M\u00eb posht\u00eb po japim disa t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr dy objekte q\u00eb kan\u00eb lidhje me jet\u00ebn dhe pun\u00ebn e sh\u00ebn Joan Kukuzelit nga Durr\u00ebsi: p\u00ebr kathizm\u00ebn e Krye\u00ebngj\u00ebjve t\u00eb Shenjt\u00eb, ku ai ka jetuar dhe punuar dhe p\u00ebr ikon\u00ebn e Sh\u00ebn Maris\u00eb, t\u00eb quajtur “e Kukuzelit”, q\u00eb ndodhen n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb.<\/p>\n
Kathizma e Kryeengj\u00ebjve t\u00eb Shenjt\u00eb<\/p>\n
Kur Joan Kukuzeli braktisi postin e lart\u00eb t\u00eb domestikut t\u00eb madh, d.m.th t\u00eb drejtuesit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb aktivitetit muzikor, q\u00eb kishte n\u00eb pallatin perandorak dhe n\u00eb Kish\u00ebn e Madhe t\u00eb Kostandinapoj\u00ebs, u paraqit n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb si bari i thjesht\u00eb dhe k\u00ebrkoi t\u00eb b\u00ebhej murg. E pranuan dhe p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb stazhin paraprak t\u00eb prov\u00ebs, e caktuan bari, pa e ditur se kush ishte n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Po, kur e diktuan dhe m\u00ebsuan q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb cilin ai kishte preferuar Ajonorosin: t\u00eb ushtrohej s\u00eb pari shpirt\u00ebrisht dhe s\u00eb dyti t\u00eb p\u00ebrsoste m\u00eb tej sistemin e muzik\u00ebs kishtare bizantine, e pranuan n\u00eb manastirin m\u00eb t\u00eb par\u00eb e m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb Ajonorosit, n\u00eb Llavr\u00ebn e Madhe dhe i caktuan nj\u00eb truall n\u00eb jug t\u00eb manastirit, ku ai ngriti nj\u00eb kathizm\u00eb, d.m.th nj\u00eb banes\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, sa p\u00ebr nj\u00eb person, n\u00eb form\u00eb kish\u00ebze, q\u00eb ua kushtoi Krye\u00ebngj\u00ebjve t\u00eb shenjt\u00eb Gavriil dhe Mihail. Pran\u00eb kathizm\u00ebs \u00ebsht\u00eb dhe nj\u00eb shpell\u00eb ku ai falej e b\u00ebnte nj\u00eb jet\u00eb asketike.<\/p>\n
N\u00eb at\u00eb kathizm\u00eb, pra, ai e kaloi jet\u00ebn me falje e me pun\u00eb. Aty shkroi tekstin teorik t\u00eb muzik\u00ebs kishtare bizantine dhe tekstin e ornamenteve t\u00eb reja muzikore. Aty kompozoi nj\u00eb s\u00ebr\u00eb himnesh melodioz\u00eb, si Himnin Herubik, n\u00eb t\u00eb tet\u00eb tingujt muzikor\u00eb t\u00eb kish\u00ebs, himne q\u00eb psalen gjat\u00eb Kungimit, vargje nga psalmi 103 i sh\u00ebrbes\u00ebs s\u00eb mbr\u00ebmjes, si dhe shum\u00eb himne e kompozime t\u00eb tjera muzikore, nga t\u00eb cilat vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl \u00ebsht\u00eb botuar nga studiues t\u00eb huaj. Pjesa tjet\u00ebr e dor\u00ebshkrimeve me kompozimet e tij ndodhet n\u00ebp\u00ebr bibliotekat e pasura t\u00eb Ajonorosit dhe presin ndonj\u00eb studiues shqiptar q\u00eb t\u00eb merret me to. Aty, n\u00eb at\u00eb kathizm\u00eb, mbaroi dhe jet\u00ebn, duke kaluar n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi dhe po aty u varros. Sot lipsanet e tij t\u00eb hirshme ruhen n\u00eb manastirin e Llavr\u00ebs s\u00eb Madhe.<\/p>\n
Ikona e Sh\u00ebn Maris\u00eb e quajtur “e Kukuzelit”<\/p>\n
N\u00eb kish\u00ebn e Hyrjes s\u00eb Hyjlind\u00ebses, e cila ndodhet brenda oborrit t\u00eb manastirit t\u00eb Llavr\u00ebs s\u00eb Madhe, \u00ebsht\u00eb edhe sot nj\u00eb ikon\u00eb \u00e7udib\u00ebr\u00ebse e Sh\u00ebn Maris\u00eb, e quajtur “e Kukuzelit”. Ikona \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e vjet\u00ebr dhe deri n\u00eb shekullin XII quhej “Sh\u00ebn Maria e Ekonomis\u00eb”. Emrin “Sh\u00ebn Maria e Kukuzelit” e mori pas \u00e7udis\u00eb q\u00eb ndodhi me Joan Kukuzelin:<\/p>\n
Nj\u00eb nat\u00eb po kryhej n\u00eb at\u00eb kish\u00eb agripnia e Himnit Akathist, i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poem\u00eb me shprehje t\u00eb zgjedhura kushtuar Sh\u00ebn Maris\u00eb. K\u00ebt\u00eb himn e k\u00ebndoi me pasion t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm sh\u00ebn Joan Kukuzeli. Si mbaroi s\u00eb k\u00ebnduari, u ul n\u00eb vendin e tij, ku e zuri gjumi. N\u00eb vizion i paraqitet zonja Sh\u00ebn Mari e ikon\u00ebs dhe i thot\u00eb:<\/p>\n
“G\u00ebzohu o Joan, biri im: K\u00ebndom\u00eb dhe nuk do t\u00eb t\u00eb l\u00eb.” Dhe i vuri n\u00eb dor\u00ebn e djatht\u00eb, si \u00e7mim, nj\u00eb monedh\u00eb prej ari. Kur u zgjua, pa v\u00ebrtet n\u00eb dor\u00ebn e tij nj\u00eb monedh\u00eb prej ari, t\u00eb cil\u00ebn si ua tregoi dhe t\u00eb tjer\u00ebve, e vari n\u00eb ikon\u00ebn e saj. Q\u00eb nga ajo koh\u00eb, kjo ikon\u00eb mori emrin: Sh\u00ebn Maria e Kukuzelit” dhe nderohet shum\u00eb n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb.<\/p>\n
… dhe nj\u00eb falenderim<\/p>\n
K\u00ebto t\u00eb dy objekte jan\u00eb t\u00eb shtrenjta dhe p\u00ebr ne besimtar\u00ebt orthodhoks\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, se na kujtojn\u00eb lidhjet e vazhdueshme q\u00eb kan\u00eb ekzistuar e q\u00eb ekzistojn\u00eb edhe sot midis Mali t\u00eb Shenjt\u00eb, k\u00ebsaj qendre t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme shpirt\u00ebrore, kulturore e artistike orthodhokse dhe Kish\u00ebs son\u00eb. Monak\u00eb nga Mali i Shenjt\u00eb, teolog\u00eb e muzikolog\u00eb, duke iu p\u00ebrgjigjur thirrjes s\u00eb Kryehir\u00ebsis\u00eb s\u00eb Tij, Kryepiskopit Anastas, si At Damaskinoi, nga manastiri i Sh\u00ebn Grigorit, At Theologu dhe At Tihoni nga manastiri i Simonopetras, At Justini e t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb ardhur vullnetarisht p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb ringritjen e kish\u00ebs son\u00eb, kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb kontributin e tyre si pedagog\u00eb n\u00eb shkoll\u00ebn ton\u00eb hieratiko-teologjike. Bashke me pedagog\u00ebt shqiptar\u00eb, kan\u00eb ndihmuar jo vet\u00ebm n\u00eb p\u00ebrgatitjen teologjike-shpirt\u00ebrore t\u00eb klerit ton\u00eb t\u00eb ri, por dhe n\u00eb hartimin e teksteve teologjike-muzikore, aq t\u00eb domosdoshme p\u00ebr student\u00ebt e shkoll\u00ebs dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb ton\u00eb kishtare shum\u00eb t\u00eb varf\u00ebr. Nuk mund t\u00eb lem\u00eb pa p\u00ebrmendur edhe kontributin q\u00eb jep dhe ieromonaku-arkitekt Theolog Ajoriti n\u00eb rind\u00ebrtimin e godinave tona kishtare e manastiriale, t\u00eb shkat\u00ebrruara nga regjimi ateist.<\/p>\n
Ndaj, Mali i Shenjt\u00eb duhet t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr ne orthodhoks\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb gjithnj\u00eb qend\u00ebr frym\u00ebzimi spiritual orthodhoks, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb orthodhoks\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb Ballkanit.<\/p>\n
B.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dy histori p\u00ebr Sh\u00ebn Joan Kukuzelin nga Durr\u00ebsi: kathizma e Krye\u00ebngj\u00ebjve t\u00eb Shenjt\u00eb n\u00eb Llavr\u00ebn e Madhe ku ai jetoi dhe punoi dhe ikona e Sh\u00ebn Maris\u00eb “e Kukuzelit”. Falenderim p\u00ebr monak\u00ebt e Malit t\u00eb Shenjt\u00eb q\u00eb kan\u00eb ndihmuar Kish\u00ebn Orthodhokse shqiptare.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"2 (29)","viti":"1995","muaji":"Shkurt","muaji_numer":"2","dita":"","faqet":"[8]","fjale_kyce":"[\"Joan Kukuzeli\", \"Durr\u00ebs\", \"Mali i Shenjt\u00eb\", \"Ajonoros\", \"Krye\u00ebngj\u00ebjt\", \"kathizma\", \"Llavra e Madhe\", \"Sh\u00ebn Maria e Kukuzelit\", \"Himni Akathist\", \"monedh\u00eb ari\", \"Kryepiskopi Anastas\", \"manastir\", \"muzik\u00eb bizantine\"]","permbledhje":"Dy histori p\u00ebr Sh\u00ebn Joan Kukuzelin nga Durr\u00ebsi: kathizma e Krye\u00ebngj\u00ebjve t\u00eb Shenjt\u00eb n\u00eb Llavr\u00ebn e Madhe ku ai jetoi dhe punoi dhe ikona e Sh\u00ebn Maris\u00eb \"e Kukuzelit\". Falenderim p\u00ebr monak\u00ebt e Malit t\u00eb Shenjt\u00eb q\u00eb kan\u00eb ndihmuar Kish\u00ebn Orthodhokse shqiptare.","autori":"B.","kategoria":"Histori kishtare","kryeredaktor":"Thoma Dhima"},"ngjallja_kategoria":[9691],"ngjallja_autori":[9188],"ngjallja_viti":[9667],"ngjallja_kryeredaktor":[9473],"class_list":["post-83199","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-kishtare","ngjallja_autori-b","ngjallja_viti-9667","ngjallja_kryeredaktor-thoma-dhima"],"acf":[],"yoast_head":"\n