Rajoni, n\u00eb t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb shtrihet Shqip\u00ebria e sotme, pati fatin e madh q\u00eb t\u00eb pranoj\u00eb mesazhin ungjillor q\u00eb n\u00eb shekullin e par\u00eb pas Krishtit dhe ta zhvilloj\u00eb m\u00eb tej kultur\u00ebn e vet me frym\u00ebn e tij jet\u00ebdh\u00ebn\u00ebse. K\u00ebto treva, p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve jugore t\u00eb Adriatikut dhe t\u00eb pjes\u00ebs veriore t\u00eb Detit Jon, t\u00eb shtrira n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb Ballkanit rreth boshtit kryesor t\u00eb Rrug\u00ebs Egnatia, q\u00eb lidhte pjes\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb Perandoris\u00eb Romake me at\u00eb lindore, merrte pjes\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha brumosjet kulturore dhe n\u00eb k\u00ebrkimet e bot\u00ebs s\u00eb at\u00ebhershme romake. N\u00eb \u00e7do kultur\u00eb, organizimi i Kish\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb dhe dep\u00ebrtimi i m\u00ebtejsh\u00ebm i Ungjillit zakonisht ka ndikim t\u00eb trefisht\u00eb: Disa element\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs ekzistuese i pranon, t\u00eb tjera i hedh posht\u00eb dhe t\u00eb tjera i transformon me fuqin\u00eb e Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb. Nga vazhdim\u00ebsia, por dhe nga kjo p\u00ebrplasje me t\u00eb vjetr\u00ebn, u krijuan forma t\u00eb reja kulture dhe arti.<\/p>\n
N\u00eb periudh\u00ebn e Perandoris\u00eb Bizantine pati frym\u00ebzime t\u00eb reja dhe sinteza artistike. M\u00eb von\u00eb, gjat\u00eb periudh\u00ebs otomane, kur shtresa t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb popullsis\u00eb shqiptare u islamizuan, element\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb zhvilluar kristiane mbijetuan dhe me kreativitet spontan u zhvilluan element\u00eb t\u00eb rinj, q\u00eb u p\u00ebrgjigjeshin kushteve t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb qendres\u00ebs shpirt\u00ebrore.<\/p>\n
Si ndryshimet politike ashtu edhe ato kishtare n\u00eb rrjedh\u00ebn e 20 shekujve t\u00eb Krishterimit, kan\u00eb ndikuar dhe kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb artin dhe kultur\u00ebn e rajonit, q\u00eb p\u00ebrfshin shtetin e sot\u00ebm shqiptar. Gjat\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs kristiane, Shqip\u00ebria p\u00ebrb\u00ebnte kufirin, por edhe ur\u00ebn nd\u00ebrmjet Lindjes dhe Per\u00ebndimit. Ngjarjet e spikatura, pushtimet e nj\u00ebpasnj\u00ebshme, agresionet dhe konfliktet e p\u00ebrgjakshme q\u00eb kan\u00eb ndodhur n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, t\u00eb cilat i shkaktoi lufta p\u00ebr pushtet politik dhe ideologjik, u zhyt\u00ebn n\u00eb heshtjen e s\u00eb kaluar\u00ebs. Por, kan\u00eb mbetur veprat shpirt\u00ebrore t\u00eb pavdekshme q\u00eb krijoi besimi tek Per\u00ebndia dhe dashuria nd\u00ebrmjet njer\u00ebzve; dhe k\u00ebto vazhdojn\u00eb t\u00eb ngjallin emocione, por edhe t\u00eb frym\u00ebzojn\u00eb, duke na ftuar drejt nj\u00eb rilindjeje t\u00eb brendshme dhe n\u00eb nj\u00eb progres t\u00eb ri kulturor.<\/p>\n
Dijet tona historike p\u00ebr shum\u00eb periudha t\u00eb historis\u00eb kishtare n\u00eb rajonin ton\u00eb jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb kufizuara. Informacione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme na ofrojn\u00eb gjetjet arkeologjike dhe cop\u00ebzat fragmentale nga mozaiku i shkat\u00ebrruar s\u00eb tep\u00ebrmi i Historis\u00eb; emrat e episkopatave, t\u00eb episkop\u00ebve dhe t\u00eb shenjtor\u00ebve. Do t\u00eb duhet t\u00eb seleksionojm\u00eb me kujdes t\u00eb madh dhe t\u00eb pastrojm\u00eb \u00e7do informacion p\u00ebrkat\u00ebs, \u00e7do cop\u00ebz t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, vep\u00ebr kjo q\u00eb do t\u00eb leht\u00ebsoj\u00eb tentativat e sintez\u00ebs me t\u00eb gjer\u00eb historike p\u00ebr ngjarjet kishtare n\u00eb rajonin ton\u00eb.<\/p>\n
Q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb pozicionit kishtar p\u00ebr sa do t\u00eb komunikohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb Simpozium, theksojm\u00eb se n\u00eb Historin\u00eb e Kish\u00ebs Orthodhokse mund t\u00eb dallojm\u00eb k\u00ebto periudha: E para: Vitet apostolike deri n\u00eb vitin 731 – kur rajoni yn\u00eb ndodhej n\u00ebn Ilirin\u00eb lindore dhe Kisha ishte e vet\u00ebqeverisur n\u00ebn Vikariatin romak t\u00eb Selanikut. N\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj periudhe, pas vdekjes s\u00eb Theodhosit t\u00eb Par\u00eb (v. 395), rajoni yn\u00eb politikisht i p\u00ebrkiste Rom\u00ebs; nd\u00ebrsa n\u00eb faz\u00ebn e m\u00ebvonshme ndodhej n\u00ebn Konstantinopoj\u00ebn, q\u00eb ishte selia e Perandoris\u00eb Lindore. Periudha e dyt\u00eb: Nga viti 731 deri n\u00eb fillimet e shek. t\u00eb 11-t\u00eb, kur Kisha lokale ndodhej n\u00ebn Patrikan\u00ebn e Konstantinopoj\u00ebs. E treta: Nga fillimet e shek. t\u00eb 11-t\u00eb deri n\u00eb vitin 1767. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe pjesa m\u00eb e madhe e episkopatave (e Gllavenic\u00ebs, Beratit, Xherenikut, Adrianopoj\u00ebs dhe Butrintit) ishin n\u00ebn Kryepiskopat\u00ebn e Ohrit (v. 1018), e cila ishte n\u00eb “komunikim” me Patrikan\u00ebn Ekumenike. Mitropolia e Durr\u00ebsit gjat\u00eb shekujve 11 – 13-t\u00eb vazhdonte t\u00eb ishte n\u00ebn juridiksionin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Konstantinopoj\u00ebs. K\u00ebt\u00eb periudh\u00eb e presin tej p\u00ebr tej dy vija t\u00eb thella ndar\u00ebse: Nj\u00ebra kishtare: Skizma e madhe midis Lindjes dhe Per\u00ebndimit (v. 1054) dhe tjetra politike, pushtimi otoman q\u00eb p\u00ebrfundoi me r\u00ebnien e Durr\u00ebsit (v. 1501). Pas Skizm\u00ebs, sidomos q\u00eb nga fundi i shek. t\u00eb 11-t\u00eb, Roma i intensifikoi p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb shtrir\u00eb ndikimin e saj m\u00eb n\u00eb jug. Kryesisht nga shek. i 13-t\u00eb e m\u00eb pas, krahina veriore e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme ndodhej n\u00ebn ndikimin e Kish\u00ebs Romano-katolike. Periudha e kat\u00ebrt z\u00eb fill nga heqja e autoqefalis\u00eb p\u00ebr Kryepiskopat\u00ebn e Ohrit (v. 1767) deri n\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt e par\u00eb t\u00eb shek t\u00eb 20-t\u00eb, n\u00ebn Patrikan\u00ebn e Konstantinopoj\u00ebs. Periudha e pest\u00eb: Nga shpallja e Autoqefalis\u00eb s\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb deri sot.<\/p>\n
Kjo ndarje \u00ebsht\u00eb e vlefshme, kur marrim si kriter var\u00ebsin\u00eb kishtare t\u00eb shumic\u00ebs s\u00eb Episkopatave Orthodhokse t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, por, p\u00ebr nga arti e konsiderojm\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm dallimin n\u00eb faza kulturore. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb skematike mund t’i renditim veprat e ruajtura t\u00eb formave t\u00eb ndryshme t\u00eb artit n\u00eb tri periudha: Periudh\u00ebn paleokristiane, periudh\u00ebn bizantine dhe periudh\u00ebn pasbizantine. Element\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb komunitetit t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme, t\u00eb gjetura n\u00eb nj\u00eb galeri jasht\u00eb mureve t\u00eb Butrintit, i p\u00ebrkasin, sipas t\u00eb gjitha gjasave, shek. t\u00eb 2-t\u00eb. N\u00eb krahina t\u00eb ndryshme jan\u00eb zbuluar bazilika paleokristiane (midis shekujve t\u00eb 4-t\u00eb dhe t\u00eb 6-t\u00eb), t\u00eb cilat me p\u00ebrmasat e tyre tregojn\u00eb, se u sh\u00ebrbenin komuniteteve t\u00eb krishtera t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb num\u00ebr, dhe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb lul\u00ebzimit t\u00eb Krisht\u00ebrimit n\u00eb k\u00ebto an\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebr sa i p\u00ebrket formave t\u00eb ndryshme t\u00eb artit, ruhen deri m\u00eb sot monumente t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme arkitektonike dhe, lidhur me to, edhe pak mozaik\u00eb. Paralelisht, jan\u00eb ruajtur vepra t\u00eb shk\u00eblqyera pikture, ikona, piktura murale, si dhe mikrografi tek kodet. K\u00ebtyre duhet t’u shtojm\u00eb disa vepra me vler\u00eb n\u00eb drugdhendje, p\u00ebrpunim metalesh dhe qendisje. Thesar\u00ebt e \u00e7muara artistike orthodhokse t\u00eb k\u00ebsaj krahine skajore per\u00ebndimore t\u00eb Bizantit dhe m\u00eb von\u00eb t\u00eb Per\u00ebndoris\u00eb Otomane – t\u00eb cilat nuk njihen sa duhet n\u00eb bibliografin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare – jan\u00eb pasuri kulturore t\u00eb saj, por dhe m\u00eb gjer\u00eb, jan\u00eb monumente t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Ballkanit dhe t\u00eb krijimtaris\u00eb artistike evropiane.<\/p>\n
Me gjith\u00eb sprov\u00ebn e gjat\u00eb nga persekutimi fetar n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shek. t\u00eb 20-t\u00eb, nuk kan\u00eb munguar p\u00ebrpjekjet k\u00ebrkimore rreth \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb artit t\u00eb krishter\u00eb dhe, p\u00ebrgjith\u00ebsisht, t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb. N\u00eb ve\u00e7anti, n\u00eb fush\u00ebn e arkeologjis\u00eb, gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe shum\u00eb element\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm pan\u00eb drit\u00ebn e publikimit. Por, si\u00e7 dihet, regjimet autoritare nuk e lejojn\u00eb zhvillimin e k\u00ebrkimeve t\u00eb lira dhe formulimin e konkluzioneve respektive, sidomos kur k\u00ebto vijn\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me ideologjit\u00eb e sundimtar\u00ebve.<\/p>\n
Fatkeq\u00ebsisht, edhe ndryshimet politike q\u00eb kan\u00eb ndodhur gjat\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb fundit nuk i kan\u00eb favorizuar k\u00ebrkimet n\u00eb fush\u00ebn e artit e kultur\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb. P\u00ebrkundrazi, p\u00ebr shkak t\u00eb trazirave t\u00eb vazhdueshme shoq\u00ebrore dhe t\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsis\u00eb q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjes ekonomike t\u00eb vendit, k\u00ebrkimet shkencore n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb jan\u00eb l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb dhe shum\u00eb monumente kulture rrezikohen t\u00eb shemben. Shembull karakteristik i k\u00ebrc\u00ebnimit nga koha dhe nga indiferenca \u00ebsht\u00eb rasti i bazilik\u00ebs paleokristiane n\u00eb Ballsh, mbi aksin e rrug\u00ebn nacionale Tiran\u00eb – Gjirokast\u00ebr, e cila jep imazhin e dhimbsh\u00ebm t\u00eb kushteve q\u00eb krijon braktisja e plot\u00eb e thesareve kulturor\u00eb.<\/p>\n
Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb, krahas pun\u00ebs p\u00ebr ringritjen nga themelet t\u00eb struktur\u00ebs kishtare, e r\u00ebnuar plot\u00ebsisht nga persekutimi i shfrenuar ateist i 46 viteve, q\u00eb n\u00eb vitet e para b\u00ebri p\u00ebrpjekje sistematike edhe n\u00eb fush\u00ebn e kultur\u00ebs. Madje edhe n\u00eb periudha krizash t\u00eb tmerrshme dhe skamjeje t\u00eb madhe, ajo u p\u00ebrpoq – duke nxitur studime shkencore, duke grumbulluar burime financiare dhe duke mbikqyrur objektet – p\u00ebr restaurimin e 65 monumenteve kulturore t\u00eb krishtera, kishave dhe manastireve. Koh\u00ebt e fundit p\u00ebrfundoi restaurimi shkencor i Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb n\u00eb fshatin Leus\u00eb t\u00eb P\u00ebrmetit dhe u zbuluan afresket e saj t\u00eb mrekullueshme. Kjo vep\u00ebr ka kushtuar 60 milion\u00eb lek\u00eb t\u00eb reja (rreth 400 mij\u00eb dollar\u00eb).<\/p>\n
Gjithashtu, u interesuam p\u00ebr evidentimin e t\u00eb gjitha monumenteve pasbizantine t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me botimin e vepr\u00ebs s\u00eb profesor Piro Thomos “Kishat Pasbizantine n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut”, si dhe p\u00ebr katalogjizimin dhe p\u00ebrshkrimin shkencor t\u00eb monumenteve ekzistuese nga nj\u00eb grup i posa\u00e7\u00ebm shkenc\u00ebtar\u00ebsh. Kisha jon\u00eb ka hapur repartin e mir\u00ebmbajtjes s\u00eb ikonave dhe deri tani ka restauruar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh veprash arti. Ajo u kujdes p\u00ebr krijimin dhe afirmimin e nj\u00eb brezi t\u00eb ri artist\u00ebsh, duke kultivuar fidanishte p\u00ebr rilindjen e ajiografis\u00eb orthodhokse tradicionale. Gjithashtu, koh\u00ebt e fundit ka krijuar dy sektor\u00eb, t\u00eb restaurimit t\u00eb ikonave dhe t\u00eb ajiografis\u00eb pran\u00eb Institutit t\u00eb Formimit Profesional – nj\u00eb institucion i ri ky p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, t\u00eb arsimit pas shkoll\u00ebs s\u00eb mesme.<\/p>\n
N\u00eb kuadrin e veprimtarive t\u00eb ndryshme p\u00ebr fillimin e mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb tret\u00eb t\u00eb Krisht\u00ebrimit, Kisha jon\u00eb nd\u00ebrmori nism\u00ebn edhe t\u00eb k\u00ebtij Simpoziumi: “2000 vjet art dhe kultur\u00eb e krishter\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri”. Vjet n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, Simpoziumi “Krishterimi midis shqiptar\u00ebve” u organizua nga Konferenca Ipeshkvnore e Kish\u00ebs Romanokatolike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebrkimet shkencore marrin nj\u00eb shtytje n\u00eb Simpoziumin e tanish\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar, duke i dh\u00ebn\u00eb emfaz\u00eb artit dhe kultur\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb. \u00c7\u00ebshtjet q\u00eb do t\u00eb shtjellohen jan\u00eb t\u00eb shumta dhe do t\u00eb ishte pun\u00eb e mbar\u00eb q\u00eb k\u00ebto p\u00ebrpjekje t\u00eb Simpoziumeve shkencore t\u00eb institucionalizoheshin; dhe sipas mund\u00ebsis\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen k\u00ebto nisma t\u00eb nd\u00ebrmerren bashkarisht. Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb, brenda mund\u00ebsive t\u00eb saj, do t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00e7’ \u00ebsht\u00eb e mundur p\u00ebr studimin dhe ruajtjen e thesareve artistike n\u00eb Shqip\u00ebri, do t\u00eb jet\u00eb e gatshme madje edhe p\u00ebr sakrifica ekonomike, duke kufizuar programet e saj t\u00eb tjera me karakter thjesht kishtar.<\/p>\n
E ndjej t\u00eb nevojshme t\u00eb falenderoj ngroht\u00ebsisht an\u00ebtar\u00ebt e komisionit shkencor t\u00eb organizimit, p\u00ebr koh\u00ebn dhe mundin e ofruar me d\u00ebshir\u00eb prej tyre p\u00ebr realizimin e k\u00ebtij Simpoziumi. Gjithashtu, referuesit e zgjedhur p\u00ebr gatishm\u00ebrin\u00eb e p\u00ebrgatitjes s\u00eb temave t\u00eb tyre, por edhe t\u00eb gjith\u00eb sa ndodhen k\u00ebtu p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e tyre fisnike.<\/p>\n
Jemi t\u00eb sigurt, se ky Simpozium Nd\u00ebrkomb\u00ebtar do t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb evidentimin e shum\u00eb aspekteve t\u00eb panjohura t\u00eb artit dhe kultur\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, si dhe p\u00ebr n\u00ebnvizimin e nevoj\u00ebs s\u00eb shkall\u00ebzimit t\u00eb k\u00ebrkimeve dhe t\u00eb p\u00ebrpjekjeve kulturore t\u00eb k\u00ebtushme.<\/p>\n
P\u00ebrpjekje t\u00eb tilla si Simpoziumi yn\u00eb nuk kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm me studimin e s\u00eb kaluar\u00ebs, por kontribuojn\u00eb n\u00eb orientimin e drejt\u00eb t\u00eb s\u00eb tashmes dhe n\u00eb planifikimin e suksessh\u00ebm t\u00eb s\u00eb ardhmes. Dinamika shoq\u00ebrore moderne nuk duhet t\u00eb t\u00ebrhiqet vet\u00ebm nga parametrat ekonomik\u00eb dhe materialoteknik\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. Esht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb tregoj\u00eb po aq kujdes edhe p\u00ebr dimensionin shpirt\u00ebror t\u00eb njeriut. K\u00ebt\u00eb gj\u00eb e shpreh dhe e thekson arti i krishter\u00eb dhe kultura e krishter\u00eb. Gabimi kritik i ideologjis\u00eb komuniste, q\u00eb ka mbizot\u00ebruar p\u00ebr shum\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00eb, ka q\u00ebn\u00eb mosmarrja n\u00eb konsiderat\u00eb e faktit se njeriu \u00ebsht\u00eb kryesisht nj\u00eb qenie metafizike.<\/p>\n
* *<\/p>\n
N\u00eb rrug\u00ebn e njer\u00ebzimit jan\u00eb dalluar gjithnj\u00eb dy tendenca dinamike: E para drejtohet drejt marrjes s\u00eb pushtetit p\u00ebr p\u00ebrdorimin egocentrik t\u00eb fuqis\u00eb dhe lidhet me konfliktet luftarake, dhun\u00ebn e shum\u00ebllojshme dhe shtypjen e personave dhe t\u00eb popujve. E dyta, e kultur\u00ebs dhe e artit, k\u00ebrkon t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, bukurin\u00eb, harmonin\u00eb shoq\u00ebrore dhe e drejton njeriun n\u00eb rrug\u00eb paqeje t\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme, t\u00eb solidaritetit dhe t\u00eb afrimit t\u00eb personave dhe t\u00eb popujve. I sh\u00ebrben p\u00ebrsosjes shpirt\u00ebrore t\u00eb njeriut, lart\u00ebsimit drejt Per\u00ebndis\u00eb. K\u00ebsaj t\u00eb fundit, i ka sh\u00ebrbyer arti i krishter\u00eb dhe prandaj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasuri e bekuar jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt, por dhe p\u00ebr \u00e7do njeri t\u00eb ndjesh\u00ebm ndaj bukuris\u00eb dhe t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb stadin e sot\u00ebm t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjes s\u00eb saj, Shqip\u00ebris\u00eb, krahas p\u00ebrpjekjeve politike, organizative, legislative dhe ekonomike, i duhet q\u00eb t\u00eb nxjerr\u00eb nga damar\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb saj kulturore frym\u00ebzim dhe fuqi, p\u00ebr ecjen dhe p\u00ebrparimin e m\u00ebtejsh\u00ebm. Arti i krishter\u00eb dhe kultura n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb zhvilluar dhe u ka rezistuar agresioneve dhe furtunave t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme n\u00eb vend, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb element i \u00e7muar, i paz\u00ebvend\u00ebsuesh\u00ebm, i nd\u00ebrgjegjes, por edhe i subkoshienc\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar. Imazhi i sot\u00ebm kulturor i Shqip\u00ebris\u00eb shpesh i ngjan nj\u00eb palinpsesti, q\u00eb ka shtresa interesante t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme, t\u00eb cilat k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb kujdessh\u00ebm dhe zbulim t\u00eb vler\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n
Kultura e krishter\u00eb ka q\u00ebn\u00eb kurdoher\u00eb shprehje dhe mbart\u00ebse e paqes. Tendenca e rrezikshme q\u00eb krijon joshja e pushtetit politik, ekonomik, do t\u00eb duhet t\u00eb barazpeshohet me t\u00ebrheqjen e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, t\u00eb dashuris\u00eb, t\u00eb liris\u00eb s\u00eb brendshme dhe t\u00eb bukuris\u00eb shpirt\u00ebrore q\u00eb shprehin dhe konfigurojn\u00eb kultur\u00ebn. Edhe gjat\u00eb shekullit t\u00eb ri q\u00eb sapo fillon, kultura e v\u00ebrtet\u00eb mbetet shpreh\u00ebsi kryesor dhe ruajt\u00ebsi i vlerave shpirt\u00ebrore dhe kontribuon n\u00eb lart\u00ebsimin estetik dhe moral t\u00eb shoq\u00ebrive, n\u00eb mir\u00ebqenien thelb\u00ebsore dhe p\u00ebrparimin e popujve.<\/p>\n
+ Anastasi
\n16 n\u00ebntor 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Fjala e hapjes s\u00eb Kryepiskopit Anastas n\u00eb Simpoziumin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar “2000 vjet art dhe kultur\u00eb e krishter\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri”. Ai p\u00ebrshkruan periodizimin historik t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse n\u00eb Shqip\u00ebri, format e ndryshme t\u00eb artit t\u00eb ruajtura, p\u00ebrpjekjet e Kish\u00ebs p\u00ebr restaurimin e monumenteve dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr k\u00ebrkime t\u00eb m\u00ebtejshme shkencore.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"T\u00eb marrim frym\u00ebzim nga tradita jon\u00eb kulturore","numri":"11 (98)","viti":"2000","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[1, 6, 8]","fjale_kyce":"[\"Kryepiskop Anastas\", \"Simpozium\", \"art i krishter\u00eb\", \"kultur\u00eb\", \"Shqip\u00ebri\", \"histori kishtare\", \"Bizant\", \"periudha paleokristiane\", \"trash\u00ebgimi kulturore\", \"Krishterim\"]","permbledhje":"Fjala e hapjes s\u00eb Kryepiskopit Anastas n\u00eb Simpoziumin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar \"2000 vjet art dhe kultur\u00eb e krishter\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri\". Ai p\u00ebrshkruan periodizimin historik t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse n\u00eb Shqip\u00ebri, format e ndryshme t\u00eb artit t\u00eb ruajtura, p\u00ebrpjekjet e Kish\u00ebs p\u00ebr restaurimin e monumenteve dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr k\u00ebrkime t\u00eb m\u00ebtejshme shkencore.","autori":"+ Anastasi","kategoria":"Fjalim \/ Simpozium","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[10801],"ngjallja_autori":[9491],"ngjallja_viti":[10644],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-85145","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-fjalim-simpozium","ngjallja_autori-anastasi","ngjallja_viti-10644"],"acf":[],"yoast_head":"\n