(marr\u00eb nga “Oriente Cristiano”, janar – qershor 1973, 1-2.)<\/p>\n
… Argument i t\u00eb cilit i kthehej shpesh, pothuaj gjithmon\u00eb, n\u00eb bisedat q\u00eb ka patur me mua, ve\u00e7 tem\u00ebs s\u00eb bashkimit t\u00eb krishter\u00eb, ishte Shqip\u00ebria. I p\u00eblqente t\u00eb fliste gjat\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr Kish\u00ebn Shqiptare (padyshim Ortodokse), p\u00ebr gjendjen aktuale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
E njihte shum\u00eb mir\u00eb gjendjen e prapambetur t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr, prandaj kishte mir\u00ebkuptim p\u00ebr reaksionin q\u00eb ndodhi mbas revolucionit …Detyra juaj tani \u00ebsht\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunoni p\u00ebr rind\u00ebrtimin e nj\u00eb Shqip\u00ebrie t\u00eb re, q\u00eb t\u00eb ket\u00eb dinjitetin e saj. B\u00ebni gabim, q\u00eb t\u00eb mos e ndihmoni p\u00ebr rind\u00ebrtimin. Mos u trembni, n\u00ebse drejtuesit e sot\u00ebm jan\u00eb komunist\u00eb, materialist\u00eb, ateist\u00eb. Ju thojeni hapur q\u00eb jeni t\u00eb krishter\u00eb dhe q\u00eb d\u00ebshironi nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb udh\u00ebhequr nga dashuria. Rini t\u00eb qet\u00eb, se komunizmi do t\u00eb kaloj\u00eb, por krishterimi do t\u00eb mbetet. Nganj\u00ebher\u00eb, Zoti shfryt\u00ebzon edhe djallin p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb q\u00eb djalli nuk e njeh, por q\u00eb Zoti e di. N\u00ebse ju punoni p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e kombit dhe p\u00ebr ngritjen e popullit, do ta shihni se mund t\u00eb bashk\u00ebpunoni. Me drejt\u00ebsi dhe sinqeritet pa llogaritje njer\u00ebzore”.<\/p>\n
Me nj\u00eb fjal\u00eb, ai ishte p\u00ebr bashk\u00ebpunim t\u00eb ndersh\u00ebm, duke mbajtur lart dinjitetin e krishter\u00eb. Nj\u00eb dit\u00eb shtoi se t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb huajt q\u00eb kishin dashur t\u00eb dominonin n\u00eb Shqip\u00ebri, asnj\u00ebher\u00eb nuk e kishin shtyr\u00eb popullin kund\u00ebr feudal\u00ebve t\u00eb ligj, por n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, bashkoheshin gjithmon\u00eb me feudal\u00ebt, duke e mbajtur popullin q\u00eb ka vuajtur shum\u00eb t\u00eb shtypur n\u00eb skllav\u00ebri. Po, m\u00eb thoshte, populli shqiptar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga popujt q\u00eb ka vuajtur prej shum\u00eb shekujsh, mbasi i kish ofruar nj\u00eb mbrojtje t\u00eb shk\u00eblqyer krishterimit. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dhe p\u00ebr dinjitetin v\u00ebrtet t\u00eb madh q\u00eb ky popull ka pasur gjithmon\u00eb, edhe n\u00ebn vuajtje dhe shtypje, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb Evropa ta shoh\u00eb me respekt Shqip\u00ebrin\u00eb. Jam v\u00ebrtet i k\u00ebnaqur thoshte, q\u00eb Kisha Orthodhokse Shqiptare ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dukshme p\u00ebr arritjen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb plot\u00eb dhe p\u00ebr zhvillimin e popullit.”<\/p>\n
E kuptova mir\u00eb bised\u00ebn dhe e pyeta n\u00ebse e kish njohur n\u00eb Amerik\u00eb Fan Nolin. Buz\u00ebqeshi dhe m’u p\u00ebrgjigj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pohuese. N\u00eb fakt, aluzioni n\u00eb fjal\u00ebn e tij ishte i duksh\u00ebm. Dhe shum\u00eb mendime q\u00eb shprehte Patriarku, si dhe gjykimet p\u00ebr ngjarje dhe persona, qofshin t\u00eb koh\u00ebve tona, pasqyronin mendimin e k\u00ebtij prifti orthodhoks shqiptar. Athenagora, si\u00e7 m\u00eb shpjegoi, jo vet\u00ebm e kish njohur Fan Nolin n\u00eb Amerik\u00eb, por kish patur me t\u00eb shum\u00eb biseda dhe nga vet\u00eb goja e shqiptarit t\u00eb madh kish d\u00ebgjuar ndoshta edhe mendime p\u00ebr gjendjen e krijuar n\u00eb Shqip\u00ebri pas luft\u00ebs s\u00eb fundit; si dhe p\u00ebr personazhet kryesore t\u00eb sken\u00ebs politike bashk\u00ebkohore shqiptare.<\/p>\n
Nj\u00eb mendje e hapur dhe e v\u00ebrtet\u00eb universale si ajo e Patriark Athenagor\u00ebs, nuk e kishte v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptonte gjendjen e v\u00ebrtet\u00eb shqiptare, me ide t\u00eb qarta dhe t\u00eb rradhitej kryesisht n\u00eb pozicionet e vet\u00eb Nolit. N\u00eb fakt, gjat\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs t\u00eb fundit bot\u00ebrore, Patriarku kish q\u00ebndruar n\u00eb Amerik\u00eb, i em\u00ebruar kryepiskop n\u00eb gusht 1930 dhe mbeti i till\u00eb p\u00ebr tet\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vjet, derisa n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb 1948 u ngjit n\u00eb Fronin Ekumenik. Por s’\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm kjo. Athenagora e kish filluar aktivitetin e tij kishtar si dhjak i Mitropolis\u00eb s\u00eb Manastirit (Bitola) m\u00eb 1910, duke ndejtur p\u00ebr tet\u00eb vjet, para se t\u00eb thirrej si dhjak n\u00eb Athin\u00eb, e m\u00eb pas n\u00eb Metropolin\u00eb e Korfuzit, m\u00eb 1922. Aty q\u00ebndroi deri m\u00eb 1930. K\u00ebshtu q\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb jetoi n\u00eb kufi me Shqip\u00ebrin\u00eb dhe duhej t\u00eb ishte i mir\u00ebinformuar p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb aktivitetin politik, kulturor dhe fetar t\u00eb Fan Nolit, q\u00eb synonte formimin e nj\u00eb demokracie shqiptare me nj\u00eb ngritje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb fetare, morale dhe kulturore t\u00eb popullit. Dhe e gjith\u00eb klasa intelektuale, q\u00eb nuk ishte n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb pashallar\u00ebve, ishte me Nolin. Nuk ka dyshim q\u00eb edhe drejtuesit aktual\u00eb t\u00eb politik\u00ebs shqiptare e konsiderojn\u00eb “nj\u00eb nga baballar\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb atdheut”.<\/p>\n
Pastaj n\u00eb Manastir, dy vjet para mb\u00ebrritjes s\u00eb dhjakut Athenagora ishte mbajtur nj\u00eb kongres i famsh\u00ebm p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe. Edhe sepse n\u00eb qytet, sikurse n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb zon\u00ebn, pakica etnike shqiptare \u00ebsht\u00eb ende edhe sot tep\u00ebr e dukshme dhe n\u00eb at\u00eb koh\u00eb qyteti ishte nj\u00eb nga qendrat e jet\u00ebs kulturore dhe rilindjes shqiptare. Patriarku – edhe k\u00ebt\u00eb ma pohoi disa her\u00eb – kish patur q\u00eb n\u00eb fillim simpati p\u00ebr k\u00ebt\u00eb zell p\u00ebr ringjalljen e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb nxitur nga k\u00ebta intelektual\u00eb t\u00eb rinj. Kjo simpati e shoq\u00ebroi edhe kur u ngjit n\u00eb Fronin Patriarkal, simpati e p\u00ebrforcuar nga njohja direkte q\u00eb pati me problemin. Ai ishte gjithmon\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebnte di\u00e7ka p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Por lufta dhe rrethanat q\u00eb e pasuan i ndaluan \u00e7fardolloj komunikimi me Kish\u00ebn Orthodhokse Shqiptare dhe ai ishte i mendimit se jo i gjith\u00eb faji i duhej l\u00ebn\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebrjashtonte \u00e7fardolloj problemi politik, p\u00ebr t’u marr\u00eb vet\u00ebm me fatet e krishterimit, me respektin absolut p\u00ebr Autoqefalin\u00eb e Kish\u00ebs Shqiptare. Ishte thell\u00ebsisht i brengosur nga drit\u00ebshkurt\u00ebsia n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet Patrikan\u00ebs dhe Kish\u00ebs Shqiptare pas luft\u00ebs. Ishte i gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebnte \u00e7do gj\u00eb vet\u00ebm q\u00eb t\u00eb rivendoste k\u00ebto marr\u00ebdh\u00ebnie, jo vet\u00ebm kanonike, por t\u00eb miq\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrt dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shtyhej pik\u00ebrisht nga simpatia p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
Po t\u00eb kish qen\u00eb i ftuar dhe i d\u00ebshiruar, do t\u00eb kishte vajtur p\u00ebr vizit\u00eb zyrtare. Ngjarjet e fundit fetare shqiptare, me mbylljen e t\u00eb gjitha kishave dhe shtypjen e \u00e7do manifestimi fetar, i shkaktuan dhimbje t\u00eb thell\u00eb, por nuk e dekurajuan. Ishte i bindur se b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje kalimtare…<\/p>\n
Patriarku ishte njeri i paqes, gjithmon\u00eb me buz\u00ebqeshjen mbi fytyr\u00eb, edhe kur gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb fundit vuante shum\u00eb. Nuk e toleronte urrejtjen dhe fanatizmin; n\u00eb \u00e7do rast ishte i gatsh\u00ebm p\u00ebr mir\u00ebkuptimin…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
P\u00ebrkthim i nj\u00eb artikulli t\u00eb Giuseppe Ferrarit nga “Oriente Cristiano” (janar-qershor 1973), q\u00eb p\u00ebrshkruan bisedat me Patriarkun Ekumenik Athenagora I rreth Shqip\u00ebris\u00eb, Fan Nolit dhe Kish\u00ebs Orthodhokse Shqiptare. Athenagora flet me dashuri p\u00ebr popullin shqiptar dhe me shpres\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"\"Rini t\u00eb qet\u00eb, se komunizmi do t\u00eb kaloj\u00eb, por krishterimi do t\u00eb mbetet. Nganj\u00ebher\u00eb, Zoti shfryt\u00ebzon edhe djallin p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb q\u00eb djalli nuk e njeh, por q\u00eb Zoti e di.\"","numri":"2 (89)","viti":"2000","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[9, 10]","fjale_kyce":"[\"Athenagora I\", \"Patriku Ekumenik\", \"Shqip\u00ebria\", \"Fan Noli\", \"Giuseppe Ferrari\", \"Nasho Jorgaqi\", \"Manastir\", \"Kisha Orthodhokse Shqiptare\", \"komuniz\u00ebm\", \"Mitropolia e Manastirit\", \"Kapodistria\"]","permbledhje":"P\u00ebrkthim i nj\u00eb artikulli t\u00eb Giuseppe Ferrarit nga \"Oriente Cristiano\" (janar-qershor 1973), q\u00eb p\u00ebrshkruan bisedat me Patriarkun Ekumenik Athenagora I rreth Shqip\u00ebris\u00eb, Fan Nolit dhe Kish\u00ebs Orthodhokse Shqiptare. Athenagora flet me dashuri p\u00ebr popullin shqiptar dhe me shpres\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen.","autori":"Giuseppe Ferrari (p\u00ebrktheu Prof. Nasho Jorgaqi)","kategoria":"Histori","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9258],"ngjallja_autori":[10670],"ngjallja_viti":[10644],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-84942","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori","ngjallja_autori-giuseppe-ferrari-perktheu-prof-nasho-jorgaqi","ngjallja_viti-10644","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n