioti, largohen nga vendi dhe vendosen n\u00eb Venedik apo n\u00eb vende t\u00eb tjera, ku shtypja ishte m\u00eb e pak\u00ebt\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit, mundet t\u00eb ke- t\u00eb qen\u00eb nj\u00eb piktor i ri rreth t\u00eb nj\u00ebze- tave, i paformuar dhe i panjohur<\/p>\n
n\u00eb Qipro. Sipas nj\u00eb korrespondence me shkrim q\u00eb kam pasur me Departamentin e Antikitetit t\u00eb Niko- sias, si dhe me studiues t\u00eb k\u00ebsaj fu- she, thuhet, se vepra t\u00eb k\u00ebtij autori nuk gjenden n\u00eb Qipro. Pas largi- mit, Qiprioti mundet t\u00eb jet\u00eb vendo- sur n\u00eb Venecia apo n\u00eb ndonj\u00eb qytet si Firence ose Siena. Pas nj\u00ebzet vjet\u00ebsh q\u00ebndrimi n\u00eb Itali, e pik\u00ebrisht n\u00eb vitin 1591, ai shfaqet n\u00eb kalan\u00eb e Beratit me mbishkrimin e l\u00ebn\u00eb n\u00eb afreskun e mureve t\u00eb kish\u00ebs \u201cSh\u00ebn Kolli\u201d, t\u00eb kalas\u00eb s\u00eb Beratit dhe ky mundet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb viti kur Qiprioti t\u00eb jet\u00eb takuar dhe me Nikolla Onufrin dhe ky i fundit kishte pik- turuar m\u00eb 1578 afresket e kish\u00ebs \u201cSh\u00ebn Mari Vllaherna\u201d n\u00eb kalan\u00eb e Beratit e pik\u00ebrisht 13 vjet m\u00eb par\u00eb se Qiprioti t\u00eb pikturonte kish\u00ebn q\u00eb<\/p>\n
Si\u00e7 dihet, kur flasim p\u00ebr sheku- llin XVI, kemi parasysh elit\u00ebn e piktor\u00ebve t\u00eb asaj kohe, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej Onufrit, Nikolla Onufrit dhe Onuf\u00ebr Qipriotit. Q\u00eb t\u00eb tre kontri- buan n\u00eb themelimin e Shkoll\u00ebs s\u00eb Beratit. Autori n\u00eb fjal\u00eb b\u00ebn pyet- jen: \u201cNga vjen Qiprioti dhe \u00e7far\u00eb tradite p\u00ebrfaq\u00ebson?\u201d dhe n\u00eb vazh- dim nuk jep asnj\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr pre- jardhjen e tij, si dhe vendin ku u formua si ikonograf, duke arritur n\u00eb konkluzionin, se Nikolla \u00ebsht\u00eb bir i Onuf\u00ebr Qipriotit.<\/p>\n
\u201cJam bir i Onufrit\u201d – Nikolla e shkruan n\u00eb dy mbishkrime t\u00eb l\u00ebna<\/p>\n
p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr. Duke p\u00ebrfi-
\ntuar nga k\u00ebto datime, si dhe ajo e
\nvitit 1554 (mbishkrim i fundit t\u00eb
\nl\u00ebn\u00eb prej mjeshtrit t\u00eb madh Onufri,
\nn\u00eb kish\u00ebn \u201cSh\u00ebn e Premte) t\u00eb fsha-
\ntit Valsh t\u00eb rrethit t\u00eb Elbasanit), del
\nqart\u00eb se Nikolla ka qen\u00eb duke stu-
\ndiuar e punuar pran\u00eb Onufrit, t\u00eb
\natit, nd\u00ebrsa Qiprioti i ardhur n\u00eb
\nvitin 1591 n\u00eb Berat, mundet t\u00eb mos
\nta ket\u00eb arritur mjeshtrin e madh
\nOnufri. K\u00ebshtu q\u00eb Qiprioti, nuk ka
\npunuar n\u00ebn drejtimin e tij, por
\n\u00ebsht\u00eb influencuar prej tij.
\n(Vijon n\u00eb numrin e ardhsh\u00ebm)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Shtator 2005.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"9 (152)","viti":"2005","muaji":"Shtator","muaji_numer":"9","dita":"","faqet":"[6]","fjale_kyce":"[\"NIKOLLA\", \"BIRI\", \"ONUFRIT\", \"ONUF\u00cbR\", \"QIPRIOTIT\"]","permbledhje":"Material nga Shtator 2005.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11311],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86823","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11311","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n