“TERMINOLOGJIA FETARE DHE GJUHA SHQIPE”
\nMbi disa probleme n\u00eb terminologjin\u00eb e teksteve filozofiko-fetare<\/p>\n
Nga Imzot Joan Pelushi<\/p>\n
(vijon nga numri i kaluar)<\/p>\n
P\u00ebr dy terma t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi- sh\u00ebm t\u00eb Shkrimit t\u00eb Shenjt\u00eb na duhen p\u00ebrs\u00ebri dy terma n\u00eb shqip. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr termat Per\u00ebndi dhe Zot. N\u00eb p\u00ebrdorimin popullor kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin kuptim, por n\u00eb Shkrimin e Shenjt\u00eb p\u00ebrdoren me nuanca t\u00eb ndryshme. Te Jahve shihet nj\u00eb Per\u00ebndi dhe Zot personal dhe ima- nent, nj\u00eb Hyjni e zbuluar te populli ilzraelit, emri personal i Per\u00ebndis\u00eb s\u00eb Moisiut. N\u00eb p\u00ebrkthimin e LXX term! hebraik Elohim zakonisht, me p\u00ebrj ashtime t\u00eb vogla, p\u00ebrkthe- het me Theos.9 Nd\u00ebrsa Jahve (m\u00eb sakt\u00eb Adonai, sepse shkruhej Jahve por lexohej Adonai dhe pik\u00ebsi- met e zanoreve ishin ato t\u00eb fjal\u00ebs Adonai) p\u00ebrkthehet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb strikte me Kirios. N\u00eb latinisht jan\u00eb ruajtur po ato ekuivalente: Elohim me Deus dhe Jahve me Dominus. Po i nj\u00ebjti kalkulim \u00ebsht\u00eb ruajtur edhe n\u00eb gjuh\u00ebt moderne, si n\u00eb fr\u00eb- ngjisht, anglisht, gjermanisht ita- lisht, spanjisht, rusisht etj, jo vet\u00ebm p\u00ebr Elohim dhe Jahve, por edhe p\u00ebr ruah\/pnevma dhe nejesh\/psiki.<\/p>\n
N\u00eb shqip zakonisht, por jo gjith- mon\u00eb, \u00ebsht\u00eb ruajtur po i nj\u00ebjti kalkulim: Elohim me Per\u00ebndi (ose Hyu) dhe Jahve me Zot. Por n\u00eb shum\u00eb p\u00ebrkthime ato jan\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb vend t\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebs. K\u00ebtu nuk flitet p\u00ebr gabime doktrinale, por p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb p\u00ebrkthim t\u00eb qart\u00eb dhe q\u00eb t\u00eb ruaj\u00eb t\u00ebr\u00eb nuancat e me- ndimit biblik. Buzuku p\u00ebrdor fja- l\u00ebn Zot p\u00ebr t\u00eb dy termat Elohim\/ Theos dhe Jahve\/Kirios. Tek Kri- stoforidhi ruhet kalku Elohim\/Theos me Per\u00ebndi dhe Jahve\/Kirios me Zot. Po ashtu n\u00eb p\u00ebrkthimin e Dom Simon Filipajt kemi Elohim\/ Theos\/Deus me Hyji dhe Jahve\/ Kirios\/Dominus me Zot.<\/p>\n
Fjala Per\u00ebndi i p\u00ebrshtatet ter- mave Elohim\/Theos, sepse tregon<\/p>\n
Hyjnin\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe nuk p\u00ebrdoret p\u00ebr njer\u00ebzit. Termi hebraik Adon\/Adonai, fjala q\u00eb lexohej n\u00eb vend t\u00eb Tetragramit, p\u00ebrdo- rej edhe p\u00ebr njer\u00ebzit. Po ashtu edhe ekuivalenti aramaik Mare p\u00ebrdorej p\u00ebr Zot, por edhe p\u00ebr njer\u00ebzit n\u00eb kuptimin e sunduesit, zotit. Fjala Zot i ka t\u00eb gjitha kuptimet e Adon\/ Kirios. Ky term edhe n\u00eb shqip p\u00ebrdoret jo vet\u00ebm p\u00ebr Hyjnin\u00eb, por edhe p\u00ebr njer\u00ebzit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye<\/p>\n
mendoj se \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb kemi dy terma n\u00eb shqip p\u00ebr t\u00eb ruajtur nuancat e t\u00eb dy termave t\u00eb Shkrimit t\u00eb Shenjt\u00eb. Dhe tashm\u00eb ne i kemi n\u00eb p\u00ebrdorim k\u00ebto dy terma n\u00eb shqip: p\u00ebr Elohim\/Theos fjala Per\u00ebndi dhe p\u00ebr Jahve\/Kirios fjala Zot. Ajo q\u00eb mbetet \u00ebsht\u00eb ve- t\u00ebm konsensusi p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrdorur k\u00eb- to dy terma n\u00eb kuptimet e m\u00ebsi- p\u00ebrme.<\/p>\n
N\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb qart\u00ebsuar terminologjin\u00eb ne duhet t\u00eb mb\u00eb- shtetemi edhe n\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb. P\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb ndryshuar gj\u00ebra q\u00eb tashm\u00eb jan\u00eb konsoliduar n\u00eb shekuj nuk \u00ebsht\u00eb serioze. Nj\u00eb term i till\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb ngjallja. N\u00eb botimet e fundit po p\u00ebrdoret gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr ringjallja. P\u00ebr t\u00eb rujatur tradit\u00ebn un\u00eb mendoj se duhet t\u00eb p\u00ebrdoret ngjallja. N\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb p\u00ebrdoret tek Anonimi i Ungjilli t\u00eb Pashk\u00ebve,<\/p>\n
si edhe nga autor\u00ebt e vjet\u00ebr si Buzuku, etj. Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb tradit\u00ebn gojore. Gjithmon\u00eb shpallja \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb duke th\u00ebn\u00eb Krishti u Ngjall. N\u00ebse p\u00ebrdorimi i ringjall ka ardhur nga imitimi i gjuh\u00ebve per\u00ebndimore, apo nga mendimi se ky term \u00ebsht\u00eb m\u00eb i sakt\u00eb, sepse tregon q\u00eb Krishti u ringjall, n\u00eb t\u00eb dyja rastet nuk ka baz\u00eb, as gjuh\u00ebsore dhe aq m\u00eb pak doktrinale. N\u00eb aramaisht, gjuha q\u00eb<\/p>\n
ishte m\u00eb af\u00ebr me ngjarjen historike dhe n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilave u p\u00ebrhap n\u00eb t\u00ebr\u00eb bot\u00ebn veprimi i ngjalljes s\u00eb Krishtit, jepet me fjal\u00ebt kum, q\u00eb ka kuptimin e ngritjes. P\u00ebrsh\u00ebndetjet n\u00eb aramaisht, hebraisht dhe ara- bisht p\u00ebrs\u00ebri kan\u00eb rr\u00ebnj\u00ebn kum (arab. El Messieh kahm!; hebr. Ha Masheeha houh kam!) N\u00eb greqisht Christos anesti! dhe lat Christus resurrexit!, kuptimi \u00ebsht\u00eb i ringri- tjes. Nd\u00ebrsa n\u00eb angl. Christ is Risen!, p\u00ebrs\u00ebri kuptimi \u00ebsht\u00eb Krishti u ngrit.<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr term i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i literatur\u00ebs fetare n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe i asaj liturgjike n\u00eb ve\u00e7anti \u00ebsht\u00eb kungimi. Me fjal\u00ebn kungim \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer fjala greke koinonia, n\u00eb latinisht communionis (q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb bashk\u00ebsi, shoq\u00ebri, pjes\u00ebma- rrje, bashk\u00ebp\u00ebrjetim). Sh\u00ebn Pavli (II Kor. 13:14 ) e p\u00ebrdor k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen n\u00eb fazat e detaj u-<\/p>\n
ara t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb Krishtit. N\u00eb shqip \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer me fjal\u00eb t\u00eb ndryshme (t\u00eb gjitha i kan\u00eb kuptimet e koinonia), si kungimi, bashk\u00ebsia, pjes\u00ebmarrja dhe shoq\u00ebria. Buzuku e p\u00ebrdor fjal\u00ebn kungim, por p\u00ebr II Kor. 13:14 p\u00ebrdor ijal\u00ebt t\u00eb ngj\u00ebruo- mit me paqt t\u00eb Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb. Kostandin Kristoforidhi dhe Imzot Theofan Noli e kan\u00eb p\u00ebrkthyer \u201cdhe shoq\u00ebria e Shpirtit t\u00eb She- njt\u00eb\u201d, nd\u00ebrsa n\u00eb Librin e Sh\u00ebrbesa- ve t\u00eb Shenjta (botuar m\u00eb 1961) \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer \u201cdhe pjes\u00ebmarrja e Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb\u201d; po ashtu \u00ebsht\u00eb dhe n\u00eb Librin e Sh\u00ebrbesave t\u00eb Shenjta t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse (botuar 1994). N\u00eb p\u00ebrkthimin e Dom Simon Filipajt dhe n\u00eb disa p\u00ebrkthime t\u00eb tjera \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebsia e Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb. Mendoj se duhet p\u00ebrdorur fjala kungim, ngaq\u00eb kjo fjal\u00eb, s\u00eb pari, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb e vjet\u00ebr e fondit terminologjik fetar shqiptar, dhe ka po at\u00eb kuptim, si\u00e7 ka fjala e p\u00ebrdorur n\u00eb greqisht dhe latinisht, prandaj do ishte mir\u00eb t\u00eb ringjallet; dhe s\u00eb dyti, duket sikur e shpreh m\u00eb mir\u00eb kuptimin lingui- stiko-teologjik t\u00eb koinonia. Fjal\u00ebt e tjera si pjes\u00ebmarrje, shoq\u00ebria, bashk\u00ebsia, ndon\u00ebse jan\u00eb t\u00eb sakta, japin vet\u00ebm nj\u00eb aspekt t\u00eb koinonia. Nd\u00ebrsa fjala kungim i p\u00ebrfshin t\u00ebr\u00eb kuptimet e tjera, si pjes\u00ebmarrje, ba- shk\u00ebsi, shoq\u00ebri dhe bashk\u00ebp\u00ebrjetim.<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr \u00e7\u00ebshtje n\u00eb unifikimin e Shkrimit t\u00eb Shenjt\u00eb, n\u00eb rastin to- n\u00eb Bibl\u00ebs, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorimi i emra- ve. N\u00eb botime t\u00eb ndryshme emrat shkruhen ndryshe. N\u00eb tradit\u00ebn orthodhokse dhe katolike kemi disa prej emrave, pavar\u00ebsisht nga ar- syet, q\u00eb kan\u00eb shqiptime t\u00eb ndryshme. Tashm\u00eb ka ardhur koha q\u00eb t\u00eb unifikohen dhe t\u00eb p\u00ebrcaktohen sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur. Pavar\u00ebsisht nga preferencat e shu- m\u00ebkujt nuk \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb prano- het di\u00e7ka q\u00eb duket si e huaj p\u00ebr nj\u00eb komunitet. Duhet punuar q\u00eb, duke ruajtur trash\u00ebgimin\u00eb dhe ve\u00e7orin\u00eb<\/p>\n
(vijon n\u00ebfaqen 8)<\/p>\n
Mbi disa probleme n\u00eb terminologjin\u00eb e teksteve<\/p>\n
filozofiko-fetare<\/p>\n
I p\u00ebr diorasis termin tejshikim. I Tejshikimi ka nj\u00eb ndryshim t\u00eb vo- I g\u00ebl nga termi tjet\u00ebr asketik (gr. I diakrisis, lat. discerna), i cili tre- \u2018 gon m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb dhurat\u00eb shpirt\u00ebro- re q\u00eb e lejon dik\u00eb t\u00eb dalloj\u00eb nd\u00ebr- \u0964 mjet tipeve t\u00eb mendimeve q\u00eb hyjn\u00eb \u0964 n\u00eb mendjen e njeriut. N\u00ebp\u00ebrmjet \u0964 k\u00ebsaj dhurate, fitohet dallimi i fry- \u0964 m\u00ebrave – dometh\u00ebn\u00eb, aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb \u0964 dalluar nd\u00ebrmjet mendimeve apo I vizioneve t\u00eb frym\u00ebzuara nga Per\u00eb- | ndia dhe atyre t\u00eb ardhura nga de- | mon\u00ebt. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb term ne kemi p\u00ebr- | dorur fjal\u00ebn dallim.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb paraqitje t\u00eb shkurt\u00ebr, \u0964 vet\u00ebm sa i kemi prekur disa nga \u0964 problemet kryesore dhe si p\u00ebrfu- \u0964 ndim mund t\u00eb themi: se q\u00ebllimi i \u0964 k\u00ebtij shkrimi nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr ta zgji- | dhur problemin, por p\u00ebr ta hapur ,\tI at\u00eb, sepse p\u00ebrcaktimi i nj\u00eb termino-<\/p>\n
munitetet e krishtera, proces q\u00eb \u0964\t… . . \u00b7 .. . .\t. . \u00b7\t.\t…\t.<\/p>\n
r n | Gjithashtujanedy termatekni- logjie, te pranuar nga nje rreth i \u00ebsht\u00eb n\u00eb vazhdim dhe p\u00ebr t\u00eb cilin \u0964 . .. .\t….. .. .\t….. . .. . . …….. r \u00b7 …\t..<\/p>\n
r\tI ke shume te perdorur ne hteraturen | gjere, eshte frut i nje pune dhe di-<\/p>\n
d\u00ebshiroim\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb sukses. i ,\t,. . . . ..<\/p>\n
J n\t! asketike: gr. diakrisis dhe diorasis,<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr aspekt i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm I p\u00ebrkthyer n\u00eb latinisht e para me \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebrcaktimi i termave n\u00eb I togfjal\u00ebshin clarus-qart\u00eb dhe vide- p\u00ebrkthimet e shkrimeve asketike, j re-shikoj (n\u00eb gjuh\u00ebt neolatine chia- ngaq\u00eb k\u00ebto shkrime flasin shpesh : roveggema, clairvoyance etj.) dhe p\u00ebr teknikalitete t\u00eb p\u00ebrcaktuara ; i dyti me discerna. N\u00eb p\u00ebrkthimet qart\u00eb. Duke b\u00ebr\u00eb analiza t\u00eb sofisti- , shqip her\u00eb jan\u00eb p\u00ebrkthyer me t\u00eb kuara t\u00eb natyr\u00ebs dhe psikologjis\u00eb : nj\u00ebjt\u00ebn fjal\u00eb dhe her\u00eb me fjal\u00eb t\u00eb njer\u00ebzore, ato kan\u00eb krijuar nj\u00eb ter- \u0964 ndryshme. Mendoj se duhet t\u00eb p\u00ebr- minologji pothuajse shkencore. | dorim dy fjal\u00eb t\u00eb dalluara qart\u00eb, Ashtu si n\u00eb \u00e7do fush\u00eb t\u00eb shkenc\u00ebs, j ngaq\u00eb t\u00eb dy termat teknik\u00eb t\u00eb litera- si p.sh. n\u00eb at\u00eb t\u00eb psikologjis\u00eb dhe | tur\u00ebs asketike tregojn\u00eb dy gj\u00ebra t\u00eb t\u00eb psikiatris\u00eb, ku tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb kri- | ndryshme. Diorasis, clairvoyance, juar nj\u00eb terminologji e p\u00ebrcaktuar, | shpreh at\u00eb aft\u00ebsi apo fuqi mbinaty- ndryshimi i s\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb sillte nj\u00eb I rore, dhurat\u00eb e hirit t\u00eb Shpirtit t\u00eb konfuzion t\u00eb madh, po ashtu edhe I Shenjt\u00eb, q\u00eb mund\u00ebson p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00eb literatur\u00ebn asketike, p\u00ebrdorimi \u25a0 apo ndjer\u00eb objekte ose veprime, q\u00eb me vend i termave t\u00eb caktuar \u00ebsht\u00eb i ndodhin larg n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb apo n\u00eb i domosdosh\u00ebm. Duke u nisur nga j koh\u00eb, tej shikimit t\u00eb zakonsh\u00ebm disa p\u00ebrkthime, jo direkte t\u00eb litera- j fizik. Fjala greqisht ka kuptimin e tur\u00ebs asketike, t\u00eb b\u00ebra nga persona \u2018 shikimit p\u00ebrmes di\u00e7kaje nga di pap\u00ebrgatitjenteologjike, shihetnj\u00eb ; p\u00ebrmes dhe orasis shikoj. D.m.th. p\u00ebrdorim jo i sakt\u00eb i termave, gj\u00eb \u0964 shikoj p\u00ebrmes, tejshikoj. Edhe n\u00eb q\u00eb tradhton p\u00ebrmbajtjen. Do t\u00eb | gjuh\u00eb t\u00eb tjera ka po at\u00eb kuptim. N\u00eb<\/p>\n
i p\u00ebrkthimet tona ne kemi p\u00ebrdorur<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Gusht 2005.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"8 (151)","viti":"2005","muaji":"Gusht","muaji_numer":"8","dita":"","faqet":"[9, 10]","fjale_kyce":"[\"TERMINOLOGJIA\", \"FETARE\", \"GJUHA\", \"SHQIPE\", \"disa\"]","permbledhje":"Material nga Gusht 2005.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11311],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86798","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11311","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n