(Vijon nga numri i kaluar)<\/p>\n
Inati f\u00ebmij\u00ebror<\/p>\n
F\u00ebmija, q\u00eb shum\u00eb i vog\u00ebl, b\u00ebn manifestime t\u00eb d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb tij. E shohim k\u00ebt\u00eb q\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e gjirit dhe t\u00eb daljes s\u00eb dh\u00ebmb\u00ebve. Gjat\u00eb mosh\u00ebs 3-4 vje\u00e7 shfaqjet e inatit jan\u00eb t\u00eb shpeshta. Kjo periudh\u00eb \u00ebsht\u00eb karakterizuar si periudha e par\u00eb e inatit. Gjat\u00eb mosh\u00ebs 7- vje\u00e7 f\u00ebmija shkon n\u00eb shkoll\u00eb dhe gjendet n\u00eb nj\u00eb organizim total, ku detyrohet t\u00eb n\u00ebnshtrohet p\u00ebr hir t\u00eb organizimit. Kjo periudh\u00eb e re shkakton tronditje t\u00eb fort\u00eb n\u00eb shpirtin f\u00ebminor e nj\u00eb arsye m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t’u theksuar inati. Zhvillimi i f\u00ebmij\u00ebs vazhdon e s’vjen me rit\u00ebm t\u00eb but\u00eb, por me hope t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n
Mosha 8-13 vje\u00e7 \u00ebsht\u00eb periudha e zhvillimit t\u00eb madh. Tronditet ekuilibri shpirt\u00ebror i femij\u00ebs dhe theksohet inati. S\u00eb fundi n\u00eb periudh\u00ebn e formimit shpirt\u00ebror dhe trupor adoleshenti kalon n\u00eb nj\u00eb stad t\u00eb ri krize. I riu ndjen se po mohon m\u00ebnyr\u00ebn e vjet\u00ebr t\u00eb jet\u00ebs dhe t\u00eb bindjeve pa arritur t\u00eb realizoj\u00eb z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsimin e tyre, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ndjen munges\u00eb sigurie, por refuzon ta tregoj\u00eb. N\u00eb d\u00ebshir\u00ebn q\u00eb t\u00eb sigurohet p\u00ebr fuqin\u00eb e vullnetit t\u00eb tij krijon nj\u00eb mori p\u00ebrplasjesh me ambientin e tij. Prirja e tij p\u00ebr nj\u00eb mospranim k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebs shum\u00ebfishohet. Adoleshenti pak nga pak gjen gjakftoht\u00ebsin\u00eb e tij. “Adoleshenca konsiderohet si periudha e dyt\u00eb e inatit”. Psikologu J. Spieler n\u00eb librin e tij “F\u00ebmij\u00ebt kok\u00ebfort\u00eb” v\u00eb re se n\u00eb 100 femij\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs 6- vje\u00e7 t\u00eb pajisur me nj\u00eb vullnet normal kishin kaluar periudh\u00eb inati, nd\u00ebrsa n\u00eb 100 f\u00ebmij\u00eb me vullnet t\u00eb dob\u00ebt nuk kishin paraqitur inat. Ky v\u00ebzhgim tregon se periudha e inatit p\u00ebrfundon n\u00eb formimin e nj\u00eb karakteri t\u00eb fort\u00eb.<\/p>\n
Le t\u00eb analizojm\u00eb s\u00eb pari inatin q\u00eb vjen nga disavantazhi. F\u00ebmija k\u00ebrkon t\u00eb kaloj\u00eb mendimi i tij q\u00eb t\u00eb ndjej\u00eb siguri. Nuk do t’i kund\u00ebrvihemi me inat edhe ne, se k\u00ebshtu do p\u00ebrkeq\u00ebsojm\u00eb situat\u00ebn dhe krijojm\u00eb nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb d\u00ebmshme. Do t’i japim mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshihet n\u00eb nj\u00eb sektor tjet\u00ebr q\u00eb t\u00eb ndjej\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi dhe sigurin\u00eb se ka aft\u00ebsi t\u00eb realizoj\u00eb di\u00e7ka n\u00eb jet\u00ebn e tij. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb do ta ndihmojm\u00eb t\u00eb mposht\u00eb disavantazhet dhe automatikisht do mposht\u00eb dhe inatin e tij.<\/p>\n
E kund\u00ebrta ndodh me rastin e inatit q\u00eb vjen nga egoizmi ku f\u00ebmija shfaq nj\u00eb tendenc\u00eb dominuese edhe ku p\u00ebrpiqet t\u00eb provoj\u00eb deri ku mund t’i imponohet mjedisit t\u00eb tij. K\u00ebt\u00eb rast do ta p\u00ebrballojm\u00eb me indiferentiz\u00ebm, do t’i japim t\u00eb kuptoj\u00eb se kurr\u00eb nuk do mund t\u00eb fitoj\u00eb me k\u00ebmb\u00ebngulje dhe t\u00eb qara, por vet\u00ebm kur t\u00eb b\u00ebhet i mir\u00eb dhe t\u00eb mposht\u00eb vetveten. N\u00eb rastin e inatit q\u00eb vjen nga zilia ekziston mund\u00ebsia ta shtojm\u00eb at\u00eb kur fillojm\u00eb me krahasime qoft\u00eb me v\u00ebllez\u00ebrit e tij, qoft\u00eb me f\u00ebmij\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb njohur. Krahasimet gjithnj\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb dhe kurr\u00eb nuk ndihmojn\u00eb. \u00cbsht\u00eb e padrejt\u00eb, sepse \u00ebsht\u00eb ligj, t\u00eb pangjashmet nuk krahasohen dhe femij\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm, jan\u00eb personalitete t\u00eb ndryshm\u00eb dhe secili ka vul\u00ebn e vet. Inatin q\u00eb vjen nga zilia do ta p\u00ebrballojm\u00eb me indiferentiz\u00ebm t\u00eb g\u00ebrshetuar me dashuri. Kjo ndodh shpesh tek f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jan\u00eb t\u00eb vet\u00ebm kur ndjejn\u00eb ardhjen e nj\u00eb f\u00ebmije t\u00eb dyt\u00eb n\u00eb familje.<\/p>\n
Le t\u00eb shohim rastin kur inati vjen nga p\u00ebrk\u00ebdhelit\u00eb. F\u00ebmija \u00ebsht\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb familjes dhe t\u00eb gjith\u00eb merren me t\u00eb. Nga p\u00ebrk\u00ebdhelit\u00eb nuk ha m\u00ebngjes dhe nuk do t\u00eb haj\u00eb as drek\u00eb. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb b\u00ebn\u00eb edhe n\u00eb kopsht duke mos pranuar t\u00eb haj\u00eb buk\u00ebn q\u00eb ka me vete. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast m\u00ebsuesja s\u00eb bashku me n\u00ebn\u00ebn duhet t\u00eb vendosin t\u00eb mos ta lusin p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb, por ta l\u00ebn\u00eb deri sa t\u00eb afrohet vet\u00eb, qoft\u00eb edhe p\u00ebr disa dit\u00eb. F\u00ebmija e kupton se askush nuk merret me t\u00eb dhe i l\u00eb skenat q\u00eb b\u00ebnte duke u afruar pak nga pak tek shok\u00ebt.<\/p>\n
Le t\u00eb shohim tani f\u00ebmij\u00ebn e l\u00ebnduar nga dramat familjare dhe le t\u00eb p\u00ebrballemi me inatin e tij. Nj\u00eb f\u00ebmi q\u00eb punon me k\u00ebnaq\u00ebsi dhe ka rezultat, kur e pyet p\u00ebr d\u00ebshir\u00ebn e tij, acarohet shum\u00eb, b\u00ebhet brutal dhe p\u00ebrdor fjal\u00eb t\u00eb r\u00ebnda. Esht\u00eb e dukshme se \u00ebsht\u00eb i ndikuar nga ambienti familjar dhe skena t\u00eb k\u00ebsaj natyre. Nga biseda me n\u00ebn\u00ebn v\u00ebrtetohet kjo gj\u00eb, midis prind\u00ebrve ka grindje. Si do ta p\u00ebrballojm\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb? Meq\u00eb e njohim problemin do ta p\u00ebrqafojm\u00eb f\u00ebmij\u00ebn me dashuri t\u00eb madhe. Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb kriz\u00ebs do q\u00ebndrojm\u00eb t\u00eb qet\u00eb pran\u00eb tij, qoft\u00eb edhe n\u00ebse inati i tij \u00ebsht\u00eb i drejtuar kund\u00ebr nesh. Kur kriza t\u00eb ket\u00eb kaluar do t’i japim di\u00e7ka q\u00eb t\u00eb merret dhe, kur t\u00eb bindemi se femija \u00ebsht\u00eb i k\u00ebnaqur, do rikthehemi n\u00eb procesin e edukimit ku me nj\u00eb k\u00ebshill\u00eb ose mendim do ta ndihmojm\u00eb t\u00eb rregullohet.<\/p>\n
Baz\u00eb kryesore p\u00ebr zhvillimin normal jan\u00eb k\u00ebshillat e prind\u00ebrve, ndryshe divergjenca midis tyre \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb krijoj\u00eb edhe nj\u00eb munges\u00eb sigurie q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb arsye m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr inatin e tij. Kur ekziston drama familjare prind\u00ebrit, t\u00eb pakt\u00ebn, le t\u00eb respektojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrin dhe le t\u00eb mos thon\u00eb fjal\u00eb fyese. Plagosja e f\u00ebmij\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e madhe kur sheh njer\u00ebzit e tij t\u00eb dashur t\u00eb jen\u00eb armiq midis tyre.<\/p>\n
Ky lloj inati q\u00eb vjen nga mungesa e siguris\u00eb k\u00ebrkon q\u00eb t’i sigurojm\u00eb f\u00ebmij\u00ebs qet\u00ebsin\u00eb, besimin, sigurin\u00eb. Padurimi, ndryshimi i papritur i tonit, (ndryshim i p\u00ebrk\u00ebdhelive dhe qortimet), takti dhe mungesa e papritur e prind\u00ebrve krijojn\u00eb tronditje n\u00eb shpirtin e f\u00ebmij\u00ebs, i cili reagon duke shkuar pas n\u00ebn\u00ebs ose babait. Ndjenja e siguris\u00eb vendoset me ruajtjen e premtimeve tona, qoft\u00eb me shp\u00ebrblim moral, qoft\u00eb me d\u00ebnime. Esht\u00eb e palejushme ajo q\u00eb u thuhet f\u00ebmij\u00ebve: “Po iki, por do kthehem shpejt” nd\u00ebrsa, realisht, do vonohemi. Esht\u00eb mir\u00eb kur f\u00ebmija m\u00ebson t\u00eb llogaris\u00eb mbi fjal\u00ebn ton\u00eb.<\/p>\n
Le t\u00eb mos helmojm\u00eb shpirtin e f\u00ebmij\u00ebs me dyshime, se k\u00ebshtu do m\u00ebsoj\u00eb edhe ai, pa v\u00ebshtir\u00ebsi, t\u00eb mbaj\u00eb fjal\u00ebn e tij dhe nes\u00ebr do kemi nj\u00eb qytetar t\u00eb ndersh\u00ebm, ndryshe do formojm\u00eb nj\u00eb karakter tekanjoz dhe inat\u00e7i. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb shum\u00eb bukur shkruan Odier: “Krijimi dhe rritja e siguris\u00eb \u00ebsht\u00eb i vetmi ligj p\u00ebr prind\u00ebrit dhe m\u00ebsuesit”. …<\/p>\n
P\u00ebrktheu Nafsika Melo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Artikull pedagogjik\/psikologjik mbi inatin f\u00ebmij\u00ebror, periudhat e zhvillimit, dhe shkaqet e ndryshme (disavantazhi, egoizmi, zilia, p\u00ebrk\u00ebdhelit\u00eb, dramat familjare). Sugjeron metoda p\u00ebr prind\u00ebrit dhe m\u00ebsuesit p\u00ebr t\u00eb menaxhuar inatin dhe formimin e karakterit.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"(Vijon nga numri i kaluar)","numri":"5 (136)","viti":"2004","muaji":"Maj","muaji_numer":"5","dita":"","faqet":"[10]","fjale_kyce":"[\"inat\", \"f\u00ebmij\u00eb\", \"adoleshenc\u00eb\", \"psikologji\", \"edukim\", \"prind\u00ebr\", \"siguri\", \"J. Spieler\", \"Odier\", \"karakter\"]","permbledhje":"Artikull pedagogjik\/psikologjik mbi inatin f\u00ebmij\u00ebror, periudhat e zhvillimit, dhe shkaqet e ndryshme (disavantazhi, egoizmi, zilia, p\u00ebrk\u00ebdhelit\u00eb, dramat familjare). Sugjeron metoda p\u00ebr prind\u00ebrit dhe m\u00ebsuesit p\u00ebr t\u00eb menaxhuar inatin dhe formimin e karakterit.","autori":"P\u00ebrktheu Nafsika Melo","kategoria":"Artikull pedagogjik \/ Psikologji","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[11210],"ngjallja_autori":[10412],"ngjallja_viti":[11122],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86444","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull-pedagogjik-psikologji","ngjallja_autori-perktheu-nafsika-melo","ngjallja_viti-11122","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n