I urti Sirah, n\u00eb vepr\u00ebn e tij biblike “Fjal\u00eb t\u00eb urta” (Kr. 49, 14-15), me t\u00eb drejt\u00eb thekson se njer\u00ebzit q\u00eb konsumuan veten me dashuri n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, rrethohen me lavdi t\u00eb p\u00ebrjetshme, trupat e tyre prehen pas mundit t\u00eb tyre n\u00eb paqe, kujtimi iu mbetet gjithnj\u00eb midis njer\u00ebzve dhe veprat e tyre kan\u00eb vler\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetshme.<\/p>\n
K\u00ebto mendime epigramatike dhe me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb hyjinspiruara, mendojm\u00eb q\u00eb i p\u00ebrshtaten plot\u00ebsisht t\u00eb shtrenjtit ton\u00eb v\u00eblla m\u00eb Krishtin, kolegut dhe bashk\u00ebpun\u00ebtorit t\u00eb ngusht\u00eb, t\u00eb ndierit Theofan Popa, i cili, me besim, me zell, me dituri e art; me fjal\u00ebn dhe vepr\u00ebn e tij, ka konsumuar veten me dashuri n\u00eb dobi t\u00eb Kish\u00ebs son\u00eb Orthodhokse dhe t\u00eb Kombit t\u00eb vet.<\/p>\n
Njeri i drejt\u00eb e me karakter guximtar dhe pa hipokrizi n\u00eb \u00e7\u00ebshtje parimesh e bindjesh, ai gjithnj\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehur pa frik\u00eb p\u00ebr persona dhe fakte, p\u00ebr tema dhe probleme t\u00eb koh\u00ebs dhe kurr\u00eb nuk e harronte misionin e tij prej teologu orthodhoks dhe qytetari t\u00eb ndersh\u00ebm shqiptar. G\u00ebzonte dashurin\u00eb dhe respektin e t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb e njihnin. Dhe e njihnin dhe nihte shum\u00eb; n\u00eb mbar\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, jo vet\u00ebm n\u00eb saj\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb tij t\u00ebrheq\u00ebse shoq\u00ebrore, por edhe t\u00eb detyr\u00ebs me t\u00eb cil\u00ebn qe ngarkuar – p\u00ebr t\u00eb mbledhur dhe studiuar mbishkrimet e t\u00eb dh\u00ebnat historike t\u00eb t\u00eb gjitha institucioneve fetare t\u00eb vendit.<\/p>\n
Ai u lind m\u00eb 1914, n\u00eb lagjen kala t\u00eb Elbasanit, nj\u00eb lagje me tradita t\u00eb vjetra orthodhokse e patriotike, q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb Kombit dhe Kish\u00ebs mjaft njer\u00ebz t\u00eb shquar, si Dhaskal Todrin, Konstandin Kristoforidhin, Aleksand\u00ebr Xhuvanin e t\u00eb tjer\u00eb, por dhe hierark\u00eb t\u00eb zgjedhur, si Iosif Caridh\u00ebn, Visarion Theolarin dhe Visarion Xhuvanin, mitropolit\u00eb t\u00eb Durr\u00ebsit; Llukan\u00eb dhe Abrozin, mitropolit\u00eb t\u00eb Gjirokastr\u00ebs e t\u00eb tjer\u00eb. I rritur n\u00eb gjirin e nj\u00eb familjeje shpres\u00ebtare e patriote, me sht\u00ebpin\u00eb pran\u00eb Kish\u00ebs Katedrale t\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb dhe me shkoll\u00ebn shqipe n\u00eb oborrin e Kish\u00ebs, Theofani mori qysh n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri nj\u00eb edukat\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb fetare e patriotike. K\u00ebt\u00eb dhurat\u00eb ai e plot\u00ebsoi pastaj me vazhdimin e studimeve t\u00eb mesme n\u00eb Seminarin Orthodhoks t\u00eb Bitolit dhe t\u00eb lartat n\u00eb Fakultetin Teologjik t\u00eb Athin\u00ebs. N\u00eb k\u00ebto institute arsimore ai ishte njohur dhe kish krijuar kontakte me teolog\u00eb dhe personalitete t\u00eb shquara, si me episkopin e Ohrit Nikolla Vladimiri\u00e7in, teolog, filozof dhe shkrimtar i njohur; me At Justin Popovi\u00e7in, dogmatist e shkrimtar, gjithashtu i njohur; me Prof. Panajot Trempell\u00ebn, teolog e shkrimtar; me J. Sotiriun, bizantonolog e t\u00eb tjer\u00eb. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, krahas kultur\u00ebs teologjiko-enciklopedike me t\u00eb cil\u00ebn u pajis, Theofani u njoh dhe me tri gjuh\u00eb t\u00eb huaja: greqishten, latinishten dhe sllavishten, me bijat e saj rusishten dhe serbishten, q\u00eb m\u00eb von\u00eb i vlejt\u00ebn shum\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e tij studimore.<\/p>\n
K\u00ebt\u00eb edukat\u00eb e shohim t\u00eb reflektuar fuqish\u00ebm n\u00eb t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn e Theofan Pop\u00ebs. \u00c7do bised\u00eb, \u00e7do kontakt me t\u00eb tjer\u00ebt, \u00e7do veprim i tij, ishte shprehje e k\u00ebsaj edukate, ishte shprehje e dashuris\u00eb s\u00eb tij p\u00ebr Krishtin, p\u00ebr Kish\u00ebn, p\u00ebr Orthodhoksin\u00eb, p\u00ebr Atdheun.<\/p>\n
Kjo edukat\u00eb e ka nxitur at\u00eb q\u00eb t\u00eb kryej\u00eb me zell e entuziaz\u00ebm gjith\u00eb ato k\u00ebrkime rreth historis\u00eb dhe artit ton\u00eb mesjetar bizantin, duke zbuluar dhe studiuar mjaft nga vlerat dhe veprat e Onufrit ton\u00eb t\u00eb madh, (kryeprift-protopap\u00eb, i Komunitetit Orthodhoks t\u00eb Elbasanit); t\u00eb birit t\u00eb tij, Nikoll\u00ebs dhe t\u00eb aq piktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj, bij t\u00eb denj\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs dhe t\u00eb Kombit, me veprat dhe pun\u00ebn e t\u00eb cil\u00ebve mburret edhe sot mbar\u00eb populli yn\u00eb. Kjo edukat\u00eb e ka shtyr\u00eb at\u00eb q\u00eb t\u00eb vizitoj\u00eb e t\u00eb studioj\u00eb \u00e7do objekt kulti, n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb atdheut q\u00eb ndodhej dhe t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb me kompetenc\u00eb \u00e7do gj\u00eb t\u00eb \u00e7muar q\u00eb ai objekt paraqitte (mbishkrim, ikon\u00eb, piktur\u00eb murale, ikonostas, kryq e en\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb shenjta) e t\u00eb propozonte masa p\u00ebr ruajtjen e tyre.<\/p>\n
Pas mbarimit t\u00eb studimeve n\u00eb Athin\u00eb, Theofani erdhi m\u00eb 1942 n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe u em\u00ebrua profesor i gjuh\u00ebs latine n\u00eb Liceun e atysh\u00ebm. Q\u00ebndrimi i tij n\u00eb Kor\u00e7\u00eb i dha rastin t\u00eb njihej mir\u00eb me Komunitetin Orthodhoks t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, me njer\u00ebzit q\u00eb kishin kontribuar p\u00ebr autoqefalin\u00eb e Kish\u00ebs, e me shum\u00eb intelektual\u00eb e besimtar\u00eb orthodhoks\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb aktivizoheshin p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn dhe p\u00ebrparimin e komunitetit t\u00eb tyre. Midis tyre dhe me motrat Dhimitra dhe Marika Cico, shpres\u00ebtare sh\u00ebmbullore dhe aktiviste t\u00eb rregullta t\u00eb Kish\u00ebs, me t\u00eb cilat ai ka patur lidhje t\u00eb vazhdueshme, sidomos gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb regjimit ateist komunist, kur ato, s\u00eb bashku me shum\u00eb e shum\u00eb familje t\u00eb tjera besimtare kor\u00e7are, mbanin t\u00eb gjalla traditat tona orthodhokse.<\/p>\n
Me \u00e7lirimin e vendit, erdhi n\u00eb Tiran\u00eb dhe sh\u00ebrbeu p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb disavje\u00e7are si p\u00ebrkthyes pran\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Financave, po pa i shk\u00ebputur lidhjet e tij me Kish\u00ebn. U mor n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb kryesis\u00eb s\u00eb Kish\u00ebs si predikues i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, duke u ngarkuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht dhe me nxjerrjen e nj\u00eb buletini dyjavor, me predikimin e \u00e7do t\u00eb diele, q\u00eb u d\u00ebrgohej p\u00ebr lexim gjith\u00eb famullive orthodhokse t\u00eb vendit. Mir\u00ebpo, kur m\u00eb von\u00eb, iu k\u00ebrkua q\u00eb n\u00eb predikimet t\u00eb mbante dhe botonte, t\u00eb b\u00ebnte propagand\u00eb n\u00eb favor t\u00eb pushtetit komunist, ai n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk pranoi, dhe k\u00ebshtu u pushua nga puna. Po nuk mbeti shum\u00eb koh\u00eb pa pun\u00eb. Ishte krijuar n\u00eb at\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb Instituti i Shkencave, i cili, midis sektor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, ngriti dhe sektorin e Mesjet\u00ebs, me kryetar sektori Prof. Aleks Bud\u00ebn. Me propozim t\u00eb profesorit, me t\u00eb cilin Theofani njihej mir\u00eb, u em\u00ebrua punonj\u00ebs n\u00eb at\u00eb sektor. Em\u00ebrimi i tij qe nj\u00eb bekim Per\u00ebndie p\u00ebr Kish\u00ebn dhe p\u00ebr Kombin. Kish gjetur vendi njeriun dhe njeriu vendin. N\u00eb bashk\u00ebpunim dhe me nj\u00eb ikonografe specialiste ruse p\u00ebr piktur\u00ebn bizantine, Viktori Puzanov\u00ebn, nj\u00eb grua me shpres\u00ebtari t\u00eb madhe, e cila ishte gjithashtu n\u00eb at\u00eb sektor dhe q\u00eb e ndihmoi shum\u00eb, Theofani iu p\u00ebrvesh me zell t\u00eb madh dhe entuziaz\u00ebm pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimit, t\u00eb njohjes dhe t\u00eb studimit t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb epigrafive e t\u00eb artit ton\u00eb bizantin.<\/p>\n
Nuk la objekt kulti n\u00eb Shqip\u00ebri pa e par\u00eb n\u00eb vend, pa e studiuar, pa e seleksionuar dhe pa e sh\u00ebnuar, si nj\u00eb blet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, \u00e7do gj\u00eb me vler\u00eb q\u00eb konstatonte. Kjo pun\u00eb e b\u00ebri at\u00eb, q\u00eb p\u00ebr \u00e7do problem lidhur me mbishkrimet dhe me autor\u00ebt e veprat e tyre t\u00eb artit kishtar, t\u00eb fliste e t\u00eb vepronte me kompetenc\u00eb t\u00eb plot\u00eb, si\u00e7 veproi s\u00eb pari me vepr\u00ebn e tij kryesore me titullin “Mbishkrimet…”, t\u00eb cilat pasi i transkriptoi, i p\u00ebrktheu shqip, i sistemoi kronologjikisht dhe i pasuroi me t\u00eb dh\u00ebnat dhe shpjegimet e duhura historike, duke nxjerr\u00eb n\u00eb pah sidomos vler\u00ebn e tyre p\u00ebr historin\u00eb e Kish\u00ebs e t\u00eb Kombit. Dhe, s\u00eb dyti, me seleksionimin e veprave kishtare t\u00eb artit e t\u00eb kultur\u00ebs mesjetare. Nuk mund t\u00eb imagjinoj\u00eb njeriu dhimbjen q\u00eb ai ndjente n\u00eb zem\u00ebr sa her\u00eb q\u00eb i jepej urdh\u00ebr p\u00ebr reduktimin e list\u00ebs s\u00eb Kishave q\u00eb b\u00ebnin pjes\u00eb si monumente t\u00eb kultur\u00ebs. Ai kishte dhimbje, sepse e dinte si teolog e si shqiptar dhe e ndjente rolin q\u00eb ato kishin lojtur dhe luanin n\u00eb formimin edukativ e kulturor tradicional t\u00eb popullit ton\u00eb dhe se \u00e7do shkat\u00ebrrim e zhdukje e tyre, qe shkat\u00ebrrim dhe zhdukje e s\u00eb kaluar\u00ebs son\u00eb historike-kulturore. Por, me k\u00ebt\u00eb problem, me problemin d.m.th. t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tij shkencore, do t\u00eb merremi m\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb her\u00eb tjet\u00ebr, meq\u00eb kam qen\u00eb dhe recezent i vepr\u00ebs kryesore t\u00eb tij – “Mbishkrimet…”, i ngarkuar nga Instituti i Historis\u00eb. Vazhdojm\u00eb, pra, me jet\u00ebn, karakterin dhe veprimtarin\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb tij.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, Theofani qe martuar me zonj\u00ebn Eli Mano nga Kor\u00e7a, e cila qe p\u00ebr t\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebshorte e denj\u00eb dhe nj\u00eb ndihm\u00ebse e zonja n\u00eb pun\u00ebn e tij lodh\u00ebse e t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Zoti u fali dhe dy f\u00ebmij\u00eb plot hir: Dhimitraqin dhe An\u00ebn, q\u00eb po i edukonin me dashuri dhe frik\u00eb Per\u00ebndie. Theofani ka qen\u00eb nj\u00eb familjar shembullor. Por, martesa nuk u b\u00eb penges\u00eb p\u00ebr t\u00eb q\u00eb t\u00eb vazhdonte me t\u00eb nj\u00ebjtin zell e entuziaz\u00ebm veprimtarin\u00eb e tij k\u00ebrkuese-studimore. Tashm\u00eb, me pun\u00ebn e tij intensive, me q\u00ebndrimin e tij t\u00eb hapur e korrekt, ai kish arritur t\u00eb fitonte nj\u00eb respekt dhe nj\u00eb reputacion jo vet\u00ebm n\u00eb rrethet intelektuale t\u00eb vendit, por dhe jasht\u00eb tij, gj\u00eb q\u00eb, si\u00e7 ishte e natyrshme, u b\u00eb dhe shkak i fillimit t\u00eb nj\u00eb lufte jo t\u00eb hapur, por n\u00ebn rrogoz e t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb kund\u00ebr tij. Nuk u godit direkt. Goditja iu dha q\u00ebllimisht djalit t\u00eb tij, Dhimitraqit, me akuz\u00ebn “agjitacion e propagand\u00eb” dhe u d\u00ebnua me 7 vjet burg. D\u00ebnimi i djalit pati pasoja t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb familjen e sidomos p\u00ebr Theofanin, i cili qe b\u00ebr\u00eb objekt demaskimi n\u00eb \u00e7do mbledhje t\u00eb lagjes e t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr ndjenjat e tij fetare.<\/p>\n
Po Theofani, me gjith\u00eb goditjen e r\u00ebnd\u00eb q\u00eb i dhan\u00eb djalit dhe me gjith\u00eb pasojat q\u00eb ajo pati, nuk u thye, q\u00ebndroi shpirt\u00ebrisht i fort\u00eb dhe vazhdoi, n\u00eb sht\u00ebpi tanim\u00eb, pun\u00ebn e tij studimore, q\u00eb, bashk\u00eb me besimin e tij t\u00eb patundur te Per\u00ebndia e k\u00ebnaqnin dhe e mbanin gjithnj\u00eb t\u00eb gjall\u00eb.<\/p>\n
Vet\u00ebm s\u00ebmundja, e mposhti. E mundoi p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. As operacioni e as masat e tjera mjek\u00ebsore s’e p\u00ebrmir\u00ebsuan gjendjen. M\u00eb 30 dhjetor t\u00eb vitit 1985 Theofani nd\u00ebrroi jet\u00eb. Shpirti i tij i past\u00ebr q\u00ebndron tani pran\u00eb Zotit, por edhe pran\u00eb nesh. Pran\u00eb Kish\u00ebs dhe Kombit t\u00eb tij, q\u00eb aq shum\u00eb i ka dashur dhe aq shum\u00eb ka punuar p\u00ebr to. N\u00eb ve\u00e7anti pran\u00eb Kish\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn, i pik\u00eblluar thell\u00eb n\u00eb shpirt, e la t\u00eb mbyllur e t\u00eb shkat\u00ebrruar, por dhe me bindje t\u00eb plot\u00eb se ajo nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb rihapej e do t\u00eb ringjallej. Edhe u rihap dhe u ringjall dhe, me bekimin, kujdesin e p\u00ebrpjekjet e Fortlumturis\u00eb s\u00eb Tij Anastas, ajo po rind\u00ebrtohet plot\u00ebsisht, q\u00eb p\u00ebrs\u00ebri t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb kryej\u00eb misionin e saj edukativ-kulturor p\u00ebr Kombin si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, ashtu si\u00e7 e \u00ebnd\u00ebrronte edhe Theofani.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Portret biografik i Theofan Pop\u00ebs, teologu dhe studiuesi i Kish\u00ebs dhe Kombit, me rastin e 9-vjetorit t\u00eb vdekjes. Lindur n\u00eb 1914 n\u00eb Elbasan, studioi n\u00eb Bitol dhe Athin\u00eb, punoi n\u00eb Institutin e Shkencave duke studiuar mbishkrime dhe artin bizantin. U persekutua kur djali u d\u00ebnua. Vdiq m\u00eb 30 dhjetor 1985.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Me rastin e 9-vjetorit t\u00eb vdekjes","numri":"1 (28)","viti":"1995","muaji":"Janar","muaji_numer":"1","dita":"","faqet":"[6, 8]","fjale_kyce":"[\"Theofan Popa\", \"teolog\", \"Elbasan\", \"Kor\u00e7\u00eb\", \"Fakulteti Teologjik Athin\u00eb\", \"Onufri\", \"mbishkrimet\", \"Instituti i Shkencave\", \"Aleks Buda\", \"Eli Mano\"]","permbledhje":"Portret biografik i Theofan Pop\u00ebs, teologu dhe studiuesi i Kish\u00ebs dhe Kombit, me rastin e 9-vjetorit t\u00eb vdekjes. Lindur n\u00eb 1914 n\u00eb Elbasan, studioi n\u00eb Bitol dhe Athin\u00eb, punoi n\u00eb Institutin e Shkencave duke studiuar mbishkrime dhe artin bizantin. U persekutua kur djali u d\u00ebnua. Vdiq m\u00eb 30 dhjetor 1985.","autori":"Dhimit\u00ebr Beduli","kategoria":"Studim","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9672],"ngjallja_autori":[9259],"ngjallja_viti":[9667],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-83163","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-studim","ngjallja_autori-dhimiter-beduli","ngjallja_viti-9667"],"acf":[],"yoast_head":"\n