N\u00eb dat\u00ebn 4 mars pasdite, n\u00eb kish\u00ebn e Ungjill\u00ebzimit n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb vazhdim t\u00eb takimeve me intelektual\u00eb dhe t\u00eb rinj, Kryepiskopi Anastas mbajti tem\u00ebn “Pjes\u00ebmarrja e p\u00ebrhershme e besimit t\u00eb Krishter\u00eb n\u00eb Nd\u00ebrtimin e Evrop\u00ebs.”<\/p>\n
Interesi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb veprimtari ishte mjaft i madh, gj\u00eb q\u00eb u d\u00ebshmua nga numri mjaft i madh i pjes\u00ebmarr\u00ebsve dhe pyetjet e shumta n\u00eb fund t\u00eb takimit.<\/p>\n
Pjes\u00eb e veprimtaris\u00eb ishin edhe himnet e bukura t\u00eb korit t\u00eb Radios “Ngjallja”.<\/p>\n
PJES\u00cbMARRJA E P\u00cbRHERSHME E BESIMIT T\u00cb KRISHTER\u00cb N\u00cb ND\u00cbRTIMIN E EVROP\u00cbS<\/p>\n
Qytet\u00ebrimi evropian \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb procesi shum\u00ebvje\u00e7ar, gjat\u00eb t\u00eb cilit jan\u00eb prezantuar, kan\u00eb mbizot\u00ebruar, jan\u00eb kontestuar dhe jan\u00eb hedhur tej element\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Shum\u00eb vlera shpirt\u00ebrore t\u00eb tij kan\u00eb kaluar nj\u00eb peripeci t\u00eb madhe dialogimesh. Ato q\u00eb kan\u00eb mbijetuar, kan\u00eb dal\u00eb nga p\u00ebrvoja t\u00eb tmerrshme luft\u00ebrash dhe jan\u00eb kalitur n\u00eb furr\u00ebn e konflikteve t\u00eb ashpra.<\/p>\n
Evropa \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kompleks kontradiktash t\u00eb pafund. D\u00ebshira shpirt\u00ebrore t\u00eb ndryshme dhe shpeshher\u00eb t\u00eb kund\u00ebrta lindin n\u00eb Veri dhe n\u00eb Jug, n\u00eb Per\u00ebndim dhe n\u00eb Lindje. Evropa vet\u00ebm kur e shohim nga lart tregon t\u00ebr\u00eb shk\u00eblqimin e saj… Fryma evropiane presupozon nocionin e harmonis\u00eb s\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb evropiane… Vlera e madhe e k\u00ebsaj bashk\u00ebsie \u00ebsht\u00eb fakti se arriti t\u00eb bashkonte n\u00eb nj\u00eb sintez\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb kontradiktat q\u00eb e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb.<\/p>\n
E p\u00ebrbashk\u00ebt \u00ebsht\u00eb konstatimi se n\u00eb k\u00ebt\u00eb sintez\u00eb rol par\u00ebsor kan\u00eb luajtur fryma greke, romake dhe kristiane. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebrmbledh\u00ebse do t\u00eb mund t\u00eb kujtonim se mendimi i lasht\u00eb grek ka kontribuar me iden\u00eb e demokracis\u00eb, t\u00eb liris\u00eb dhe t\u00eb bukuris\u00eb, tradita romake me parimet e organizimit, t\u00eb administrat\u00ebs dhe t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, nd\u00ebrsa Krishterimi me fuqin\u00eb e besimit, t\u00eb faljes dhe t\u00eb dashuris\u00eb.<\/p>\n
Shpesh shk\u00ebpusim disa vlera shpirt\u00ebrore dhe i japim atyre ekskluzivisht nj\u00ebr\u00ebn apo tjetr\u00ebn qytetari p\u00ebr nga prejardhja. Por, historikisht ato kan\u00eb ndikuar mbi nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, kan\u00eb plot\u00ebsuar nj\u00ebra-tjetr\u00ebn dhe, p\u00ebrfundimisht, bashk\u00ebjetojn\u00eb duke i l\u00ebshuar vend nj\u00ebra-tjetr\u00ebs. Madje edhe kur ato jan\u00eb kontestuar nga nj\u00ebra apo nga pala tjet\u00ebr, jan\u00eb evoluar dhe kan\u00eb arritur pjekuri.<\/p>\n
Si\u00e7 shkruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shpreh\u00ebse Bruno Snell n\u00eb librin e tij Zbulimi i frym\u00ebs…: “Qytet\u00ebrimi i Evrop\u00ebs mb\u00ebshtetet n\u00eb faktin se grek\u00ebt e lasht\u00eb kan\u00eb zbuluar format e ndryshme t\u00eb k\u00ebtij rendi (t\u00eb rendit rigoroz q\u00eb mbizot\u00ebron n\u00eb bot\u00eb): p\u00ebr intelektin \u00ebsht\u00eb ligjshm\u00ebria, p\u00ebr shqisat \u00ebsht\u00eb bukuria, p\u00ebr frym\u00ebn aktive \u00ebsht\u00eb drejt\u00ebsia. Besimi se ekziston e v\u00ebrteta, bukuria dhe drejt\u00ebsia, megjith\u00ebse prania e tyre n\u00eb bot\u00ebn ton\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e pap\u00ebrzier, p\u00ebrb\u00ebn trash\u00ebgimin\u00eb e pavdekshme t\u00eb grek\u00ebve t\u00eb lasht\u00eb q\u00eb mban edhe sot vler\u00ebn e saj”.<\/p>\n
Por, bota helene, duke arritur pas nj\u00eb trajektoreje t\u00eb ndritshme n\u00eb limitet e logjik\u00ebs, kishte filluar t\u00eb shihte se p\u00ebrtej saj shtrihet hap\u00ebsira e paeksploruar e t\u00eb parr\u00ebfyeshmes. Dhe arriti n\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsim se n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ishte e pamundur t\u00eb dep\u00ebrtonte me forcat e veta.<\/p>\n
Me pjes\u00ebmarrjen dinamike t\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb, kthesa baz\u00eb, pendimi i njer\u00ebzimit duhej kryer n\u00eb drejtim t\u00eb dashuris\u00eb s\u00eb Per\u00ebndis\u00eb, t\u00eb pakapshme nga mendja njer\u00ebzore, dashuri t\u00eb cil\u00ebn zbuloi Krishti i kryq\u00ebzuar dhe i ngjallur s\u00eb vdekuri. Krishterimi ofroi elemente t\u00eb reja jetike, q\u00eb ndihmuan m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb zhvillimin e qytet\u00ebrimit evropian. Po zgjedh tri karakteristika:<\/p>\n
S\u00eb pari, zbulimi i dinamik\u00ebs s\u00eb liris\u00eb dhe dashuris\u00eb brenda historis\u00eb, q\u00eb i vendosin n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb re marr\u00ebdh\u00ebniet njer\u00ebzore dhe lidhjet me Per\u00ebndin\u00eb vetjak.<\/p>\n
S\u00eb dyti, besimi n\u00eb di\u00e7ka, q\u00eb n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb duket logjikisht e pamundur. Nj\u00eb besim q\u00eb \u00e7oi drejt nj\u00eb k\u00ebrkimi n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs – edhe t\u00eb asaj shkencore – p\u00ebrtej fenomeneve dhe nevojave t\u00eb thjeshta.<\/p>\n
S\u00eb treti, nj\u00eb tendenc\u00eb e re, luftarake, nj\u00eb ftes\u00eb dhe nj\u00eb sfid\u00eb p\u00ebr tejkalim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn shpirt\u00ebrore, q\u00eb shpalos t\u00eb gjitha fuqit\u00eb njer\u00ebzore n\u00eb ecjen e vazhdueshme transformuese t\u00eb bot\u00ebs. Kjo shtrirje e mund\u00ebsive njer\u00ebzore konsiston p\u00ebrher\u00eb n\u00eb nj\u00eb zgjerim t\u00eb p\u00ebrpjekjeve njer\u00ebzore, n\u00eb nj\u00eb ecje kritike vet\u00ebtejkalimi, q\u00eb b\u00ebhet karakteristik\u00eb e qytet\u00ebrimit evropian.<\/p>\n
Tek kritika se Kishat e krishtera jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr p\u00ebr\u00e7arjet, luft\u00ebrat fetare, intolerancat etj., mund t\u00eb vihet re se v\u00ebrtet ka pasur qarqe t\u00eb krishtera q\u00eb kan\u00eb shkaktuar situata tragjike dhe t\u00eb dhembshme kur kan\u00eb keqinterpretuar dhe kan\u00eb shtremb\u00ebruar parimet e krishtera; por nj\u00ebkoh\u00ebsisht nga Kisha kan\u00eb ardhur frym\u00ebzime t\u00eb larta dhe kontribute, sa her\u00eb ajo ka p\u00ebrjetuar drejt vizionin e krishter\u00eb dhe misionin e saj.<\/p>\n
2. Mendimi juridik dhe zhvillimi legjislativ i Evrop\u00ebs, si\u00e7 p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb lart, i kan\u00eb themelet tek e drejta romake. Por, kjo e drejt\u00eb, pas dominimit t\u00eb Krishterimit (shek. i 4-t), ka marr\u00eb ndikime t\u00eb qarta nga idet\u00eb dhe parimet e krishtera dhe, m\u00eb gjer\u00eb, nga atmosfera shpirt\u00ebrore q\u00eb e rrethonte, brenda s\u00eb cil\u00ebs u zhvillua q\u00eb at\u00ebher\u00eb.<\/p>\n
Shkat\u00ebrrimin e shtetit Per\u00ebndimor Romak (v. 476), e pasuan trazira shum\u00ebvje\u00e7are, t\u00eb cilat \u00e7uan n\u00eb shk\u00ebputjen e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore nga mendimi i past\u00ebr juridik romak, me futjen e traditave zakonore t\u00eb popujve t\u00eb ashtuquajtur “barbar\u00eb”. Nd\u00ebrkaq, legjislacioni romak vazhdoi t\u00eb njihej n\u00eb Per\u00ebndim n\u00ebp\u00ebrmjet Kodit Theodhosian (Codex Theodosianus), i cili u botua n\u00eb vitin 438, n\u00eb koh\u00ebn e Theodhosit II. Kjo tradit\u00eb juridike ka qen\u00eb burimi baz\u00eb i s\u00eb drejt\u00ebs evropiano-per\u00ebndimore. Nj\u00eb burim i dyt\u00eb serioz ka qen\u00eb e Drejta Kanonike e Kish\u00ebs romanokatolike, q\u00eb natyrisht ishte i ndikuar n\u00eb shum\u00eb aspekte nga mendimi romak.<\/p>\n
Me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebrcaktuese p\u00ebr shkenc\u00ebn juridike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ka qen\u00eb Kodi Justinian i s\u00eb Drejt\u00ebs Civile (Corpus Juris Civilis), i cili p\u00ebrfundoi n\u00eb vitin 534, kodifikoi dhe p\u00ebrpunoi t\u00eb drejt\u00ebn romake q\u00eb ishte n\u00eb fuqi deri at\u00ebher\u00eb, por sanksionoi dhe dispozita t\u00eb reja. Ky Kod u b\u00eb themeli i institucioneve juridike t\u00eb Perandoris\u00eb Romake Lindore.<\/p>\n
N\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore rryma e re n\u00eb k\u00ebrkimet juridike erdhi n\u00eb fund t\u00eb shek. t\u00eb 11-t\u00eb dhe n\u00eb fillim t\u00eb shek. t\u00eb 12-t\u00eb, me zbulimin e p\u00ebrmbledhjeve legjislative t\u00eb Justinianit. K\u00ebshtu, “uji i jet\u00ebs” i besimit t\u00eb krishter\u00eb hyri nga drejtime t\u00eb ndryshme n\u00eb lumin e mendimit juridik t\u00eb Evrop\u00ebs dhe kontribuoi n\u00eb pllenimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb idealeve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, t\u00eb barazis\u00eb, t\u00eb liris\u00eb, si dhe t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb tjera themelore t\u00eb njeriut dhe, p\u00ebrgjith\u00ebsisht, n\u00eb ngritjen e institucioneve juridike t\u00eb kontinentit ton\u00eb.<\/p>\n
3. Nj\u00eb arritje, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn krenohet sot Evropa dhe q\u00eb e pranon si themel t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb saj dhe si kuad\u00ebr p\u00ebrcaktues t\u00eb legjislacionit dhe t\u00eb organizimit t\u00eb saj, jan\u00eb deklaratat mbi t\u00eb drejtat njer\u00ebzore. Me hyrjen n\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arin e 3-t\u00eb, i formuloi ato n\u00eb Kart\u00ebn tashm\u00eb t\u00eb njohur “t\u00eb t\u00eb drejtave themelore t\u00eb njeriut” t\u00eb Bashkimit Evropian, q\u00eb u shpall zyrtarisht n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 2000, n\u00eb Nice.<\/p>\n
Sigurisht, n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces kontribuan nj\u00eb s\u00ebr\u00eb faktor\u00ebsh. Por, nuk mund t\u00eb vihet n\u00eb diskutim fakti se l\u00ebvizja rreth t\u00eb drejtave njer\u00ebzore dhe formulimet e ve\u00e7anta jan\u00eb kultivuar n\u00eb ato ambiente kulturore, ku koshienca dhe subkoshienca e njer\u00ebzve ishin ndikuar nga doktrina e krishter\u00eb.<\/p>\n
Duke \u00e7uar p\u00ebrpara dhe duke lart\u00ebsuar pik\u00ebpamjen e lasht\u00eb greke p\u00ebr vler\u00ebn e njeriut, mendimi i krishter\u00eb theksoi se dinjiteti njer\u00ebzor nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krenari e pap\u00ebrcaktuar civile, por mb\u00ebshtetet n\u00eb sigurin\u00eb se njeriu \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt person i shenjt\u00eb, krijim i Per\u00ebndis\u00eb vetjak. Dinjiteti i \u00e7do njeriu nuk lidhet me mendjemadh\u00ebsin\u00eb egoiste p\u00ebr individin e tij, por me ndjesin\u00eb e madh\u00ebshtis\u00eb njer\u00ebzore dhe limiteve t\u00eb saj.<\/p>\n
Kontributi i besimit t\u00eb krishter\u00eb ishte vendimtar n\u00eb themelimin dhe zgjerimin e koncepteve t\u00eb liris\u00eb dhe t\u00eb barazis\u00eb dhe ndikimi i tij po i till\u00eb n\u00eb legjislacionet e shteteve t\u00eb Evrop\u00ebs.<\/p>\n
Sot, t\u00eb gjitha Kishat e krishtera t\u00eb Evrop\u00ebs i pranojn\u00eb dhe i p\u00ebrkrahin t\u00eb drejtat njer\u00ebzore. Madje, Orthodhoks\u00ebt, n\u00eb Konferenc\u00ebn III Panorthodhokse Parasinodike (v. 1986) deklaruan se “meqen\u00ebse shpallim vazhdimisht b\u00ebrjen njeri t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb dhe hyjnizimin e njeriut, mbrojm\u00eb t\u00eb drejtat njer\u00ebzore p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb popujt”.<\/p>\n
Si Krishterimi Lindor ashtu edhe ai Per\u00ebndimor kan\u00eb nxjerr\u00eb figura t\u00eb shquara q\u00eb p\u00ebrcaktuan gjer\u00ebsin\u00eb e parimeve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, solidaritetit, pranimit t\u00eb tjetrit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb ndryshe, t\u00eb bashkekzistenc\u00ebs paq\u00ebsore, t\u00eb toleranc\u00ebs, t\u00eb cilat sot konsiderohen vlera t\u00eb vet\u00ebkuptueshme t\u00eb kultur\u00ebs evropiane dhe i kan\u00eb mbrojtur me trim\u00ebri. Gjithashtu, ata kontribuan n\u00eb krijimin e nd\u00ebrgjegjes s\u00eb qytetarit t\u00eb p\u00ebrgjegjsh\u00ebm, i cili nuk rivendikon vet\u00ebm t\u00eb drejtat, por p\u00ebrmbush detyrimet e tij me konsekuenc\u00eb, ndershm\u00ebri dhe v\u00ebrtet\u00ebsi. N\u00eb mjedise t\u00eb krijuara nga ide t\u00eb tjera fetare, p.sh nga ajo indiane ose nga regjime q\u00eb mohojn\u00eb plot\u00ebsisht fen\u00eb, shpesh vihet re nj\u00eb apati, indiferenc\u00eb, pap\u00ebrgjegjshm\u00ebri dhe pasivitet.<\/p>\n
Por, kontributi madh\u00ebshtor i besimit t\u00eb krishter\u00eb ka qen\u00eb parimi i dashuris\u00eb me gjer\u00ebsin\u00eb, thell\u00ebsin\u00eb dhe lart\u00ebsin\u00eb q\u00eb iu dha konceptit t\u00eb saj; dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht, me frym\u00ebzimin dhe fuqin\u00eb q\u00eb Kisha u ofroi miliona besimtar\u00ebve p\u00ebr ta p\u00ebrjetuar k\u00ebt\u00eb dashuri.<\/p>\n
Karakteristik\u00eb e vitalitetit shpirt\u00ebror t\u00eb kultur\u00ebs evropiane \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkimi i vazhduesh\u00ebm shpirt\u00ebror, q\u00ebndrimi kritik, dialogu, autokritika, p\u00ebrpjekja p\u00ebr kap\u00ebrcimin e d\u00ebshtimit, sinteza dhe preokupimi ekumenik. Natyrisht, kjo lidhet me trash\u00ebgimin\u00eb e mendimit antik grek, por duhet t\u00eb b\u00ebhet e njohur se n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb vendimtare ka kontribuar edhe dinamika e mendimit dhe etik\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb: predispozicioni i pendes\u00ebs, pastrimit, p\u00ebrt\u00ebritjes.<\/p>\n
(vazhdon n\u00eb numrin e ardhsh\u00ebm)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kryepiskopi Anastas mbajti nj\u00eb fjalim mbi pjes\u00ebmarrjen e p\u00ebrhershme t\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtimin e Evrop\u00ebs. Ai analizoi rolin par\u00ebsor t\u00eb frym\u00ebs greke, romake dhe kristiane n\u00eb qytet\u00ebrimin evropian dhe theksoi kontributin e Krishterimit n\u00eb fuqin\u00eb e besimit, faljes dhe dashuris\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"N\u00eb dat\u00ebn 4 mars pasdite, n\u00eb kish\u00ebn e Ungjill\u00ebzimit n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb vazhdim t\u00eb takimeve me intelektual\u00eb dhe t\u00eb rinj, Kryepiskopi Anastas mbajti tem\u00ebn \"Pjes\u00ebmarrja e p\u00ebrhershme e besimit t\u00eb Krishter\u00eb n\u00eb Nd\u00ebrtimin e Evrop\u00ebs.\"","numri":"3 (134)","viti":"2004","muaji":"Mars","muaji_numer":"3","dita":"","faqet":"[1, 7, 8]","fjale_kyce":"[\"Evropa\", \"besimi i krishter\u00eb\", \"qytet\u00ebrim\", \"Kryepiskopi Anastas\", \"intelektual\u00eb\", \"t\u00eb rinj\", \"histori\", \"kultur\u00eb\", \"t\u00eb drejtat e njeriut\", \"dashuri\", \"liri\", \"drejt\u00ebsi\"]","permbledhje":"Kryepiskopi Anastas mbajti nj\u00eb fjalim mbi pjes\u00ebmarrjen e p\u00ebrhershme t\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtimin e Evrop\u00ebs. Ai analizoi rolin par\u00ebsor t\u00eb frym\u00ebs greke, romake dhe kristiane n\u00eb qytet\u00ebrimin evropian dhe theksoi kontributin e Krishterimit n\u00eb fuqin\u00eb e besimit, faljes dhe dashuris\u00eb.","autori":"Kryepiskopi Anastas","kategoria":"Fjalim \/ M\u00ebsim","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[11170],"ngjallja_autori":[9438],"ngjallja_viti":[11122],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86390","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-fjalim-mesim","ngjallja_autori-kryepiskopi-anastas","ngjallja_viti-11122","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n