\u00c7’\u00ebsht\u00eb psaltiri dhe nga e ka marr\u00eb emrin?<\/p>\n
Psaltiri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb 49 librat, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb Dhiat\u00ebn e Vjet\u00ebr. Emrin e ka marr\u00eb nga nj\u00eb instrument muzikor, q\u00eb quhej “Psaltir” dhe q\u00eb p\u00ebrdorej nga shum\u00eb Hebrenj t\u00eb vjet\u00ebr. Hebrenjt\u00eb p\u00ebrdornin dhe vegla muzikore t\u00eb tjera, si lir\u00ebn, trumbet\u00ebn, timpanin etj. Psaltiri ishte nj\u00eb instrument muzikor, i cili, motivin e tingujve e kishte t\u00eb lart\u00eb. K\u00ebshtu, melodit\u00eb e psalmeve, q\u00eb k\u00ebndoheshin me k\u00ebt\u00eb instrument, e drejtonin lart shpirtin dhe mendjen e atyre, q\u00eb i d\u00ebgjonin e jo posht\u00eb, n\u00eb gj\u00ebrat e k\u00ebsaj bote.<\/p>\n
Kush e b\u00ebri psaltirin<\/p>\n
Tradita e vjet\u00ebr judaike e talmudike (2 Mak. 2,13-14. Talm. Baba Bathra 15 a) pohon, se shkrimtar e kompozitor i psalmeve dhe i psaltirit \u00ebsht\u00eb profeti dhe mbreti David, i cili ka jetuar gjat\u00eb shekullit X para Krishtit. Kjo tradit\u00eb kaloi pastaj nga Sinagoga n\u00eb Kish\u00ebn e Krishter\u00eb, pothuaj, q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb themelimit t\u00eb saj (Hebrej. 4,7). Emri i profetit dhe mbretit David dhe ai i Psaltirit u b\u00ebn\u00eb sinonime. K\u00ebt\u00eb pik\u00ebpamje shprehin dhe shum\u00eb nga Et\u00ebrit e m\u00ebsuesit e shquar t\u00eb Kish\u00ebs, si Sh\u00ebn Joan Gojarti, Sh\u00ebn Ambrozi, i lumturi Agustin e t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n
Tradita e vjet\u00ebr, judaike dhe ajo e krishter\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb faktin, se Davidi \u00ebsht\u00eb i pari, q\u00eb, me frym\u00ebzimin hyjnor, pati dhuntin\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb dhe t\u00eb kompozoj\u00eb psalme dhe se shumica e psalmeve, q\u00eb p\u00ebrmban Psaltiri, jan\u00eb kompozime t\u00eb tij.<\/p>\n
I urti Sirah thot\u00eb p\u00ebr Davidin: “I k\u00ebndoi dhe e deshi me gjith\u00eb zem\u00ebr At\u00eb, q\u00eb e krijoi dhe vuri psalt\u00ebr n\u00eb altar, q\u00eb me z\u00ebrin e tyre, t’i k\u00ebndojn\u00eb k\u00ebng\u00eb t\u00eb \u00ebmbla; u dha shk\u00eblqim t\u00eb kremteve dhe caktoi me holl\u00ebsi koh\u00ebn e kryerjes, q\u00eb me an\u00ebn e tyre, t\u00eb lavd\u00ebrohet emri i Tij i Shenjt\u00eb dhe, n\u00eb t\u00eb cilat qysh n\u00eb m\u00ebngjes her\u00ebt t\u00eb gj\u00ebmoj\u00eb me k\u00ebng\u00eb vendi i Tij i shenjt\u00ebruar” (Sirah. 47, 8-10).<\/p>\n
Psaltiri p\u00ebrmban gjithsej 150 psalme. Vet\u00eb titujt e psalmeve, si edhe kritika historike dhe letrare kan\u00eb p\u00ebrcaktuar, se 87 nga k\u00ebta mbajn\u00eb si autor emrin e Davidit, 12 t\u00eb Asafit, 10 t\u00eb bijve t\u00eb Kores\u00eb, 4 t\u00eb Agjeut e t\u00eb Zaharis\u00eb dhe nga nj\u00eb, emrat e Moisiut, Solomonit, Emanit dhe Ethanit, kurse 33 psalme nuk kan\u00eb asnj\u00eb sh\u00ebnim. N\u00eb fund t\u00eb tekstit ekziston dhe nj\u00eb psalm shtes\u00eb, me sh\u00ebnimin, se \u00ebsht\u00eb shkruar nga vet\u00eb Davidi kur u ndesh me Goliathin.<\/p>\n
Lidhur me sa m\u00eb sip\u00ebr Sh\u00ebn Thanasi i Madh, n\u00eb vepr\u00ebn e tij “Sinojosis”, thot\u00eb: “Po, megjith\u00eb q\u00eb Psaltiri mban n\u00eb krye t\u00eb tij vet\u00ebm emrin e Davidit, n\u00eb t\u00eb ka edhe psalme nga persona t\u00eb tjer\u00eb. Mir\u00ebpo, libri mban vet\u00ebm emrin e Davidit, sepse ai \u00ebsht\u00eb i pari, q\u00eb duke u pajisur nga Per\u00ebndia me dhuntin\u00eb e k\u00ebng\u00ebs, filloi t\u00eb kompozoj\u00eb e t\u00eb shkruaj\u00eb psalme para t\u00eb gjith\u00ebve. Psalmist\u00ebt e tjer\u00eb i caktoi ai vet\u00eb, duke i zgjedhur mes prift\u00ebrinjve….”<\/p>\n
P\u00ebr psalmet, q\u00eb jan\u00eb pa em\u00ebr, i lumturi Jeronim thot\u00eb, se ato duhen konsideruar, se jan\u00eb t\u00eb atij poeti, emri i t\u00eb cilit, \u00ebsht\u00eb n\u00eb krye t\u00eb psalmit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm. (Shih letr\u00ebn drejtuar presviterit Qiprian).<\/p>\n
Sh\u00ebn Joan Gojarti, n\u00eb prologun e predikimit t\u00eb tij p\u00ebr psalmet, e sqaron k\u00ebt\u00eb problem, duke th\u00ebn\u00eb: “Psalmet, megjith\u00ebq\u00eb, sipas titujve, q\u00eb kan\u00eb u p\u00ebrkasin personave t\u00eb ndrysh\u00ebm, sipas frym\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi t\u00eb vetme, t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb me k\u00ebng\u00ebn e Davidit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, disa nga Et\u00ebrit e Kish\u00ebs me plot t\u00eb drejt\u00eb ngulin k\u00ebmb\u00eb n\u00eb pik\u00ebpamjen, q\u00eb krejt Libri i Psalmeve duhet konsideruar si i Davidit, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb edhe n\u00eb faktin, se as Zoti, as Apostujt nuk kan\u00eb treguar ndonj\u00eb tjet\u00ebr autor p\u00ebrve\u00e7 Davidit”.<\/p>\n
Dhe po e mbyllim k\u00ebt\u00eb me fjal\u00ebt, q\u00eb i lumturi Teodorit ka shprehur n\u00eb prologun e shpjegimit t\u00eb psalmit 150: “Disa thon\u00eb se psalmet nuk jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb Davidit. Un\u00eb nuk them asgj\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, sepse t\u00eb gjith\u00eb psalmet jan\u00eb t\u00eb shkruar n\u00ebn ndikimin e Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb. Profeti, qoft\u00eb David, qoft\u00eb dikush tjet\u00ebr, ka patur vet\u00ebm cil\u00ebsin\u00eb t’ia vinte veten si organ, Hirit Hyjnor”.<\/p>\n
(Vijon)<\/p>\n
P\u00ebrkthyen e p\u00ebrgatit\u00ebn:
\nDh. Beduli Th. Qendro<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Studim mbi origjin\u00ebn, emrin dhe autor\u00ebsin\u00eb e Psaltirit, duke shqyrtuar tradit\u00ebn judaike e t\u00eb krishter\u00eb dhe d\u00ebshmit\u00eb e Et\u00ebrve t\u00eb Kish\u00ebs (Joan Gojarti, Thanasi i Madh, Jeronimi, Teodoriti). P\u00ebrmban 150 psalme, shumica t\u00eb Davidit.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"3 (54)","viti":"1997","muaji":"Mars","muaji_numer":"3","dita":"","faqet":"[5]","fjale_kyce":"[\"Psaltir\", \"David\", \"psalme\", \"Dhiata e Vjet\u00ebr\", \"Sh\u00ebn Joan Gojarti\", \"Sh\u00ebn Thanasi\", \"Jeronim\", \"Teodoriti\", \"Sirah\", \"instrument muzikor\"]","permbledhje":"Studim mbi origjin\u00ebn, emrin dhe autor\u00ebsin\u00eb e Psaltirit, duke shqyrtuar tradit\u00ebn judaike e t\u00eb krishter\u00eb dhe d\u00ebshmit\u00eb e Et\u00ebrve t\u00eb Kish\u00ebs (Joan Gojarti, Thanasi i Madh, Jeronimi, Teodoriti). P\u00ebrmban 150 psalme, shumica t\u00eb Davidit.","autori":"P\u00ebrkthyen e p\u00ebrgatit\u00ebn: Dh. Beduli, Th. Qendro","kategoria":"Studim biblik \/ Tematik","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[10256],"ngjallja_autori":[10257],"ngjallja_viti":[10219],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-84005","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-studim-biblik-tematik","ngjallja_autori-perkthyen-e-pergatiten-dh-beduli-th-qendro","ngjallja_viti-10219","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n