Punimet konservuese n\u00eb pikturat murale t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb
\nSh\u00ebn Maris\u00eb n\u00eb Vrahogoranxi-Gjirokast\u00ebr<\/p>\n
Kisha e Sh\u00ebn Maris\u00eb n\u00eb Vraho- goranxi \u00ebsht\u00eb pikturuar n\u00eb vitin 1622 nga Onuf\u00ebr Qiprioti dhe Ali- vizi. Onuf\u00ebr Qiprioti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik- tor i njohur i shek. XVII, i cili ka ushtruar veprimtarin\u00eb e tij edhe n\u00eb qytetin e Beratit, si dhe n\u00eb nj\u00eb numdr t\u00eb madh ikonash.<\/p>\n
Territori p\u00ebrreth kish\u00ebs \u00ebsht\u00eb i rrethuar me mure guri dhe aty jan\u00eb vendosur varrezat e fshatit. N\u00eb qo- shen jugper\u00ebndimore t\u00eb oborrit ngrihet kambanorja, n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb muri masiv mbajt\u00ebs, i cili leht\u00eb- sohet n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme nga ka- maret e kambanave.<\/p>\n
Kisha p\u00ebrb\u00ebhet nga naosi dhe narteksi n\u00eb an\u00ebn per\u00ebndimore. Naosi i perket tipit bazilikal me kupol\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrtesa ka nj\u00eb shtrirje gjat\u00eb- sore duke u theksuar m\u00eb shum\u00eb me narteksin. Hyrja nga brenda p\u00ebr n\u00eb kish\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet der\u00ebs s\u00eb vog\u00ebl im- ponon nj\u00eb p\u00ebrkulje paksa t\u00eb leht\u00eb. Pasi hyn n\u00eb naos, papritmas t\u00eb shfaqet madh\u00ebshti, gj\u00eb e cila nuk mund t\u00eb p\u00ebrfytyrohet nga jasht\u00eb (kjo vjen si rrjedhoj\u00eb e ndalim\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pushtimit turk).<\/p>\n
Kisha \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb \u00e7ere- kun e par\u00eb t\u00eb shek. XVII, n\u00eb vitin 1622. T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta p\u00ebr k\u00ebt\u00eb jep mbishkrimi i gjendur mbi de- r\u00ebn e faqes per\u00ebndimore t\u00eb naosit, e cila tregon se kjo kish\u00eb i dediko- het \u201cHyjlind\u00ebses dhe gjithmon\u00eb Virgj\u00ebresh\u00ebs\u201d, me mundimet dhe<\/p>\n
shpenzimet e ONUFER QIPRI- OTIT dhe ALIVIZIT, m\u00eb 1622. Kjo shpreh qart\u00eb se autor\u00ebt e zbukurimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb interierit jan\u00eb piktor\u00ebt e sip\u00ebrp\u00ebrmendur. Onuf\u00ebr Qiprioti \u00ebsht\u00eb piktor ikono- graf i njohur p\u00ebr krijimtarin\u00eb e tij.<\/p>\n
Gjat\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb qytetin e Beratit ai realizoi shum\u00eb vepra me nivel t\u00eb lart\u00eb n\u00eb ikona, duke e mby- llur veprimtarin\u00eb e tij n\u00eb Berat m\u00eb 1596, gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn flet mbishkrimi i gjendur n\u00eb nj\u00eb ikon\u00eb t\u00eb dedikuar p\u00ebr nj\u00eb nga ikonostaset e kishave t\u00eb Beratit. M\u00eb pas ai ve- ndoset n\u00eb rrethinat e Gjirokastr\u00ebs, gj\u00eb e cila sh\u00ebnon etap\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb k\u00ebtij ikonografi.<\/p>\n
N\u00eb afresket e kish\u00ebs s\u00eb Vraho- goranxis\u00eb duken qart\u00eb lidhjet me tradit\u00ebn e Beratit. Afresku \u00ebsht\u00eb i realizuar n\u00eb teknik\u00ebn bizantine dhe i mb\u00ebshtetur mbi suport muri me nj\u00eb trash\u00ebsi q\u00eb arrin deri n\u00eb 70 cm. Suvaja, e cila arrin deri n\u00eb 2 cm, \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej g\u00eblqereje, e li- dhur me kasht\u00eb t\u00eb stazhionuar.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kish\u00eb para disa vjet\u00ebsh \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nd\u00ebrhyrje restauruse si n\u00eb konstruksion dhe n\u00eb arkitektur\u00eb, e cila i dha fund problemeve kon- struktive t\u00eb r\u00ebnda qe kishte objekti.<\/p>\n
Interesimi i vazhduesh\u00ebm i Kry- episkopit Anastas p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmby- llur k\u00ebt\u00eb faz\u00eb t\u00eb konservimit t\u00eb afreskeve murale dhe akordimi prej Tij i nj\u00eb fondi, b\u00ebri q\u00eb B\u00ebrtha-<\/p>\n
ma e Trash\u00ebgimis\u00eb Kulturore pra- n\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb filloj\u00eb procesin e nd\u00ebrhyrjes n\u00eb afresk.<\/p>\n
Ekzaminimi arkeologjik dhe kritik i kryer gjat\u00eb projektit t\u00eb restaurimit na dha mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb sakt\u00ebsuar ndryshimet e b\u00ebra gja- t\u00eb historis\u00eb, si\u00e7 ishin p.sh mbulimi i piktur\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr me mbiv\u00ebnie si \u00e7imento, g\u00eblqere, etj. Po k\u00ebshtu nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb pati ekzaminimi i shkaqeve, si ato p\u00ebr shkak t\u00eb la- g\u00ebshtis\u00eb, dep\u00ebrtimit, kapilaritetit e kondensimit, d\u00ebmtime nga mikro- klima, veprimi mikrobiologjik n\u00eb afreske, d\u00ebmtimet nga l\u00ebvizjet, t\u00ebrmetet, zjarri, etj.<\/p>\n
K\u00ebto shkaqe kishin sjell\u00eb si pa- soj\u00eb, nxirjen e piktur\u00ebs me shtres\u00eb- zime t\u00eb shumta lyerjesh, vaj\u00ebrash, verniqesh e llaqesh. Tymrat e qi- rinjve, kandelave e sidomos t\u00eb fla- k\u00ebve e tymit nga diegia e amvon\u00ebs s\u00eb kish\u00ebs kan\u00eb p\u00ebrzhitur, p\u00ebrc\u00eblluar si dhe e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb pelikulin nj\u00ebsh me verniqet e llaqet, t\u00eb cilat n\u00eb shu- m\u00eb vende jan\u00eb t\u00eb paheqshme.<\/p>\n
\u00c7arjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha viheshin re n\u00eb faqen jugore, veriore, per\u00ebndi- more, t\u00eb cilat korrespondonin me faqen lindore t\u00eb narteksit. Plasa- ritjet e shumta t\u00eb tavanit e kan\u00eb d\u00ebmtuar afreskun deri n\u00eb krijimin e disniveleve t\u00eb sip\u00ebrfaqeve q\u00eb arrijn\u00eb deri n\u00eb 10 cm.<\/p>\n
Nd\u00ebrhyrjet konservuese-
\nrestauruese<\/p>\n
Fillimisht puna u p\u00ebrqendrua n\u00eb kupola dhe tambur, duke realizuar konsolidimin e shtresave t\u00eb afres- kut n\u00ebp\u00ebrmjet injektimeve, mbu- shje t\u00eb boshll\u00ebqeve me lla\u00e7 special. Pas konsolidimit t\u00eb saj, u b\u00eb pas- trimi i piktur\u00ebs nga nxirjet dhe blo- za. U vu re se kupola ku ndodhet \u201cKrishti Pantokrator\u201d u pastrua m\u00eb me leht\u00ebsi se sa faqet e tamburit. M\u00eb pas puna konservuese u p\u00ebrqe- ndrua n\u00eb procesin e injektimeve, qepjeve t\u00eb plasaritjeve, heqjes dhe rivendosjes s\u00eb afreskut. Zbulimi i afreskeve nga g\u00eblqerja, lla\u00e7i dhe \u00e7imentoja, mbushje me lla\u00e7 special e boshll\u00ebqeve.<\/p>\n
Injektime u kryen n\u00eb faqet e tamburit, n\u00eb apsid\u00eb, n\u00eb disa pjes\u00eb t\u00eb tavanit dhe shum\u00eb vende t\u00eb tjera. Gufimi i affeskut arrinte deri n\u00eb 10 cm nga sip\u00ebrfaqja e rrafsht\u00eb e afreskut. Pas heqjes, u vu re se shkaku krye- sor i k\u00ebtij d\u00ebmtimi ishte d\u00ebmtimi i muratur\u00ebs, l\u00ebvizja e gur\u00ebve nga de- g\u00ebzimet e pem\u00ebve t\u00eb futura brenda muratur\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb vertikale nga posht\u00eb-lart. Pas konsolidimit t\u00eb mu- ratur\u00ebs, heqjes s\u00eb deg\u00ebve (bim\u00ebve), u krijua nj\u00eb suport i favorsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb rivendosur afreskun e hequr. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb vendosjes, e gjith\u00eb sip\u00ebrfaqja e afreskut, s\u00eb bashku me t\u00eb tjerat, erdh\u00ebn me nivele t\u00eb p\u00ebl- qyeshme.<\/p>\n
Me t\u00eb nj\u00ebjtin problem, pothuaj- se n\u00eb shum\u00eb raste u ndesh\u00ebm edhe n\u00eb \u00e7lirimin e plasaritjeve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb mureve nga mbushje t\u00eb b\u00ebra para shum\u00eb vitesh me \u00e7imento, e cila mbulonte edhe pjes\u00eb t\u00eb afreskut. Largimi i \u00e7imentos paraqiste v\u00ebsh- tir\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha dhe hera-her\u00ebs ishte i pamundur, por edhe kur hiqej, d\u00ebmtonte sip\u00ebrfaqen e afreskut duke l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb dhe d\u00ebmtim. N\u00eb t\u00eb gjitha rastet u b\u00eb qepje e mureve duke i plot\u00ebsuar me material guri dhe me lla\u00e7 t\u00eb fort\u00eb dhe g\u00eblqere.<\/p>\n
Pjesa m\u00eb e madhe e piktur\u00ebs u pastrua nga pluhurat dhe bloza e krijuar prej shum\u00eb koh\u00ebsh. Me k\u00eb- to nd\u00ebrhyrje konservuese e restauruese, mendojm\u00eb se piktura murale, tashm\u00eb paraqitet n\u00eb gjendje t\u00eb mir\u00eb dhe jasht\u00eb rrezikut te shkat\u00eb- mmit. P\u00ebrgatiti p\u00ebr B\u00ebrthani\u00ebn e Trash\u00ebgimis\u00eb Kulturore<\/p>\n
Gentian (Joan) Stratob\u00ebrdha<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material nga Shkurt 2005.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"2 (145)","viti":"2005","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[12]","fjale_kyce":"[\"Punimet\", \"konservuese\", \"pikturat\", \"murale\", \"kishes\"]","permbledhje":"Material nga Shkurt 2005.","autori":"","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[11311],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86649","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_viti-11311","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n