Epitafi i Glavenices<\/p>\n
Epitafi i Glavinices kohet e fundit eshte bere i njohur si nje objekt i shek. XIV, me rendesi historike per kombin shqiptar, i cili fatkeqesisht u vodh nga Muzeu Historik Kombetar, se bashku edhe me tri ikona te shek. XVIII, te pikturuara nga David Selenica. Ishte kjo nje vazhdimesi pas vjedhjeve te objekteve arkeologjike nga muzeumet e Apolonise e te Butrintit, si edhe pas vjedhjeve te herepashershme te shume ikonave nga kisha te ndryshme, te shpallura Monumente Kombetare, te ruajtura nga shteti.<\/p>\n
Per te gjithe keto objekte me vlera te medha, pervec bujes se madhe qe u be neper gazetat e perditshme dhe ne radiotelevizion, tashme ky problem eshte lene ne harrese dhe duket qarte se objektet e vjedhura nuk ka shpresa se mund te kthehen. Ato di te permenden ketej e tutje si objekte te humbura nga thesari i pasurise se trasheguar, kryesisht nga mosvleresimi i tyre, si edhe nga pakujdesia e atyre qe i kishin ne posedim.<\/p>\n
Ndaj, ne kete shkrim, kemi per qellim te mos i leme ne harrese gjithe cka keto objekte perfaqesojne ne historine e Kishes Orthodhokse e Autoqefale te Shqiperise.<\/p>\n
Epitafi i Glavinices, qe nga shek XIV dhe deri ne gjysmen e shek. XX, si nje objekt i shenjte qe ishte, u ruajt me perkushtim nga klerike e besimtare, dore me dore e kishe me kishe dhe u shpetua nga bastisjet, perndjekjet dhe shkaterrimet e periudhes se gjate peseqindvjecare te pushtimit osman. Ne kohen e shtetit ateist komunist, epitafi i Glavinices kishte arritur ne Berat dhe ruhej ne fondin e objekteve te shenjta e me vlere te kishave te vjetra te qytetit te Beratit.<\/p>\n
Duhet te permendim ketu, se, duke filluar qe nga viti 1950, filloi sekuestrimi i pasurise kishtare nga organet shtet\u00ebrore. Ungjijte e shenjte, kodiket e kishave te vjetra, ikonat dhe gjithe objektet me vlere te perdorimit ne sherbesat fetare u moren me kercenime dhe pa lene asnje dokument te rregullt zyrtar. Ne kete fushate ne shume nga objektet e permendura u asgjesuan dhe mjaft prej tyre u pervetesuan pa arritur ne vendet e caktuara. Ne kete fushate u mor edhe epitafi i Glavinices, i cili, me hapjen e muzeut, u ekspozua si dokument historik.<\/p>\n
Tanime, Epitafi eshte bere placke e njerezve qe vazhdojne te mohojne emrin e Zotit dhe vleren e llogarisin me kursin e valutes. Ne keto rrethana, ai jo vetem mund te demtohet, por ka gjase qe te humbase fare.<\/p>\n
Le te shohim ne vazhdim se c’ishte epitafi i Glavenices per kishen dhe besimtaret e krishtere: Emri epitaf vjen nga gjuha greke dhe do te thote “mbi varr”, por, ne gjuhen shqipe mund te thuhet edhe mbulese varri. Kjo mbulese ka forme drejtkendore me permasat e trupit te njeriut. Zakonisht ishte prej pelhure pambuku ose edhe prej mendafshi dhe mbi te qendisej me fije ari e argjendi ikona e Krishtit, i perfytyruar i shtrire ne varr. Perreth trupit te vdekur ne epitafin e Glavenices perfytyrohet edhe ikona e Hyjlindeses se Tereshenjte, Shen Joani dhe Mirambajteset me engjejt, te gjithe te lluar nga ngjarja e ndodhur. Epitafi eshte i njohur qe ne shekullin XII dhe perdorej ne sherbesat fetare te ndryshme. Por, qe nga shek XIV epitafi eshte perdorur vetem ne naten e se Premtes te Madhe.<\/p>\n
Epitafi i Glavinices ishte nder objektet me te shenjta per besimtaret orthodhokse te Shqiperise se mesme. Ai ishte njekohesisht edhe nje dokument i rendesishem per historine e kishes sone, sikurse vertetohet edhe nga mbishkrimi i tij. Teksti i mbishkrimit ka kete permbajtje:<\/p>\n
“U plotesua ky aeras i gjitheenderuar dhe hyjnor i mbishenjtores Hyjlindeses se patundshme, me shpenzimin dhe mundimin e Peshkopit te gjithehirshem Kalisit te Glavinices dhe Beratit, ne muajin mars 22 te vitit 6881 (nga krijimi i botes, qe i takon vitit 1373). Ti zoteron jeten ah! Si dukesh i vendosur pa fryme! Ne kohen e zoterimit te zoterve te shume lartet te Serbise, Rumanise, dhe gjithe Shqiperise dhe vellezerve Gjergjit dhe Ballshes, dora e Ariantit dhe hriskalvarit.”<\/p>\n
Ne kete mbishkrim, nder te tjera, permendet Episkopata e Glavinices, e cila deri me sot eshte nje nga episkopatat qe njihet me pak nder me te vjetrat e vendit tone. Per ta bere me te qarte problemin e njohjes se kesaj episkopate, do te permendim ne vazhdim edhe disa te dhena te tjera.<\/p>\n
Glavenica fillon te permendet ne burimet historike qe nga shek. IX e deri ne shek. XII. Eshte per te kujtuar se ne kete periudhe ndodhin nje seri ngjarjesh te rendesishme historike per vendin tone. Ketu kemi parasysh shthurjen e Perandorise Bizantine, sundimin bullgar ne Shqiperi, formimin e kombesise shqiptare, luftrat bizantine-romane, kalimin e kryqezatave neper vendin tone etj.<\/p>\n
Fillimisht, si qender episkopale, Glavenica permendet ne koncilin kishtar te Leionit me 886. Se dyti, ne diplomen e Vasilit te II, leshuar ne vitin 1019, ku thuhet se “Peshkopi i Glavenices urdherojme qe te kete ne vete Glavenicen dhe ne Kanine e ne Neansisk, klerike 40 dhe patrike 40…”<\/p>\n
Me vone Glavinica si qytet permendet disa here nga historiania bizantine Anna Komnena, ne pershkrimin e operacioneve luftarake bizantino-normane, qe u zhvilluan ne territorin e vendit tone, nga fundi i shek. XI dhe fillimi i shek XII. Per problemin qe po trajtojme, me interes eshte te permendim se ne jeteshkrimet e Klementit, shek XII-XIII, thuhet se mbreti bullgar Borisi i kishte dhuruar Klementit vende per pushim shpirteror, qytetin e ilireve Lihnid dhe Qefalinin, te quajtur ne gjuhen bullgare Glavinice. Nder te tjera ne keto jeteshkrime thuhet gjithashtu se ne Qefalini shihen shtylla guri, ku ishte gdhendur mbishkrimi qe tregon per kthimin e kombit bullgar dhe mbretit Boris ne fene kristiane.<\/p>\n
Nga te dhenat e ketyre dokumentave, del se Glavinica eshte quajtur edhe Qefalini, perseri edhe ky qytet nuk dihet se ku ka qene. Nga ana tjeter, Glavinica del si nje qender episkopale, qe ka pasur ne vartesine e saj nje krahine mjaft te gjere me qytetet te permendura, si Kanina. Ajo paraqitet nga Ana Komnena si nje qender e fortifikuar dhe ekonomikisht e zhvilluar.<\/p>\n
Ne vazhdim te gjurmimit te te dhenave qe ndihmojne ne percaktimin e peshkopates se Glavenices, po permendim ketu shtyllen e mbishkruar, qe eshte zbuluar, ne fillim te shekullit tone, ne rrenojat e kishes se vjeter te Ballshit. Ne mbishkrimin e kesaj shtylle lexohej: “U pagezua prijesi i Bullgarise, Borisi, i quajtur Mihail se bashku me popullin te dhene atij nga Perendia ne vitin 6374”, domethene ne vitin 866.<\/p>\n
Mbishkrimi dokumenton nje ngjarje shume te rendesishme per mbretin Boris dhe popullin bullgar, por ka edhe nje rendesi te vecante per historine e se kaluares se kishes orthodhokse te vendit tone. Ky mbishkrim, me sa duket, ka qene i vendosur ne pagezoren ku u pagezua Borisi.<\/p>\n
Pas nje analize te hollesishme te burimeve historike e ato kishtare, te bashkefaquara keto edhe me studimet e kishave te vjetra te vendit, arrihet ne perfundimin se episkopata e Glavinices ishte nje vazhdimesi e episkopates se hershme te qytetit te Bylisit, e cila, sic dihet, ze fill qe nga shek V. Kjo gje vertetohet edhe nga mbishkrimet e rrenojat e pese kishave qe jane zbuluar vitet e fundit ne qytetin e lashte te Bylisit.<\/p>\n
Si perfundim, mund te thuhet se Bylisi apo peshkopata e Glavinices, shkaterrohet teresisht ne betejat e fundit te luftes bizantino-romane, te zhvilluara ne fillim te shek. XII. Pas shkaterrimit ajo braktiset dhe me 1205 Glavinica permendet ne zoterimet e Venedikut ne Shqiperi, se bashku me tri-kater fshatra te vegjel.<\/p>\n
Kushtet shume te veshtira ekonomiko-politike dhe operacionet ushtarake te zhvilluara gjate shek. XII ne territorin Bylis – Glavenice paten si pasoje edhe ndryshime ne kufijte territorial te qyteteve dhe te episkopatave. Ne keto rrethana, episkopata e Glavenices dhe e Kanines, ne pamundesi qe te kene marredheniet e meparshme me krahinat dhe qytetet bregdetare te pushtuara nga Venediku, kerkon lidhje me qytetin e Beratit, sic permendet edhe ne mbishkrimin e epitafit te Glavinices.<\/p>\n
Episkopata e Glavinices i humb gjurmet e saj ne kohen e okupacionit otoman dhe ne kete kohe krijohet episkopata e titulluar e Beratit-Kanines-Shpatit.<\/p>\n
Koco Zheku<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Epitafi i Glavinices i shek. XIV u vodh nga Muzeu Historik Kombetar se bashku me tre ikona te shek. XVIII. Artikulli pershkruan rendesine historike te kesaj relike kishtare dhe episkopaten e Glavenices.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"4 (43)","viti":"1996","muaji":"Prill","muaji_numer":"4","dita":"","faqet":"[4]","fjale_kyce":"[\"Epitafi\", \"Glavenica\", \"Berat\", \"Kanina\", \"Bylis\", \"Ballsh\", \"Boris\", \"Kalisi\", \"vjedhje\", \"Muzeu Historik\"]","permbledhje":"Epitafi i Glavinices i shek. XIV u vodh nga Muzeu Historik Kombetar se bashku me tre ikona te shek. XVIII. Artikulli pershkruan rendesine historike te kesaj relike kishtare dhe episkopaten e Glavenices.","autori":"Koco Zheku","kategoria":"Histori\/Arkeologji","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[10015],"ngjallja_autori":[9443],"ngjallja_viti":[9923],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-83661","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-arkeologji","ngjallja_autori-koco-zheku","ngjallja_viti-9923","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n