N\u00eb shekullin XVIII-t\u00eb tradit\u00ebn e pikturimit n\u00eb krahin\u00ebn e Elbasanit e vazhdoi Kostandin Shpataraku, veprat e t\u00eb cilit u studiuan p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb m\u00eb 1954. Mund t\u00eb themi gati me siguri se t\u00eb gjitha veprat e piktor Kostandinit q\u00eb ruhen deri m\u00eb sot n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb zbuluar, p\u00ebrve\u00e7 ndonj\u00eb ikone q\u00eb mund t\u00eb ndodhet edhe pa u diktuar n\u00eb ndonj\u00eb sht\u00ebpi private.<\/p>\n
Kostandin Shpataraku duket se ka qen\u00eb ikonograf (piktor ikonash), mbasi deri m\u00eb sot, gjat\u00eb k\u00ebrkimeve t\u00eb zhvilluara gati n\u00eb t\u00eb gjitha kishat e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Mesme e t\u00eb Jugut, nuk \u00ebsht\u00eb gjetur asnj\u00eb afresk\u00eb e pikturuar prej dor\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n
Mbi jet\u00ebn e piktor Kostandinit dihet fare pak, mbasi deri m\u00eb sot disponohen t\u00eb dh\u00ebna fare t\u00eb pakta mbi t\u00eb. Mbishkrimet q\u00eb gjenden n\u00eb ikonat e tri kishave t\u00eb pikturuara prej tij kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn p\u00ebrmbajtje: “Dora e hierodhiakon Kostandinit prej Shpati”. Emri i k\u00ebtij piktori gjendet edhe n\u00eb nj\u00eb kodik t\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Kollit n\u00eb Elbasan me dat\u00ebn 31 maj 1759. Gjithashtu piktor Kostandini p\u00ebrmendet edhe n\u00eb disa akte arkiviale t\u00eb Arkivit t\u00eb Shtetit n\u00eb Tiran\u00eb, nga t\u00eb cilat rezulton se ai ka pas\u00eb pikturuar shum\u00eb ikona n\u00eb Kish\u00ebn e manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Joan Vladimirit, pran\u00eb Elbasanit, t\u00eb cilat p\u00ebr fat t\u00eb keq u dogj\u00ebn kur u dogj kisha aksidentalisht m\u00eb 14 mars 1944.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr sh\u00ebnim t\u00eb Arkivit t\u00eb Shtetit Tiran\u00eb regjistrohet nj\u00eb goj\u00ebdhan\u00eb e Elbasanit, sipas t\u00eb cil\u00ebs ikonat e manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Joanit i ka pikturuar Dhiakoni i Selt\u00ebs (katund i Shpatit t\u00eb Sip\u00ebrm) Nikodhimi. Nj\u00eb ikonografi tjet\u00ebr me emrin Nikodhim deri tani nuk \u00ebsht\u00eb gjetur dhe ndofta as q\u00eb do t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrve\u00e7 t\u00eb nj\u00ebjtit hierodhiakon, por Nikodhim do t\u00eb jet\u00eb emri i tij para se t\u00eb b\u00ebhej murg. Duke u b\u00ebr\u00eb murg Nikodhimi duhet t\u00eb ket\u00eb nd\u00ebrruar emrin n\u00eb Kostandin sipas zakonit t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse.<\/p>\n
P\u00ebr vendlindjen e piktor Kostandinit goj\u00ebdh\u00ebnat nuk flasin nj\u00eblloj: nj\u00ebra thot\u00eb se \u00ebsht\u00eb prej Selte, tjetra prej Vlashi ose Pashtreshi, por n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme pajtohen n\u00eb mes tyre edhe me mbishkrimet e vet\u00eb Kostandinit q\u00eb e shkruan qart\u00eb prejardhjen e tij “Ek Spathias” – prej Shpati.<\/p>\n
Mbi dat\u00ebn e lindjes dhe t\u00eb vdekjes s\u00eb piktorit nuk ka ndonj\u00eb burim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb, prandaj k\u00ebto data nuk mund t\u00eb dihen me siguri. Por mbas datave t\u00eb pikturimit q\u00eb gjenden n\u00eb ikonat e punuara prej tij viti 1736 n\u00eb ikonat e Sh\u00ebn Joan Vladimirit q\u00eb u dogj\u00ebn, dhe 1767 viti n\u00eb ikonat e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn e Premtes n\u00eb \u00c7ikalesh jasht\u00eb Kavaj\u00ebs duhet q\u00eb ikonograf Kostandini t\u00eb ket\u00eb lindur n\u00eb fillim t\u00eb shek XVIII-t\u00eb dhe t\u00eb ket\u00eb vdekur nga fundi i po atij shekulli.<\/p>\n
Shpati n\u00eb koh\u00ebn kur ka lindur piktori yn\u00eb, ka qen\u00eb nj\u00eb nga krahinat q\u00eb i ka pas\u00eb q\u00ebndruar m\u00eb fort okupatorit turk n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme ashtu si\u00e7 ka qen\u00eb dhe Grabova, Langa, Vithkuqi, Shipska, Voskopoja, etj.<\/p>\n
Veprimtaria artistike e piktorit<\/p>\n
Piktori yn\u00eb, mbasi lindi n\u00eb Shpat, duhet t\u00eb jet\u00eb zhvilluar e t\u00eb ket\u00eb m\u00ebsuar mjesht\u00ebrin\u00eb e pikturimit t\u00eb ikonave prej ndonj\u00eb mjeshtri m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, si\u00e7 ka qen\u00eb tradit\u00eb e piktor\u00ebve tek ne ose n\u00eb ndonj\u00eb nga manastiret e Malit Athos n\u00eb Greqi.<\/p>\n
N\u00eb Kish\u00ebn e manastirit t\u00eb Ardenic\u00ebs shohim se viti 1744 i pikturimit t\u00eb afreskeve prej v\u00ebllez\u00ebrve kor\u00e7ar\u00eb Kostandinit dhe Anastasit \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb me vitin e pikturimit t\u00eb ikonave prej Kostandin Shpatarakut n\u00eb ikonostasin po t\u00eb k\u00ebsaj kishe. Ky fakt v\u00ebrteton se Kostandin Shpataraku duhet t\u00eb ket\u00eb pas\u00eb qen\u00eb shok dhe t\u00eb ket\u00eb pas\u00eb punuar bashk\u00eb me piktor\u00ebt v\u00ebllez\u00ebr kor\u00e7ar\u00eb.<\/p>\n
Veprimtaria n\u00eb piktur\u00eb e piktorit ton\u00eb shpatarak ka qen\u00eb mjaft e madhe. Vepra arti t\u00eb punuara prej dor\u00ebs s\u00eb tij, q\u00eb jan\u00eb ruajtur deri m\u00eb sot kemi: 3 ikona n\u00eb ikonostasin e Qimiterit t\u00eb manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Petrit n\u00eb Vithkuq, t\u00eb gjitha ikonat e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn e Premtes n\u00eb Kavaj\u00eb (gjithsej 4 t\u00eb m\u00ebdha, nga t\u00eb cilat nj\u00ebra mungon dhe 24 t\u00eb vogla nga t\u00eb cilat 4 mungojn\u00eb, tabllon\u00eb me apostuj shenjtor\u00eb dhe Deisin 43 cop\u00eb, secili person n\u00eb format 20×10 cm), nj\u00eb ikon\u00eb t\u00eb Sh\u00ebn Joan Vladimirit si dhe nj\u00eb ikon\u00eb e madhe e Krishtit. Kjo e fundit e gjetur n\u00eb kish\u00ebn e Sh\u00ebn Prokopit n\u00eb Verdov\u00eb t\u00eb Pogradecit (sipas goj\u00ebdh\u00ebn\u00ebs me prejardhje nga Shpati i Elbasanit).<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre ikonave q\u00eb ruhen deri m\u00eb sot, dim\u00eb me siguri se piktori shpatarak ka punuar dhe ikonat e ikonostasit dhe nj\u00eb prosnqinitari n\u00eb Kish\u00ebn e manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Joan Vladimirit, gjithsej 24 cop\u00eb.<\/p>\n
Goj\u00ebdh\u00ebna thot\u00eb se Kostandini ka pas\u00eb stolisur me vepra arti dhe kishat e Shpatit, t\u00eb Llang\u00ebs e t\u00eb Grabov\u00ebs, t\u00eb cilat nuk jan\u00eb ruajtur deri m\u00eb sot. N\u00eb ikonostasin e Kish\u00ebs s\u00eb manastirit t\u00eb Ardenic\u00ebs jan\u00eb tri ikona t\u00eb Kostandinit me mbishkrime ku thuhet se jan\u00eb dhurata nga esnaf\u00ebt e bakajve, t\u00eb bakraxhive dhe t\u00eb mjesht\u00ebrve t\u00eb Voskopoj\u00ebs, duket se piktori yn\u00eb do t\u00eb ket\u00eb pas\u00eb porosi prej voskopojar\u00ebve t\u00eb pasur p\u00ebr t\u00eb stolisur me ikona edhe kishat e tyre t\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb shumta, megjith\u00ebq\u00eb sot n\u00eb Voskopoj\u00eb nuk gjendet asnj\u00eb ikon\u00eb e pikturuar prej dor\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n
Tematika e piktorit<\/p>\n
Tematika q\u00eb ka p\u00ebrdorur Kostandin Shpataraku \u00ebsht\u00eb tematika q\u00eb mund t\u00eb quhet e ikonostasit, e cila \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur nd\u00ebr kishat tek ne qysh prej shekullit XVII-t\u00eb ikonat e m\u00ebdha dhe t\u00eb vogla t\u00eb ikonostasit me gjith\u00eb dyert dhe kryqin mbi ikonostas. Ikonat e m\u00ebdha q\u00eb jan\u00eb pikturuar n\u00eb madh\u00ebsi natyrale kan\u00eb temat: Krishtin dhe Sh\u00ebn Marin\u00eb, Joan Pag\u00ebzorin si engj\u00ebll, Mbledhjen e engj\u00ebjve, Apostuj ose hierark\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj dhe ikon\u00ebn e fest\u00ebs s\u00eb kish\u00ebs. Ikonat e vogla p\u00ebrmbajn\u00eb festat kryesore t\u00eb Krishtit dhe t\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb, dyert e bukura jan\u00eb n\u00eb miniatur\u00eb. Ungjill\u00ebzimin dhe hierark\u00ebt q\u00eb kan\u00eb shkruar mesh\u00ebt; dyert e veriut e t\u00eb jugut, kan\u00eb nga nj\u00eb \u00ebngj\u00ebll, zakonisht Sh\u00ebn M\u00ebhillin dhe Gabrielin. Kryqi n\u00eb ikonostas ka Krishtin t\u00eb kryq\u00ebzuar.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre temave piktori yn\u00eb shpatarak ka dhe disa tema t\u00eb tjera interesante n\u00eb miniatur\u00eb si\u00e7 jan\u00eb: Krishti n\u00eb tri fytyr\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e ka trash\u00ebguar nga Onufri bashkatdhetar i tij, skenat n\u00eb miniatur\u00eb rreth ikon\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Joan Vladimirit q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb ngjarje nga jeta legjendare e shenjtit, si dhe Karl Topin\u00eb si ktitor t\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Joan Vladimirit pran\u00eb Elbasanit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Artikull historik nga Theofan Popa mbi ikonograf Kostandin Shpatarakun e shekullit XVIII nga krahina e Shpatit n\u00eb Elbasan. P\u00ebrshkruan veprimtarin\u00eb artistike dhe vendet ku ka punuar.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Ikonograf\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb shekullit XVIII","numri":"11 (38)","viti":"1995","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[8]","fjale_kyce":"[\"Kostandin Shpataraku\", \"ikonograf\", \"Shpat\", \"Elbasan\", \"shekulli XVIII\", \"Sh\u00ebn Joan Vladimiri\", \"Ardenic\u00eb\", \"Vithkuq\", \"Kavaj\u00eb\", \"Onufri\", \"Karl Topia\"]","permbledhje":"Artikull historik nga Theofan Popa mbi ikonograf Kostandin Shpatarakun e shekullit XVIII nga krahina e Shpatit n\u00eb Elbasan. P\u00ebrshkruan veprimtarin\u00eb artistike dhe vendet ku ka punuar.","autori":"Theofan Popa","kategoria":"Histori \/ Art kishtar","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9905],"ngjallja_autori":[9835],"ngjallja_viti":[9667],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-83511","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-art-kishtar","ngjallja_autori-theofan-popa","ngjallja_viti-9667","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n