Konfliktet Etnike dhe Kisha Ortodokse
\n– Nga 3 deri m\u00eb 5 n\u00ebntor, hierark\u00eb, klerik\u00eb, teolog\u00eb dhe student\u00eb etj., nga tradita t\u00eb ndryshme t\u00eb krishtera, u mblodh\u00ebn n\u00eb
\n\u201cHoly Cross\u201d, shkolla e njohur teologjike e Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Amerik\u00ebs dhe diskutuan rreth tem\u00ebs: \u201cKishat Orthodhokse
\nn\u00eb nj\u00eb bot\u00eb pluraliste \u201d. Veprimtaria kishte si bashk\u00eborganizator K\u00ebshillin Bot\u00ebror t\u00eb Kishave, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Institutin
\nTeologjik t\u00eb Bostonit dhe Universitetin e Harvardit.
\nKisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohej nga MitropolitiiKor\u00e7\u00ebs, Hir\u00ebsia e TijJoani, i cili mbajti kumtes\u00ebn
\n\u201cKonfliktet etnike dhe Kisha Orthodhokse”, t\u00eb cil\u00ebn po e botojm\u00eb –
\nI
\nShekulli 21 me globalizimin,
\nteknologjit\u00eb e reja, humbjen e
\nvlerave tradicionale, pluralizmin
\nkulturor dhe fetar, paraqet sfida t\u00eb
\nndryshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb komunitetin
\nnjer\u00ebzor n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe nga k\u00ebto
\nsfida, pa dyshim, nuk mund t\u00eb p\u00ebr-
\njashtohet edhe Kisha Ortodokse.
\nAsaj i duhet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballohet me
\nk\u00ebto sfida jo vet\u00ebm thjesht p\u00ebr t\u2019u
\nmbrojtur, si\u00e7 fatkeq\u00ebsisht ka ndo-
\ndhur shpesh, por edhe t\u00eb gjej\u00eb zgji-
\ndhje origjinale dhe krijuese si pjes\u00eb
\ne p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj globale. N\u00eb
\np\u00ebrgjith\u00ebsi, Kisha Ortodokse,
\nshpesh her\u00eb edhe nga vet\u00eb an\u00ebtar\u00ebt
\ne saj, \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar duke u mb\u00eb-
\nshtetur kryesisht vet\u00ebm n\u00eb historin\u00eb
\ne dy shekujve t\u00eb fundit t\u00eb saj, si nj\u00eb
\nKish\u00eb e lidhur ngusht\u00eb me nj\u00eb kul-
\ntur\u00eb t\u00eb vetme, n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb caktuar
\ngjeografik dhe t\u00eb interesuar vet\u00ebm
\np\u00ebr t\u00eb shkuar\u00ebn. E par\u00eb vet\u00ebm n\u00eb
\nk\u00ebt\u00eb aspekt, un\u00eb mendoj se i b\u00ebhet
\nnj\u00eb padrejt\u00ebsi e madhe tradit\u00ebs s\u00eb
\npasur t\u00eb k\u00ebsaj Kishe.
\nN\u00eb fakt, historikisht, Kisha Or\u00ad
\ntodokse ka lindur, \u00ebsht\u00eb zhvillur dhe
\njetuar n\u00eb nj\u00eb ambient pluralist dhe
\nekumenist. N\u00eb perandorin\u00eb romane
\ndhe m\u00eb pas at\u00eb bizantine, p\u00ebrfshir\u00eb
\nk\u00ebtu edhe perandorin\u00eb osmane,
\nekumenizmi dhe globalizmi, qoft\u00eb
\nedhe ai rajonal, ishte dicka e zakon-
\nshme. K\u00ebshtu q\u00eb Kisha Ortodokse,
\nkishte nj\u00eb mision global jo vet\u00ebm n\u00eb
\nkuptimin doktrinal, por edhe jetonte
\nn\u00eb nj\u00eb bot\u00eb globaliste dhe ekume-
\nniste. Nacionalizmi dhe kuptimi i
\nngusht\u00eb etnik jan\u00eb di\u00e7ka e re n\u00eb Ki-
\nsh\u00ebn Ortodokse t\u00eb popujve t\u00eb Ball-
\nkanit, dhe lidhen me ardhjen ideve
\nnacionaliste t\u00eb shek. 19 nga nj\u00eb inte-
\nlegjencia e sekularizuar, e cila e pa
\nKish\u00ebn vet\u00ebm si nj\u00eb mjet p\u00ebr t\u00eb
\narritur q\u00ebllimet e tyre nacionaliste,
\nm\u00ebnyr\u00eb q\u00eb fatkeq\u00ebsisht edhe sot
\nnuk ka ndryshuar. Fillimisht Kisha
\nnuk ishte entuziaste nga k\u00ebto l\u00ebvizje
\nsepse e ndjente q\u00eb ato nuk p\u00ebrkonin
\nme natyr\u00ebn universale t\u00eb Ortodo-
\nksis\u00eb. Por asaj, si shprehet At John
\nMeyendorff, \u201cI mungonte duksh\u00ebm
\nforca intelektuale, dallimi teologjik
\ndhe stmkturat institucionale t\u00eb cilat
\nmund t \u2019i nxirrnin jasht\u00eb demon\u00ebt e
\nrevolucioneve nacional\u00eb… K\u00ebshtu
\npatrik\u00ebt, peshkop\u00ebt dhe kleri i
\nfamullive – u bashkuan me k\u00ebt\u00eb l\u00eb-
\nvizje t\u00eb gjer\u00eb nacionaliste, duke u
\np\u00ebifshir\u00eb direkt n\u00ebsukseset e saj po-
\nlitike -por gjithashtu – m\u00eb e rrezik-
\nshme- dukepranuarpozicionet e saj
\nideologjike \u201d.<\/p>\n
N\u00eb fillim k\u00ebto ide t\u00eb reja, duke
\nzgjuar nj\u00eb nd\u00ebrgjegje komb\u00ebtare,
\nndihmuan n\u00eb luft\u00ebn e popujve orto-
\ndoks\u00eb t\u00eb Ballkanit p\u00ebr t\u2019u \u00e7liruar nga
\npushtimi turk dhe Kisha, duke p\u00ebr-
\nkrahur popullin e saj n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb,
\nfilloi t\u00eb merrte tep\u00ebr e m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb
\nkarakter etnik. K\u00ebshtu duke patur
\nnj\u00eb besim t\u00eb vet\u00ebm, besimi dhe kom-
\nbi u lidh\u00ebn ngusht\u00eb dhe filluan t\u00eb
\nmos dalloheshin nga nj\u00ebri-tjetri, duke
\nkrijuar nj\u00eb konfuzion t\u00eb kategorive.
\nDhe ky konfuzion pati koston e tij
\nsepse m\u00eb von\u00eb, nacionalizmi, q\u00eb n\u00eb
\nfillim ishte dukur si nj\u00eb forc\u00eb \u00e7lirim-
\ntare dhe i ndihmoi k\u00ebta popuj n\u00eb
\n\u00e7lirimin e tyre komb\u00ebtar, u b\u00eb nj\u00eb
\nfaktor ndarje dhe urrejtje. Madje
\nnacionalizmi nuk ishte drejtuar
\nvet\u00ebm kund\u00ebr popujve t\u00eb nj\u00eb besimi
\ntjet\u00ebr, qofshin k\u00ebta pushtues ose jo,
\npor edhe kund\u00ebr kombeve t\u00eb tjer\u00eb
\nt\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit besim, sepse nj\u00eb nacio-
\nnaliz\u00ebm i ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb i shurdh\u00ebr
\nndaj nacionalizmave t\u00eb tjera. Arsyet
\nq\u00eb ai gjen p\u00ebr t\u00ebjustifikuar naciona\u00ad
\nlizmi n e tij nuk i pranon p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt,
\nduke u kthyer k\u00ebshtu n\u00eb nj\u00eb konflikt
\netnik t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb.
\nMbas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit, n\u00eb
\nshkat\u00ebrrimin institucional, ekono-
\nmik dhe politik dhe n\u00eb vakumin e
\nmadh moral dhe shpirt\u00ebror q\u00eb u
\nshkaktua nga kjo r\u00ebnie. nacionalizmi
\nekstrem gjeti nj\u00eb terren t\u00eb p\u00ebrshtat-
\nsh\u00ebm. Grupime t\u00eb ndryshme politike
\nu p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb shfryt\u00ebzonin ndjenjat
\nkomb\u00ebtare dhe fetare p\u00ebr t\u00eb realizuar
\nq\u00ebllimet e tyre politike, duke krijuar
\nk\u00ebshtu nj\u00eb vorbull t\u00eb madhe urrejtje,
\nkonfuzioni dhe vuajtjeje. Urrejta e
\nmadhe q\u00eb kishte karakterizuar luft\u00ebn
\ne klasave filloi t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohej nga
\nnj\u00eb urrejtje tjet\u00ebr: urrejtja etnike.
\nEsht\u00eb me interes t\u00eb theksohet se
\ngrupet e nacionalizmit ekstrem u
\nmbush\u00ebn n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe nga po
\nata q\u00eb m\u00eb par\u00eb kishin nxitur urrejtjen
\nklasore. Gjithashtu luftrave t\u00eb tyre
\nata u p\u00ebrpoq\u00ebn f i japin ndonj\u00ebher\u00eb
\nedhe karakter fetar, duke dashur t\u00eb
\nshfryt\u00ebzojn\u00eb, duke e deformuar, ene-
\nrgjin\u00eb e madhe q\u00eb lind kur dikush
\nmendon se po i preket besimi. Madje
\nme shaka shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Ballkan i
\nkan\u00eb quajtur k\u00ebto luftra \u201cluftrat
\nfetare t\u00eb ateist\u00ebve\u201d.
\nK\u00ebshtu q\u00eb nj\u00eb nga sfidat m\u00eb t\u00eb
\nv\u00ebshtira q\u00eb ka hasur dhe po has ako-
\nma edhe sot Kisha Ortodokse \u00ebsht\u00eb
\nq\u00ebndrimi i saj n\u00eb lidhje meKonfliktet
\nEtnike. Sidomos n\u00eb dekad\u00ebn e fun\u00ad
\ndit p\u00ebrgjigja ndaj k\u00ebsaj sfide po b\u00ebhet
\nakoma edhe m\u00eb shum\u00eb urgjente,
\nngaq\u00eb n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb Ballkanit
\ndhe t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore ku pati dhe
\nka akoma konflikte etnike nga m\u00eb
\nt\u00eb p\u00ebrgjakshmet, popullsia ortodo\u00ad
\nkse \u00ebsht\u00eb me shumic\u00eb. Por edhe k\u00eb-
\nsaj here, Kisha Ortodokse, si pasoj\u00eb
\ne nj\u00eb persekutimi t\u00eb gjat\u00eb, u gjet e
\ndob\u00ebsuar dhe e pap\u00ebrgatitur. Madje
\nn\u00eb disa raste p\u00ebrball\u00eb k\u00ebsaj sfide t\u00eb
\nmadhe ajo u gjet e t\u00ebrhequr n\u00eb t\u00eb.
\nAjo u gjet n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb pak a shum\u00eb
\nt\u00eb ngjashme me situat\u00ebn kur filluan
\nl\u00ebvizjet nacionaliste t\u00eb shekullit 19,
\nndon\u00ebse tani, akoma edhe m\u00eb keq,
\nvendin e entuziasmit t\u00eb \u00e7lirimit
\nnacional, gj\u00eb q\u00eb e kishte leht\u00ebsuar
\npjes\u00ebmarrjen e Kish\u00ebs n\u00eb at\u00eb l\u00ebvizje,
\ne kishte z\u00ebn\u00eb tashm\u00eb urrejtja e
\nnacionalizmit ekstrem.
\nPor duhet pasur gjithmon\u00eb pa-
\nrasysh se kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje kom-
\nplekse, e cila nuk mund t\u00eb gjykohet
\nthjesht dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sip\u00ebrfaq\u00eb-
\nsore. Dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr. kur flasim
\np\u00ebr Kish\u00ebn Ortodokse, duhet t\u00eb kemi
\nparasysh se ajo p\u00ebrb\u00ebhet jo vet\u00ebm
\nnga hierarkia kishtare, por edhe nga
\nnj\u00eb mas\u00eb e madhe ortodoks\u00ebsh
\nnominalist\u00eb, ku p\u00ebrfshihen individ\u00eb
\nt\u00eb ndrysh\u00ebm me nivele t\u00eb ndryshme
\nbesimi dhe p\u00ebrjetimi t\u00eb besimit.
\nII
\nLidhjet nd\u00ebmjet Kombit dhe
\nKish\u00ebs jan\u00eb komplekse dhe t\u00eb pa-
\nndara, sepse an\u00ebtar\u00ebt e kish\u00ebs jan\u00eb
\npjes\u00eb e kombit. Ato b\u00ebhen edhe m\u00eb
\nt\u00eb nd\u00ebrlikuara kur i gjith\u00eb kombi
\n\u00ebsht\u00eb pjes\u00ebtar i nj\u00eb kishe. Por ndo-
\nn\u00ebse \u00ebsht\u00eb folur shum\u00eb, p\u00ebrs\u00ebri
\nmbetet p\u00ebr t\u00eb folur rreth problemit
\nt\u00eb raportit nd\u00ebrmjet identitetit
\nkomb\u00ebtar dhe Kish\u00ebs. Prandaj n\u00eb sfi-
\nd\u00ebn e madhe t\u00eb konfliktit etnik Ki-
\nsh\u00ebs Ortodokse i duhet t\u00eb flas\u00eb ha-
\npur dhe qart\u00eb dhe ta shpalos\u00eb m\u00ebsi-
\nmin e saj t\u00eb \u00e7muar tek t\u00eb gjith\u00eb besi-
\nmtar\u00ebt e saj. Asaj i duhet t\u2019i nd\u00ebr-
\ngjegj\u00ebsoj\u00eb ata p\u00ebr kuptimin ortodoks
\nt\u00eb Kish\u00ebs, t\u00eb kombit dhe t\u00eb luft\u00ebs,
\nq\u00eb k\u00ebto t\u00eb mos mbeten vet\u00ebm \u00e7\u00eb-
\nshtje t\u00eb rretheve t\u00eb ngushta t\u00eb teolo-
\ng\u00ebve dhe teksteve dogmatike t\u00eb Ki-
\nsh\u00ebs. Le t\u00eb ndalemi pak n\u00eb kuptimin
\nortodoks t\u00eb kombit dhe t\u00eb luft\u00ebs,<\/p>\n
ngaq\u00eb konflikti etnik mb\u00ebshtetet n\u00eb
\ndeformimin e k\u00ebtyre t\u00eb dyjave.
\na) Antropologjia e krishter\u00eb
\nmb\u00ebshtetet n\u00eb Zbules\u00ebn Hyjnore ku
\nthuhet se Per\u00ebndia e krijoi njeriun
\nsipas ikon\u00ebs dhe ngjashm\u00ebris\u00eb s\u00eb tij
\n(Gen 5:1). Mish\u00ebrimi i Zotit dhe ve-
\npra e tij shp\u00ebtimtare treguan se Pe-
\nr\u00ebndia nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm Per\u00ebndia i
\nJudej ve por edhe i Kombeve (Rom.
\n3:29), k\u00ebshtu q\u00eb Kisha e themeluar
\nn\u00eb k\u00ebto themele nuk i ndan njer\u00ebzit
\nn\u00eb baza etnike ose klasore: n\u00eb at\u00eb
\n\u201cnuk ka m\u00eb as Grek as Jude, rreth-
\nprerje dhe parrethprerje, Barbar,
\nSkith, sh\u00ebrb\u00ebtor apo ilir\u00eb, por Krishti
\n\u00ebsht\u00eb gjith\u00e7ka dhe n\u00eb t\u00ebgjith\u00eb \u201d (Col.
\n3:11). K\u00ebshtu q\u00eb Kisha nga vet\u00ebna-
\ntyra e saj \u00ebsht\u00eb universale dhe pran-
\ndaj edhe mbikomb\u00ebtare. N\u00eb Kish\u00eb
\n\u201cnuk ka dallim nd\u00ebrmjet Judeut dhe
\nGrekut\u201d (Rom. 10:12). Mbi k\u00ebt\u00eb
\nngrihet edhe kuptimi i krishter\u00eb mbi
\nkombin dhe rac\u00ebn. D\u00ebshmit\u00eb e
\nShkrimit t\u00eb Shenjt\u00eb si edhe tekstet
\ne ndyshme t\u00eb krishtera apostolike
\ndhe pasapostolike jan\u00eb d\u00ebshmi e ve-
\nt\u00ebdij\u00ebs s\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb hershme. Letra
\ne Diognetit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb nga
\nd\u00ebshmit\u00eb m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb k\u00ebsaj
\nvet\u00ebdije, por edhe nj\u00eb nga d\u00ebshmit\u00eb
\nm\u00eb t\u00eb qarta. Mbitheksimi i kombit,
\nmadje ndonj\u00ebher\u00eb edhe mbi Kish\u00ebn,
\njo v\u00ebt\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen i ri,
\npor \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebshtim t\u00eb hapur
\nme ethosin e ortodoksis\u00eb dhe nj\u00eb
\nmohim i saj. Ky mbitheksim i nacio-
\nnalizmit i ka b\u00ebr\u00eb d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha
\njet\u00ebs kishtare dhe unitetit t\u00eb brend-
\nsh\u00ebm t\u00eb Kishave Ortodokse, ngaq\u00eb
\nka b\u00ebr\u00eb q\u00eb shpesh k\u00ebto Kisha t\u00eb
\nshohin m\u00eb tep\u00ebr interesat komb\u00ebtare
\nsesa t\u00ebr\u00ebsin\u00eb ortodokse.
\nMadje mund t\u00eb thuhet, pa ndo-
\nnj\u00eb teprim se, Kisha e Dhiat\u00ebs s\u00eb Re
\nu ngrit mbi gjakun e derdhur nga
\nkonflikti nd\u00ebrmjet kombit dhe
\nuniversales. Judaizmi nuk e kuptoi
\nmisionin mesianik pannjer\u00ebzor dhe
\nuniversal t\u00eb Krishtit. Kaiafa profe-
\ntizoi dhe tha se; “Ju nuk kuptoni
\nasgj\u00eb, as nuk mendonl se \u00ebsht\u00eb mir\u00eb
\np\u00ebr ne t\u00eb vdes\u00eb nj\u00eb njeri p\u00ebr popu-
\nllin dhe t\u00eb mos humbas\u00eb gjith\u00eb ko-
\nmbi’ (Joani 11:49-50). \u201cQ\u00ebngaajo
\ndit\u00eb, pra, na tregon Ungjillori, ata
\nvendos\u00ebn ta vrasin \u201d (Joani 11:53).
\nDhe k\u00ebshtu p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar kombin
\nata kryq\u00ebzuan vet\u00eb Zotin. Arsyet,
\ngjoja p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar kombin e vun\u00eb
\nKish\u00ebn e Dhiat\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr dhe
\nKryepriftin e saj kund\u00ebrZotit. Kjo
\nngjarje na thot\u00eb shum\u00eb neve sot: le
\nt\u00eb kemi kujdes dhe le t\u2019i themi t\u00eb
\ngjith\u00eb besimtar\u00ebve tan\u00eb se shpesh
\nher\u00eb arsyet gjoja p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e ko\u00ad
\nmbit mund t\u00eb na v\u00ebn\u00eb edhe ne kun-
\nd\u00ebr drejt\u00ebsis\u00eb dhe pse jo edhe kun-
\nd\u00ebr vet\u00eb Zotit. Nuk ka qen\u00eb di\u00e7ka e
\nrrall\u00eb kur arsye p\u00ebr t\u00eb mbrojtur ko\u00ad
\nmbin dhe p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrfitim afat-
\nshkurt\u00ebr t\u00eb tij kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebhen
\nkrime dhe padrejt\u00ebsi ndaj individ\u00ebve
\napo kombeve t\u00eb tjer\u00eb. Dhe \u00e7do krim
\ndhe padrejt\u00ebsi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rikryq\u00ebzim
\ni Zotit t\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb ata
\nq\u00eb kryq\u00ebzuan Zotin gjet\u00ebn disa ar\u00ad
\nsye: Kaiafa arsyen e kombit; Pilati
\nat\u00eb t\u00eb shtetit; ushtar\u00ebt at\u00eb t\u00eb disi-
\nplin\u00ebs; populli sepse ashtu e m\u00ebsoi
\nudh\u00ebheqja. Dhe k\u00ebshtu t\u00eb gjith\u00eb ata
\ns\u00eb bashku vran\u00eb nj\u00eb njeri n\u00eb t\u00eb cilin
\n\u201cnuk u gjet faj “.
\nNd\u00ebrsa Apostulli dhe Ungjillori i
\nKish\u00ebs s\u00eb Dhiat\u00ebs s\u00eb Re i p\u00ebrgjigjet
\nprofecis\u00eb s\u00eb Kaiafas se Krishti nuk
\nvdiq \u03c2\u03c2 …vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb komb, por
\nedhep\u00ebr t \u2019i mbledhur n\u00eb nj\u00eb bijt\u00eb e
\nshp\u00ebrndar\u00eb t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb\u201d (Joani
\n11:52). I gjith\u00eb njer\u00ebzimi u pa si bijt\u00eb
\ne Per\u00ebndis\u00eb dhe asnj\u00eb komb i ve\u00e7ant\u00eb
\nnuk mund t\u00eb kishte monopolin e vir-
\ntytit e shenjt\u00ebris\u00eb. Marrja e natyr\u00ebs
\nnjer\u00ebzore nga Zoti th\u00ebrriste t\u00eb gjitha
\nkombet p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb trupin
\nmistik t\u00eb Krishtit, n\u00eb \u201cNj\u00eb Kish\u00eb, t\u00eb
\nShenjt\u00eb, t\u00eb P\u00ebrgjithshme dhe Aposto\u00ad
\nlike\u201d. Krishti p\u00ebrfshin gjith\u00eb njer\u00ebzi-
\nmin dhe jo vet\u00ebm at\u00eb aktual, por edhe
\nata q\u00eb ishin dhe ata q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb.
\nKrishti nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lider tribal, auto-
\nriteti i t\u00eb cilit do t\u00eb leht\u00ebsonte unifiki-
\nmin komb\u00ebtar, por Per\u00ebndia, q\u00eb na
\nshp\u00ebton nga m\u00ebkati dhe vdekja. Nj\u00eb
\nKrisht i kufizuar vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb etni apo
\nnj\u00eb grup etnish, ose vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb pe-
\nriudh\u00eb apo disa periudha t\u00eb historis\u00eb,
\ndo t\u00eb ishte nj\u00eb Krisht i gjymtuar.
\nT\u00eb duash kombin t\u00ebnd nuk do
\nt\u00eb thot\u00eb t\u00eb urresh dhe t\u00eb p\u00ebrjashtosh<\/p>\n
t\u00eb tjer\u00ebt. Nuk mund t\u2019i sh\u00ebrbehet nj\u00eb
\nkombi duke d\u00ebmtuar nj\u00eb tjet\u00ebr.
\nInteresi i nj\u00eb vendi apo i nj\u00eb kombi
\nnuk mund t\u00eb vihet mbi drejt\u00ebsin\u00eb.
\n\u201cKush jan\u00eb interesat vendit ton\u00eb,
\nthot\u00eb Lactantius n\u00eb Institucionet
\nHyjnore, ve\u00e7se shqet\u00ebsimet e nj\u00eb
\nshteti apo kombi tjet\u00ebr? Madje jo
\nvet\u00ebm q\u00eb kombi nuk ndihmohet nga
\nkjo gj\u00eb, por p\u00ebrkundrazi ajo do t\u00eb
\nkthehet n\u00eb d\u00ebm t\u00eb tij. Letra e patri-
\nkut Tikon, drejtuar besimtar\u00ebve
\nortodoks\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb, tregon se q\u00eb-
\nndrimi i Kish\u00ebs n\u00eb lidhje me raportin
\nnd\u00ebrmjet kombit e drejt\u00ebsis\u00eb nuk ka
\nndryshuar, megjith\u00eb deformimet q\u00eb
\nmund t\u00eb ken\u00eb ndodhur n\u00eb koh\u00eb t\u00eb
\nve\u00e7anta.
\nb) Nga pik\u00ebpamja e Kish\u00ebs Or\u00ad
\ntodokse, p\u00ebrvoja e luft\u00ebs dhe kuptimi
\ni saj \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka komplekse dhe shu-
\nm\u00eb e larmishme. Ndon\u00ebse n\u00eb t\u00eb gji\u00ad
\ntha koh\u00ebrat Kisha i ka thirrur bijt\u00eb e
\nsaj ta duan atdheun e tyre tok\u00ebsor
\ndhe t\u00eb mos kursejn\u00eb as jet\u00ebn p\u00ebr ta
\nmbrojtur kur ai \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik, ndo-
\nn\u00ebse Kisha i ka nderuar shenjtor\u00ebt-
\nluft\u00ebtar\u00eb, ikonat e t\u00eb cil\u00ebve mba-
\nheshin n\u00eb betej\u00eb nga ushtar\u00ebt duke
\nk\u00ebnduar: \u201cJepu fitore t\u00eb krishter\u00ebve
\n(Vijon n\u00eb faqen 8)<\/p>\n
Konfliktet Etnike dhe Kisha Ortodokse
\nkund\u00ebr barbar\u00ebve\u201d, p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Ki-
\nsh\u00ebn Ortodokse nuk ka ekzistuar
\nndonj\u00ebher\u00eb ideja e nj\u00eb \u201clufte t\u00eb she-
\nnjt\u00eb\u201d dhe madje as e \u201cluft\u00ebs s\u00eb drej-
\nt\u00eb\u201d. N\u00eb Et\u00ebrit e Kish\u00ebs s\u00eb Lindjes
\ndhe n\u00eb tradit\u00ebn kanonike t\u00eb Kish\u00ebs
\nOrtodokse nuk gjendet ndonj\u00eb
\nshpjegim etik p\u00ebr \u201cluft\u00ebn e drejt\u00eb\u201d.
\nNga pik\u00ebpamja ortodokse, lufta
\n\u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebkat dhe nj\u00eb e keqe, e
\nkund\u00ebr k\u00ebtij m\u00ebkati dhe t\u00eb keqeje
\nKisha duhet t\u00eb luftoj\u00eb. N\u00eb m\u00eb t\u00eb
\nmir\u00ebn e rastit lufta mund t\u00eb jet\u00eb
\nnj\u00eb e \u201ckeqe e domosdoshme\u201d, ndo-
\nn\u00ebse edhe ky term sjell shum\u00eb v\u00eb-
\nshtir\u00ebsi dhe nuk \u00ebsht\u00eb i sakt\u00eb. Le
\nt\u00eb kujtojm\u00eb se edhe n\u00eb Dhiat\u00ebn e
\nVjet\u00ebr, t\u00eb mbushur me luftra dhe
\ngjakderdhje, Per\u00ebndia nuk e lejoi
\nDavidin t\u00eb nd\u00ebrtonte Tempullin e
\ntij sepse ai kishte derdhur shum\u00eb
\ngjak, duke treguar me k\u00ebt\u00eb se n\u00eb
\ngjakderdhjen nuk ka asgj\u00eb t\u00eb shenj-
\nt\u00eb apo t\u00eb drejt\u00eb (1 Kronikat 22:7-8).
\nN\u00eb kanonet q\u00eb rregullonin
\njet\u00ebn e klerit Kisha ruante nj\u00eb sta\u00ad
\nndart ideal t\u00eb asaj q\u00eb duhet t\u00eb ishte
\ndhe q\u00eb ndoshta shpesh ishte e v\u00eb-
\nshtir\u00eb t\u00eb ruhej p\u00ebr laik\u00ebt, si pasoj\u00eb
\ne dob\u00ebsis\u00eb njer\u00ebzore. K\u00ebshtu q\u00eb
\np\u00ebijashtimi kanonik i klerit nga \u00e7do.
\nveprimtari ushtarake, ndon\u00ebse kjo
\nveprimtari i lejohej laik\u00ebve, tregon
\nq\u00ebndrimin etik t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb her-
\nshme p\u00ebr luft\u00ebn. Krishterimi i par\u00eb
\nd\u00ebnonte \u00e7do lloj p\u00ebrdorimi t\u00eb dhu-
\nn\u00ebs. N\u00eb shkrimet e Tertulianit, Ori-
\ngjenit dhe t\u00eb gjith\u00eb apologj ist\u00ebve n\u00eb
\np\u00ebrgjith\u00ebsi d\u00ebshmohet haptas p\u00ebr
\nmosp\u00ebrdorimin e dhun\u00ebs. Sh\u00ebn
\nVasili i Madh i vendoste nj\u00eb d\u00ebnim
\nkishtar personelit ushtarak q\u00eb
\nkishte marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb luft\u00eb. Dhe
\nndon\u00ebse vrasja n\u00eb luft\u00eb nuk
\nkonsiderohej nj\u00eb vrasje kriminale,<\/p>\n
si\u00e7 shihet nga kanoni i Sh\u00ebn Vasilit,
\nn\u00eb t\u00eb nuk shihej ndonj\u00eb gj\u00eb \u201ce
\nshenjt\u00eb\u201d apo \u201ce drejt\u00eb\u201d dhe pjes\u00ebma-
\nrr\u00ebsve n\u00eb t\u00eb i ndalohej kungimi p\u00ebr
\ntre vjet, p\u00ebr t\u00eb treguar se edhe n\u00ebse
\nata nuk shiheshin si vras\u00ebs, p\u00ebrs\u00ebri
\nata kishin nevoj\u00eb p\u00ebr pastrim p\u00ebr t\u00eb
\ntakuar Zotin. T\u00eb krishter\u00ebt predi-
\nkonin ta mundnin t\u00eb keqen me an\u00eb
\nt\u00eb s\u00eb mir\u00ebs dhe n\u00eb vend t\u00eb luft\u00ebs
\nlutjen dhe fuqin\u00eb e Per\u00ebndis\u00eb.-N\u00eb
\nperandorin\u00eb e krishter\u00eb, ndon\u00ebse
\nushtria mbahej p\u00ebr t\u00eb mbrojtur
\nshtetin dhe p\u00ebr t\u00eb luftuar kund\u00ebr
\nbarbar\u00ebve, p\u00ebrs\u00ebri lufta shihej si nj\u00eb
\ne keqe e domosdoshme dhe kurr\u00eb
\nnuk u zhvilloi nj\u00eb doktrin\u00eb e \u201cnj\u00eb lufte
\nt\u00eb drejt\u00eb\u201d. Mbas shkat\u00ebrrimit t\u00eb
\nperandoris\u00eb bizantine dhe m\u00eb von\u00eb,
\npas shkat\u00ebrrimit t\u00eb perandoris\u00eb
\nosmane, kur u formuan kishat auto-
\nqefale komb\u00ebtare, n\u00ebn influenc\u00ebn e
\nndjenjave komb\u00ebtare lufta u pa n\u00eb
\nnj\u00eb karakter m\u00eb pozitiv. Ndon\u00ebse
\np\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Kish\u00ebn Ortodokse nuk
\npati ndonj\u00eb doktrin\u00eb t\u00eb \u201cluft\u00ebs s\u00eb
\nshenjt\u00eb\u201d apo \u201ct\u00eb luft\u00ebs s\u00eb drejt\u00eb\u201d,
\np\u00ebrs\u00ebri nuk pati z\u00ebra t\u00eb fort\u00eb kund\u00ebr
\nluft\u00ebs, nga q\u00eb pati nj\u00eb ngat\u00ebrrim t\u00eb
\nkategorive, ku u ngat\u00ebrrua kombi me
\nfen\u00eb. Vitet e fundit jan\u00eb ngritur m\u00eb
\nshum\u00eb z\u00ebra kund\u00ebr p\u00ebrdorimit t\u00eb fe-
\ns\u00eb n\u00eb luftrat etnike t\u00eb Ballkanit. Nj\u00eb
\nnga z\u00ebrat m\u00eb t\u00eb fort\u00eb \u00ebsht\u00eb ai i Krye-
\npeshkopit Anastas t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb,
\nmoto e t\u00eb cilit \u201cvaji ifes\u00eb nuk duhet
\nt\u00eb p\u00ebrdoret kurr\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndezur
\nkonfliktet, porp\u00ebr t\u00eb zbutur zemrat
\ndhe leht\u00ebsuarplag\u00ebt\u201d, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ta-
\nshm\u00eb nj\u00eb pohim klasik jo vet\u00ebm n\u00eb
\nOrtodoksi. por edhe rn\u00eb gj\u00ebr\u00eb.
\nIII
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb globalizing, fat-
\nkeq\u00ebsisht edhe uniformizimi, shum\u00eb<\/p>\n
vlera tradicionale shihen t\u00eb rrezi-
\nkuara. Nj\u00eb nga k\u00ebto \u00ebsht\u00eb edhe ndiji-
\nmi i rrezikimitt\u00eb identitetit komb\u00ebtar,
\nq\u00eb shpesh sh\u00ebrben si burim i lindjes
\ns\u00eb frik\u00ebs nga t\u00eb tjer\u00ebt dhe i ndjenjave
\nnacionaliste. Dhe k\u00ebto ndjenja na\u00ad
\ncionaliste mund t\u00eb shkaktojn\u00eb feno-
\nmene t\u00eb d\u00ebmshme si ksenofobia dhe
\narmiq\u00ebsit\u00eb nd\u00ebretnike, t\u00eb cilat mund
\nt\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb kufizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb
\nindivid\u00ebve apo kombeve, n\u00eb perse-
\nkutime, n\u00eb luftra dhe n\u00eb shfaqje t\u00eb
\ntjera t\u00eb dhun\u00ebs.
\nZgjidhja e k\u00ebtij problemi duhet
\ngjetur brenda mesazhit t\u00eb krishter\u00eb.
\nMisioni i krishterimit dhe i vlerave
\nt\u00eb tij \u00ebsht\u00eb mision global dhe nuk
\nduhet t\u00eb trembet nga \u00e7do lloj globa-
\nlizimi. S\u00ebmundjes s\u00eb globalizimit se-
\nkular dhe t\u00eb humbjes s\u00eb vlerave du\u00ad
\nhet th p\u00ebrgjigjet jo duke u t\u00ebrhequr,
\nqoft\u00eb edhe n\u00eb strehimin etnik dhe
\nkomb\u00ebtar, por me mjekimin e misio-
\nnit t\u00eb tij universal. Nj\u00eb i krishter\u00eb i
\nv\u00ebrtet\u00eb nuk mund t\u00eb ndjehet i rre-
\nzikuar etnikisht, sepse globalizmi i
\nkrishter\u00eb nuk e mohon etnicitetin.
\nMisioni globalist i krishterimit nuk
\n\u00ebsht\u00eb uniformiteti por uniteti.
\nNdon\u00ebse Kisha nuk e mohon
\netnicitetin, sepse mohimi i saj do t\u00eb
\nmohonte vet\u00eb misterin e personit
\ndhe ve\u00e7antin\u00eb e \u00e7do individi, p\u00ebrs\u00ebri
\najo e kap\u00ebrcen at\u00eb. Kisha duhet ta
\nshoh\u00eb kombin dhe luft\u00ebn sipas vle\u00ad
\nrave t\u00eb saj saj absolute dhe t\u00eb p\u00ebrje-
\nt\u00ebshme: t\u00eb gjitha vlerat e tjera,
\nkushdo qofshin dhe sado bukur t\u00eb
\nmotivohen jan\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla dhe re\u00ad
\nlative. Nd\u00ebrsa Zbulesa Hyjnore dhe
\njeta n\u00eb Krishtit n\u00ebp\u00ebrmjet mistereve
\nt\u00eb Kish\u00ebs jan\u00eb absolute. Prandaj \u00e7do
\nvler\u00eb tjet\u00ebr relative q\u00eb c\u00ebnon vler\u00ebn
\nabsolute nuk duhet pranuar nga
\nKisha.<\/p>\n
N\u00eb konfliktet etnike Kisha du\u00ad
\nhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb z\u00eb t\u00eb fort\u00eb profetik
\ndhe me urt\u00ebsi duhet ta diagnostikoj\u00eb
\ns\u00ebmundjen, kur shikon se n\u00eb popu-
\n11 in e saj, ose n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr, kan\u00eb z\u00ebn\u00eb
\nvend l\u00ebvizjet e s\u00ebmura nacionaliste,
\nt\u00eb motivuara dhe t\u00eb ushqyera nga
\nurrejtja. N\u00eb urrejtjen etnike, nga ku
\nlind racizmi dhe fashizmi, Kisha nuk
\nmund t\u00eb toleroj\u00eb. Ajo duhet t\u00eb luftoj\u00eb
\npa m\u00ebdyshje kund\u00ebr k\u00ebtij demoni t\u00eb
\nurrejtjes. Nj\u00eb dashuri e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr
\nkombin do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb duhet kuruar
\ns\u00ebmundja. Dhe ajo nuk mund t\u00eb
\nkurohet n\u00ebse nuk diagnostikohet.
\nAshtu si nj\u00eb mjek i devotsh\u00ebm q\u00eb
\nk\u00ebrkon ta sh\u00ebroj\u00eb t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt, pa u
\nmerakosur se \u00e7far\u00eb do t\u00eb mendoj\u00eb i
\ns\u00ebmuri p\u00ebr t\u00eb, ashtu edhe nj\u00eb kish\u00eb
\ne motivuar nga dashuria e v\u00ebrtet\u00eb
\np\u00ebr kombin dhe njer\u00ebzit e saj, me
\nfuqin\u00eb profetike t\u00eb Shpirtit t\u00eb Shenj-
\nt\u00eb, duhet t\u2019i thot\u00eb diagnoz\u00ebn dhe t\u2019i
\njap\u00eb mjekimin, \u00e7far\u00ebdo q\u00eb t\u00eb men-
\ndojn\u00eb njer\u00ebzit p\u00ebr t\u00eb. Roll profetik i
\nKish\u00ebs \u00ebsht\u00eb t\u00eb thot\u00eb at\u00eb q\u00eb thot\u00eb
\nPer\u00ebndia. Ne e dim\u00eb nga Shkrimi i
\nShenjt\u00eb sesa e kushtueshme ishte
\np\u00ebr profet\u00ebt fraza \u201cK\u00ebshtu thot\u00eb
\nZotf\u2019. T\u00eb gjith\u00eb ata u persekutuan e
\nu vran\u00eb sepse than\u00eb \u201cK\u00ebshtu thot\u00eb
\nZoti\u201d, sepse than\u00eb fjal\u00ebt e Per\u00ebndis\u00eb.
\nMbret\u00ebrit, sundonj\u00ebsit, prift\u00ebrinjt\u00eb
\ndhe populli donin q\u00eb profet\u00ebt t\u00eb tho-
\nnin at\u00eb q\u00eb ata donin t\u00eb d\u00ebgjonin, por
\nprofet\u00ebt than\u00eb \u00e7far\u00eb Zoti po thoshte.
\nE v\u00ebrteta mund t\u00eb persekutohet, por
\najo do t\u00ebjetoj\u00eb. Fjal\u00ebt e saj jan\u00eb t\u00eb p\u00ebr-
\njetshme, sepse \u201cK\u00ebshtu thot\u00eb Zoti\u201d.
\nNisur nga antropologjia e kri-
\nshter\u00eb, q\u00eb Per\u00ebndia \u201ci ka b\u00ebr\u00eb nga
\nnj\u00eb gjak i vet\u00ebm t\u00eb gjitha racat e
\nnjer\u00ebzve\u201d (Veprat 17:26), Kisha e
\nsheh unitetin njer\u00ebzor m\u00eb thell\u00eb dhe
\nndarjet etnike jan\u00eb t\u00eb sip\u00ebrfaqshme.
\nE vetmja ndarje \u00ebsht\u00eb ajo kur \u201ct\u00eb
\ngjitha kombet do t\u00eb mblidhen para
\nTij dhe Ai do t\u00eb ndaj\u00eb nj\u00ebrin nga
\ntjetri, ashtu si bariu ndan delet nga
\ndhit\u00eb. \u201d (Mateu 25:32). Prandaj do
\nt\u00eb doja ta p\u00ebrfundoja me fjal\u00ebt e N.
\nBerdajev: \u201cGjithmon\u00ebkan\u00ebqen\u00ebdy
\nraca n\u00eb bot\u00eb; ato ekzistojn\u00eb edhe
\nsot dhe kjo ndarje \u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb-
\nsishmja nga t\u00eb gjitha ndarjet e tjera.
\nJan\u00eb ata q\u00eb kryq\u00ebzojn\u00eb dhe ata q\u00eb
\nkryq\u00ebzohen, ata q\u00eb shtypin dhe ata
\nq\u00eb shtypen, ata q\u00eb urrejn\u00eb dhe ata
\nq\u00eb urrehen, ata q\u00eb shkaktojn\u00eb vu-
\najtje dhe ata q\u00eb vuajn\u00eb, ata q\u00ebperse-
\nkutojn\u00eb dhe ata q\u00eb persekutohen.
\nNuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr shpjegim se n\u00eb
\ncil\u00ebn an\u00eb dtthet t\u00ebjen\u00eb t\u00eb krishter\u00ebt.
\n(Botuar n\u00eb gazet\u00ebn \u201cKorrieri\u201d, t\u00eb
\ndat\u00ebs 24 n\u00ebntor)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kumtes\u00eb e mbajtur n\u00eb veprimtarin\u00eb \u201cKishat Orthodhokse n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb pluraliste\u201d.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"12 (120)","viti":"2002","muaji":"Dhjetor","muaji_numer":"12","dita":"","faqet":"[6, 7, 8]","fjale_kyce":"[\"Konfliktet\", \"Etnike\", \"Kisha\", \"Ortodokse\"]","permbledhje":"Kumtes\u00eb e mbajtur n\u00eb veprimtarin\u00eb \u201cKishat Orthodhokse n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb pluraliste\u201d.","autori":"Mitropoliti i Kor\u00e7\u00ebs, Hir\u00ebsia e Tij Joani","kategoria":"Artikull","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9653],"ngjallja_autori":[10931],"ngjallja_viti":[10877],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-86041","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-artikull","ngjallja_autori-mitropoliti-i-korces-hiresia-e-tij-joani","ngjallja_viti-10877","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n