Mjeku pran\u00eb jush<\/p>\n
\u00c7rregullimet e gjumit<\/p>\n
Q\u00eb nga antikiteti, njeriu tentoi t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb n\u00eb misteret e gjumit, n\u00eb fillim p\u00ebr t\u00eb spjeguar \u00ebndrrat dhe m\u00eb pas p\u00ebr t\u00eb spjeguar aspektet fiziologjike t\u00eb tij. T\u00eb fjeturit \u00ebsht\u00eb p\u00ebr qenien njer\u00ebzore nj\u00eb veprim i domosdosh\u00ebm, t\u00eb cilit nuk mund t’i shp\u00ebtohet dot. Deri tani asnj\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb nuk i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur pyetjes: “perse flihet”?, por vet\u00ebm e kan\u00eb kthyer at\u00eb nga p\u00ebrse, n\u00eb “si flihet”?<\/p>\n
I porsalinduri kalon 3\/4 e koh\u00ebs n\u00eb gjum\u00eb. M\u00eb pas, kjo koh\u00eb reduktohet n\u00eb 13-14 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb, p\u00ebr mosh\u00ebn 1 vje\u00e7 dhe rreth 6-7 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb, pas 60 vjet\u00ebve.<\/p>\n
Pra, orari i gjumit ndryshon me mosh\u00ebn me nj\u00eb prirje p\u00ebr t\u00eb fjetur dhe p\u00ebr t’u zgjuar n\u00eb her\u00ebt me kalimin e mosh\u00ebs. Gjithashtu, tek t\u00eb moshuarit v\u00ebm\u00eb re rritje s\u00eb pagjumjes ditore, sidomos mbasdite.<\/p>\n
\u00c7rregullimet e gjumit ndahen n\u00eb dy kategori: 1. Hypersomnia, ku njer\u00ebzit flen\u00eb m\u00eb shum\u00eb se duhet; 2. Insomnia, ku njer\u00ebzit ankohen se flen\u00eb pak. N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim t\u00eb shkurt\u00ebr do t\u00eb flasim pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kategori t\u00eb dyt\u00eb \u00e7rregullimesh t\u00eb gjumit.<\/p>\n
Insomnia (pagjum\u00ebsia) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje, ku fillimi ose mbajtja e gjumit b\u00ebhet me shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi. Personat q\u00eb kan\u00eb pagjum\u00ebsi (insomniak\u00ebt) ankohen se i z\u00eb gjumi me shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi, p\u00ebr zgjime t\u00eb shumta gjat\u00eb nat\u00ebs, se zgjohen shum\u00eb shpejt n\u00eb m\u00ebngjes dhe nuk arrijn\u00eb t\u00eb riflen\u00eb p\u00ebrs\u00ebri. Gjumi nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t’i shlodh\u00eb k\u00ebta persona, t’iu rip\u00ebrt\u00ebrij\u00eb forcat dhe t’i b\u00ebj\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb ngarkesat jet\u00ebsore t\u00eb dit\u00ebs q\u00eb pason.<\/p>\n
Insomnit\u00eb kalimtare shfaqen tek njer\u00ebzit, q\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi flen\u00eb mir\u00eb dhe zgjasin nga disa net\u00eb deri n\u00eb tre jav\u00eb. Shpesh n\u00eb to kemi nj\u00eb shkak: situat\u00eb e dhimbshme, probleme personale ose profesionale, shok emocional, ankesa p\u00ebr sh\u00ebndetin, ndryshimet e mjedisit ku flihet, zhurma, temperatura, cil\u00ebsia e krevatit, marrja e substancave stimuluese, nd\u00ebrprerja e menj\u00ebhershme e barnave p\u00ebr gjum\u00eb etj. K\u00ebto lloj pagjum\u00ebsie jan\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta dhe m\u00eb serioze tek persona t\u00eb stresuar. Meq\u00eb jan\u00eb t\u00eb izoluara nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr mjekim dhe p\u00ebrmir\u00ebsimi b\u00ebhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spontane me largimin ose dob\u00ebsimm e shkakut. Mungesa e gjumit n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast nuk \u00ebsht\u00eb me pasoja p\u00ebr sh\u00ebndetin. Por, ato mbartin me vehte rrezikun e kroni\u00e7imit.<\/p>\n
Insomnit\u00eb kronike zgjasin m\u00eb tep\u00ebr se tre jav\u00eb. Njer\u00ebzit ankohen se fjen\u00eb shum\u00eb pak, zgjohen shpesh nat\u00ebn dhe ndihen t\u00eb lodhur gjat\u00eb dit\u00ebs.<\/p>\n
Insomnit\u00eb kronike ndahen n\u00eb dy grupe t\u00eb m\u00ebdha: I. Insomnit\u00eb par\u00ebsore, ku pagjum\u00ebsia nuk \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e ndonj\u00eb s\u00ebmundjeje. II. Insomnit\u00eb dyt\u00ebsore, q\u00eb pasojn\u00eb s\u00ebmundjet trupore ose psiqike.<\/p>\n
I. Insomnit\u00eb par\u00ebsore. Shum\u00eb studime tregojn\u00eb fillimin e \u00e7rregullimeve t\u00eb gjumit, si pasoj\u00eb e ngjarjeve stresuese dhe traumatike ose e grumbullimit t\u00eb disa ngjarjeve fare banale, t\u00eb cilat personi, pothuajse i ka harruar. I pagjumi \u00ebsht\u00eb: 1. i pak\u00ebnaqur me gjumin e tij t\u00eb nat\u00ebs; 2. i pak\u00ebnaqur me gjendjen e zgjmit gjat\u00eb dit\u00ebs; 3. \u00ebsht\u00eb i bindur se do t\u00eb ndihej dhe do t\u00eb punonte m\u00eb mir\u00eb, n\u00eb qoft\u00eb se do t\u00eb flinte m\u00eb mir\u00eb. P\u00ebr t\u00eb gjumi b\u00ebhet i keq, si gjat\u00eb net\u00ebve t\u00eb jav\u00ebs, ashtu edhe n\u00eb fund-jav\u00eb, bile edhe gjat\u00eb pushimeve. Ky deficit n\u00eb gjum\u00eb ka disa pasoja ditore, si: momente p\u00ebrgjumje, v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebrq\u00ebndrimi n\u00eb pun\u00eb, hares\u00eb, nervoziz\u00ebm, lodhje, dob\u00ebsi e p\u00ebrgjithshme dhe ndonj\u00ebher\u00eb gjendje t\u00eb fikti. Kjo gjendje e pengon t\u00eb s\u00ebmurin q\u00eb t\u00eb jet\u00eb aktiv. Ai nuk adaptohet dot me jet\u00ebn e p\u00ebrditshme, fillon e humbet shprehit\u00eb e p\u00ebrditshme, b\u00ebhet me ankth dhe i d\u00ebrmuar fizikisht dhe psiqikisht.<\/p>\n
II. Insomnit\u00eb sekondare. N\u00eb to pagjum\u00ebsia nd\u00ebrthuret me ankesat e s\u00ebmundjes baz\u00eb. 10-15% e pagjum\u00ebsive kronike jan\u00eb nga p\u00ebrdorimi i alkolit ose i medikamenteve gjum\u00ebdh\u00ebn\u00ebse. Efekti sedativ q\u00eb ka alkoli nxit n\u00eb fillim p\u00ebrgjumjen, por m\u00eb pas nxit zgjime t\u00eb shumta dhe pak\u00ebson zgjatjen e gjumit.<\/p>\n
P\u00ebrdorimi i zgjatur i ila\u00e7eve p\u00ebr gjum\u00eb \u00e7on shpesh n\u00eb humbjen e efektit t\u00eb tyre, n\u00eb rritjen e doz\u00ebs dhe p\u00ebr pasoj\u00eb n\u00eb efekte an\u00ebsore. Ndalimi i menj\u00ebhersh\u00ebm i k\u00ebtyre barnave shoq\u00ebrohet me pagjum\u00ebsi shum\u00eb serioze, q\u00eb korigjohet me v\u00ebshtir\u00ebsi.<\/p>\n
Pagjum\u00ebsi mund t\u00eb shkaktojn\u00eb disa medikamente t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm, si: hormonet e tiroid\u00ebs, kortikoidet, antiparkinsoniket, beta-bllokuesit, disa antispastik urinar, disa antidepresor, disa nxit\u00ebs t\u00eb oreksit, preparatet q\u00eb kan\u00eb kafein\u00eb etj.<\/p>\n
Turbullimet psiqiatrike, si depresioni ose gjendja e ankthit, n\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se gjysm\u00ebn e rasteve paraqiten me pagjum\u00ebsi kronike. Turbullimet e gjumit mund t\u00eb jen\u00eb simptoma paralajm\u00ebruese t\u00eb nj\u00eb depresioni. Gjendjet e stresit pas traumave t\u00eb ndryshme shkaktojn\u00eb, gjithashtu nj\u00eb pagjum\u00ebsi kronike.<\/p>\n
T\u00eb shumt\u00eb jan\u00eb pacient\u00ebt me pagjum\u00ebsi q\u00eb paraqiten tek mjeku, t\u00eb bindur se kan\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Egzaminimi i tyre \u00ebsht\u00eb normal dhe nj\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsim i gjendjes dhe i gjumit me mjekimin dhe me k\u00ebshillat e dh\u00ebna (shih m\u00eb posht\u00eb) i bind ata p\u00ebr shkakun psikologjik t\u00eb pagjum\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n
Trajtimi i pagjum\u00ebsive kronike b\u00ebhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb specifike sipas shkakut dhe mosh\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb trajtim duhet t\u00eb kemi parasysh disa momente: 1. Insomniak\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb nivel eksitimi psiqik dhe nj\u00eb tension muskular t\u00eb rritur n\u00eb momentin kur shtrihet n\u00eb krevat, \u00e7ka \u00ebsht\u00eb e pap\u00ebrputhshme me gjumin. 2. Kan\u00eb eksitim emocional t\u00eb lidhur me personalitetin e tyre. 3. Kan\u00eb gjendje ankthi t\u00eb lidhur me v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb fjetur. Sa m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb mundohen p\u00ebr t\u00eb fjetur aq m\u00eb tep\u00ebr b\u00ebhen me ankth e t\u00eb tensionuar dhe k\u00ebshtu nuk mund t\u00eb fjen\u00eb dot. 4. N\u00eb krevat kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb kontrollojn\u00eb mendimet e tyre q\u00eb u vijn\u00eb me shumic\u00eb n\u00eb kok\u00eb e i len\u00eb pa gjum\u00eb.<\/p>\n
Kur pagjum\u00ebsia ka si shkak nj\u00eb s\u00ebmundje trupore (q\u00eb shkakton dhimbje ose prek disa funksione jet\u00ebsore, si frym\u00ebmarrjen) trajtohet fillimisht s\u00ebmundja baz\u00eb dhe pastaj p\u00ebrdoren dhe barnat per gjum\u00eb, duke zgjedhur ato q\u00eb nuk r\u00ebndojn\u00eb s\u00ebmundjen.<\/p>\n
N\u00eb pagjum\u00ebsit\u00eb me origjin\u00eb lodhjen nervore, psikoterapia merr nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n
Pagjum\u00ebsit\u00eb kalimtare, q\u00eb nuk jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vjetra k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb higjen\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb gjumit dhe nj\u00eb ila\u00e7 p\u00ebr gjum\u00eb q\u00eb eleminohet shpejt nga organizmi. Kur ato jan\u00eb t\u00eb lidhura me turbullime psiqiatrike, n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb shoq\u00ebruara me depresion, p\u00ebrdoren antidepresoret triciklike.<\/p>\n
Duhet theksuar se t\u00eb gjitha barnat q\u00eb jepen p\u00ebr gjum\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrshkruhen nga mjeku specialist.<\/p>\n
Disa k\u00ebshilla p\u00ebr higjen\u00ebn e gjumit: 1. Duhet kufizuar koha q\u00eb kalohet n\u00eb krevat, p\u00ebrve\u00e7 asaj kur flem\u00eb. 2. Duhet t\u00eb kemi nj\u00eb orar konstant t\u00eb gjumit. 3. Mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb ushtrime fizike gjat\u00eb dit\u00ebs, por jo n\u00eb mbr\u00ebmje. 4. Mjedisi ku flem\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb i till\u00eb, q\u00eb t\u00eb ndihmoj\u00eb gjumin. 5. Ora e ngr\u00ebnies n\u00eb mbr\u00ebmje duhet t\u00eb jet\u00eb konstante, duke m\u00ebnjanuar ngr\u00ebnien e shumt\u00eb dhe n\u00eb or\u00eb t\u00eb vona. 6. Duhen m\u00ebnjanuar sa t\u00eb jet\u00eb e mundur e m\u00eb tep\u00ebr barnat p\u00ebr gjumin. 7. Duhen m\u00ebnjanuar drogat (kafja, alkoli). 8. Duhen m\u00ebnjanuar analizat e problemeve t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebshme n\u00eb krevat.<\/p>\n
Disa k\u00ebshilla t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb pagjum\u00ebt: Shtrihuni vet\u00ebm kur jeni i lodhur dhe gati p\u00ebr t\u00eb fjetur; p\u00ebrdoreni krevatin tuaj vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb fjetur; mos hani, mos lexoni, mos shikoni televizor n\u00eb t\u00eb; n\u00eb qoft\u00eb se nuk ju z\u00eb gjumi p\u00ebr 10 minuta \u00e7ohuni dhe shikoni n\u00eb ndonj\u00eb dhom\u00eb tjet\u00ebr; ngrihuni \u00e7do m\u00ebngjes n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn or\u00eb, cilado qoft\u00eb koh\u00ebzgjatja e gjumit t\u00eb nj\u00eb nate m\u00eb par\u00eb; mos b\u00ebni gjum\u00eb gjat\u00eb dit\u00ebs, sidomos mbasdite.<\/p>\n
Doktor Sokrat Xhaxha.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Doktor Sokrat Xhaxha shpjegon llojet e \u00e7rregullimeve t\u00eb gjumit, nga insomnit\u00eb kalimtare e kronike te hypersomnia. P\u00ebrshkruan shkaqet, simptomat dhe trajtimet, duke dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshilla praktike p\u00ebr higjen\u00ebn e gjumit.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Mjeku pran\u00eb jush","numri":"8 (59)","viti":"1997","muaji":"Gusht","muaji_numer":"8","dita":"","faqet":"[4]","fjale_kyce":"[\"gjumi\", \"pagjum\u00ebsi\", \"insomni\", \"hypersomnia\", \"stres\", \"ankth\", \"depresion\", \"medikamente\", \"psikoterapi\", \"higjen\u00eb gjumi\", \"tribuni\", \"sh\u00ebndet\"]","permbledhje":"Doktor Sokrat Xhaxha shpjegon llojet e \u00e7rregullimeve t\u00eb gjumit, nga insomnit\u00eb kalimtare e kronike te hypersomnia. P\u00ebrshkruan shkaqet, simptomat dhe trajtimet, duke dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshilla praktike p\u00ebr higjen\u00ebn e gjumit.","autori":"Doktor Sokrat Xhaxha","kategoria":"Sh\u00ebndet","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[10374],"ngjallja_autori":[10375],"ngjallja_viti":[10219],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-84172","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-shendet","ngjallja_autori-doktor-sokrat-xhaxha","ngjallja_viti-10219","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n