Drit\u00eb nga Ungjilli<\/p>\n
Ungjilli sipas Markut<\/p>\n
M\u00ebsime t\u00eb T\u00ebr\u00ebndinjarit, Zotit ton\u00eb Jisu Krisht<\/p>\n
Dhe u tha atyre: Shkoni n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb bot\u00ebn dhe predikoni Ungjillin tek \u00e7do krijes\u00eb. Ai q\u00eb do t\u00eb besoj\u00eb dhe do t\u00eb pag\u00ebzohet, do t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb; kurse ai q\u00eb nuk do t\u00eb besoj\u00eb, do t\u00eb d\u00ebnohet.<\/p>\n
Dhe p\u00ebr ata q\u00eb do t\u00eb besojn\u00eb, do t\u00eb jen\u00eb k\u00ebto shenja: N\u00eb emrin tim do t\u00eb nxjerrin demon\u00eb; do t\u00eb flasin gjuh\u00eb t\u00eb reja; do t\u00eb kapin gjarp\u00ebrinj; dhe n\u00ebse do t\u00eb pin\u00eb ndonj\u00eb gj\u00eb vdekjeprur\u00ebse, nuk do t’i gjej\u00eb asgj\u00eb e keqe; do t\u00eb v\u00ebn\u00eb duart mbi t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt dhe ata do t\u00eb sh\u00ebrohen.<\/p>\n
(Marku: 15-18)<\/p>\n
“Sikurse \u00ebsht\u00eb shkruar nga profet\u00ebt: ‘Ja, po d\u00ebrgoj lajm\u00ebtarin tim para teje, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatit\u00eb rrug\u00ebn t\u00ebnde’. Z\u00ebri i atij q\u00eb th\u00ebrret n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb: P\u00ebrgatitni rrug\u00ebn e Zotit, b\u00ebjani atij…” (Marku; 2-4)<\/p>\n
Autori i Ungjillit t\u00eb dyt\u00eb, si del dhe nga em\u00ebrtimi, \u00ebsht\u00eb Marku. N\u00ebna e tij quhej Maria dhe kishte nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb saj\u00ebn mjaft t\u00eb madhe, t\u00eb cil\u00ebn e vuri n\u00eb dispozicion dhe n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb krishter\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb sht\u00ebpi mblidheshin t\u00eb krishter\u00ebt p\u00ebr t\u00eb kryer ritet e tyre. Ekziston mendimi, se n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme t\u00eb k\u00ebsaj sht\u00ebpie Zoti kreu Dark\u00ebn Mistike. Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb sht\u00ebpi shkoi Petri pas lirimit t\u00eb tij t\u00eb mrekulluesh\u00ebm nga burgu, ku “qen\u00eb mbledhur mjaft vet\u00eb dhe faleshin” (Vepr. 12:12).<\/p>\n
Marku nuk e ka njohur personalisht Zotin, megjith\u00eb q\u00eb mbisundon mendimi se Marku qe ai, “i cili solli shtam\u00ebn me uj\u00eb”, t\u00eb cilin duhej ta ndiqnin nga pas t\u00eb dy nx\u00ebn\u00ebsit p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ku do t\u00eb p\u00ebrgatitnin Dark\u00ebn Mistike. Disa thon\u00eb, gjithashtu, se Marku n\u00ebnkupton vetveten kur tregon se kur Zotin e arrestuan n\u00eb kopshtin Gjethsimani “e ndoqi nga pas nj\u00eb i ri i veshur me \u00e7ar\u00e7af” (Marku 14:51). Megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb fakt q\u00eb ky nuk ka qen\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb Dymb\u00ebdhjet\u00ebt. Duket se ka m\u00ebsuar gjer\u00eb e gjat\u00eb p\u00ebr Zotin nga apostull Petri, i cili prandaj e quan Markun “bir t\u00eb tij”, dmth Bir shpirt\u00ebror (I Petr. 5:13). Marku p\u00ebrmendet me em\u00ebr n\u00eb “Veprat e apostujve” si shoq\u00ebrues i Pavlit dhe i Barnab\u00ebs, kur k\u00ebta sillnin ndihmat e t\u00eb krishter\u00ebve t\u00eb Antiohis\u00eb p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt e Jerusalemit dhe se e mor\u00ebn me vete n\u00eb Antiohi (shih “Veprat e apostujve”, 12:25).<\/p>\n
N\u00eb udh\u00ebtimin e par\u00eb misionar shoq\u00ebroi Pavlin dhe Barnab\u00ebn, duke qen\u00eb nip i k\u00ebtij t\u00eb fundit, nga Antiohia n\u00eb Qipro dhe q\u00eb andej n\u00eb Perg\u00eb t\u00eb Pamfilis\u00eb. Po aty i la t\u00eb dy apostujt ose nga q\u00eb \u00ebsht\u00eb trembur p\u00ebrpara vuajtjeve t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb udh\u00ebtimit misionar ose, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e sigurt, sepse kishte disa rezerva n\u00ebse Ungjilli duhej p\u00ebrhapur dhe nd\u00ebr pagan\u00ebt. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye apostull Pavli nuk deshi ta merrte me vete gjat\u00eb udh\u00ebtimit t\u00eb tij t\u00eb dyt\u00eb misionar (shih “Veprat e apostujve”, 15:38).<\/p>\n
Por, me kalimin e 10-12 vjet\u00ebve Markun e gjejm\u00eb n\u00eb Rom\u00eb pran\u00eb Pavlit t\u00eb burgosur, bashk\u00eb me shum\u00eb nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb zgjedhur t\u00eb k\u00ebtij apostulli t\u00eb madh (Kol. 4:10; Fil. 24). Si\u00e7 duket, nga Roma Marku shkoi tek t\u00eb krishter\u00ebt e Kolos\u00ebs. Kur Pavli gjendej p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb i burgosur n\u00eb Rom\u00eb, i shkruante Timotheut ta vizitonte dhe t\u00eb sillte me vete Markun, sepse “kishte nevoj\u00eb p\u00ebr sh\u00ebrbimin e tij” (II Tim. 4:11). Nuk dihet n\u00ebse Marku shkoi n\u00eb Rom\u00eb dhe n\u00ebse arriti ta shihte Pavlin para vdekjes martirike. Mir\u00ebpo gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb kaluar Marku kish qen\u00eb dhe pasues i apostull Petrit, t\u00eb cilin e kishte shoq\u00ebruar edhe deri n\u00eb Babiloni (I Petr. 5:13). Sipas tradit\u00ebs, nga shek. IV thuhet se ai ka qen\u00eb themelues i Kish\u00ebs s\u00eb Aleksandris\u00eb.<\/p>\n
Ungjillin e tij e ka shkruar p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt e Rom\u00ebs dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt q\u00eb vinin nga pagan\u00ebt. E ka shkruar me nj\u00eb gjuh\u00eb greke t\u00eb past\u00ebr. Ngjarjet q\u00eb tregon i ka marr\u00eb vesh n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe nga apostull Petri, prandaj dhe quhet “interpretues besnik i Petrit”. Nuk merret me prejardhjen e Zotit, si ungjillor Mattheu, as me profecit\u00eb e shumta, q\u00eb u plot\u00ebsuan n\u00eb personin e Zotit. Paraqet doktrin\u00ebn e Zotit dhe sidomos mrekullit\u00eb e tij t\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb shumta p\u00ebr t\u00eb katekizuar me thell\u00eb e forcuar besimtar\u00ebt, si dhe p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr ata q\u00eb nuk kishin besuar ende.<\/p>\n
Koha se kur \u00ebsht\u00eb shkruar Ungjilli i tij nuk dihet sakt\u00ebsisht. Predominon pik\u00ebpamja se ai \u00ebsht\u00eb shkruar midis viteve 65-70 pas Krishtit. Si\u00e7 d\u00ebshmojn\u00eb shum\u00eb shkrimtar\u00eb, ai e ka shkruar n\u00eb Rom\u00eb, por Sh\u00ebn Joan Gojarti \u00ebsht\u00eb i mendimit se e ka shkruar n\u00eb Egjipt.<\/p>\n
P\u00ebrkthyen e p\u00ebrgatit\u00ebn:
\nDhimit\u00ebr Beduli
\nThoma Qendro<\/p>\n
Ka th\u00ebn\u00eb p\u00ebr Shkrimin e Shenjt\u00eb Sh\u00ebn Joan Gojarti:<\/p>\n
Studimi i Ungjillit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e mir\u00eb shum\u00eb e madhe:
\n– D\u00ebrgon mendjen nga toka n\u00eb qiell,
\n– \u00cbsht\u00eb burim i pambaruar dhe thesar i pashtersh\u00ebm,
\n– Mund t\u00eb keqen dhe mbjell Virtytin,
\n– Kur mbret\u00ebron n\u00eb zemrat tona na b\u00ebn t\u00eb duam barazin\u00eb dhe v\u00ebllaz\u00ebrimin,
\n– Sjell mbret\u00ebrin\u00eb e qiejve n\u00eb tok\u00eb.<\/p>\n
T\u00eb m\u00ebsojm\u00eb lutjet tona<\/p>\n
Psalmi XXVIII<\/p>\n
Psalm i Davidit, q\u00eb k\u00ebndohej dit\u00ebn e fundit t\u00eb s\u00eb kremtes s\u00eb Tend\u00ebb\u00ebrjes.<\/p>\n
Sillini Zotit, o bijt\u00eb e Per\u00ebndis\u00eb, sillini Zotit qengja si therore, sillini Zotit lavdi dhe nderim.
\nSillini Zotit, lavdi emrit t\u00eb tij; faljuni Zotit n\u00eb oborrin e tij t\u00eb shenjt\u00eb.
\nMbi uj\u00ebrat \u00ebsht\u00eb z\u00ebri i Zotit; Per\u00ebndia i lavdis\u00eb bubulloi; Zoti \u00ebsht\u00eb mbi uj\u00ebrat e shumt\u00eb.
\nZ\u00ebri i Zotit \u00ebsht\u00eb i fuqish\u00ebm, z\u00ebri i Zotit \u00ebsht\u00eb i madh\u00ebrish\u00ebm.
\nZ\u00ebri i Zotit thyen kedrat, dhe Zoti do t\u00eb cop\u00ebtoj\u00eb kedrat e Libanit.
\nDhe pluhur do ta b\u00ebj\u00eb Libanin si vi\u00e7in e art\u00eb, dhe i dashuri i tij si pjell\u00eb demi do t\u00eb jet\u00eb.
\nZ\u00ebri i Zotit nd\u00ebrpret flak\u00ebn e zjarrit.
\nZ\u00ebri i Zotit b\u00ebn t\u00eb dridhet shkret\u00ebtira; Zoti e b\u00ebn t\u00eb dridhet shkret\u00ebtir\u00ebn e Kad\u00ebs.
\nZ\u00ebri i Zotit i b\u00ebn t\u00eb lindin sorkadhet, dhe pyjet i zhvesh. Dhe n\u00eb tempullin e tij gjithkush i th\u00ebrret: Lavdi.
\nZoti banon mbi p\u00ebrmbytjen, dhe Zoti, mbret q\u00ebndron p\u00ebr gjith\u00eb jet\u00ebn.
\nZoti do t’i jap\u00eb fuqi popullit t\u00eb vet; Zoti me paqe do ta bekoj\u00eb popullin e tij.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hyrje teologjike e Ungjillit t\u00eb Markut: autori, lidhjet e tij me apostujt Pav\u00ebl e Pet\u00ebr, vendi dhe koha e shkrimit (Rom\u00eb, midis viteve 65-70 pas Krishtit), dhe karakteristikat e k\u00ebtij ungjilli t\u00eb dyt\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Drit\u00eb nga Ungjilli - M\u00ebsime t\u00eb T\u00ebr\u00ebndinjarit, Zotit ton\u00eb Jisu Krisht","numri":"12 (51)","viti":"1996","muaji":"Dhjetor","muaji_numer":"12","dita":"","faqet":"[5]","fjale_kyce":"[\"Ungjilli i Markut\", \"Ungjillor Mark\", \"Pavli\", \"Petri\", \"Roma\", \"Aleksandria\", \"Kolos\u00eb\", \"Babiloni\", \"sht\u00ebpia e Maris\u00eb\", \"Darka Mistike\", \"Joan Gojarti\"]","permbledhje":"Hyrje teologjike e Ungjillit t\u00eb Markut: autori, lidhjet e tij me apostujt Pav\u00ebl e Pet\u00ebr, vendi dhe koha e shkrimit (Rom\u00eb, midis viteve 65-70 pas Krishtit), dhe karakteristikat e k\u00ebtij ungjilli t\u00eb dyt\u00eb.","autori":"Dhimit\u00ebr Beduli, Thoma Qendro (p\u00ebrkthyen e p\u00ebrgatit\u00ebn)","kategoria":"Teologji \/ Biblike","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[10202],"ngjallja_autori":[10203],"ngjallja_viti":[9923],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-83922","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-teologji-biblike","ngjallja_autori-dhimiter-beduli-thoma-qendro-perkthyen-e-pergatiten","ngjallja_viti-9923","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n