Sh\u00ebn Sofia q\u00eb, ngrihet n\u00eb Stambollin e sotsh\u00ebm, dje Konstandinopoja e Bizantit, e nd\u00ebrtuar n\u00eb shek. VI, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e nd\u00ebrtimeve orthodhokse t\u00eb kultit. Sot, n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e saj \u00ebsht\u00eb larg paraqitjes n\u00eb s\u00eb jashtme me karakteristikat origjinale, p\u00ebr shkak t\u00eb shtesave, kryesisht, t\u00eb epok\u00ebs turke.<\/p>\n
T\u00eb dh\u00ebna historike<\/p>\n
Para se t\u00eb arrinte n\u00eb form\u00ebn p\u00ebrfundimtare, Sh\u00ebn Sofia pati dy stade paraprir\u00ebse. Sipas dokumenteve mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet se Kisha e par\u00eb u nd\u00ebrtua n\u00eb koh\u00ebn e Perandorit Konstanc, t\u00eb Birit t\u00eb Konstandinit t\u00eb Madh. Ajo u p\u00ebrurua n\u00eb vitin 360 pas Krishtit. Emri i par\u00eb q\u00eb iu dha ishte Megali Eklisia (Kisha e Madhe). Emri Sh\u00ebn Sofia nuk ka lidhje me ndonj\u00eb shenjt, por \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb p\u00ebrcaktim p\u00ebr personin e dyt\u00eb t\u00eb Trinis\u00eb s\u00eb Shenjt\u00eb. Epiteti Sofia, nga teolog\u00ebt e shek. IV, ishte nj\u00eb atribut q\u00eb i jepej Jisu Krishtit, p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar “Diturin\u00eb Hyjnore”.<\/p>\n
Kisha e par\u00eb u shkat\u00ebrua gjat\u00eb nj\u00eb kryengritjeje n\u00eb vitin 404. At\u00ebhere, perandori Thodhosi II ngriti nj\u00eb kish\u00eb t\u00eb re, q\u00eb u p\u00ebrurua m\u00eb 415. Gjat\u00eb g\u00ebrmimeve q\u00eb u b\u00ebn\u00eb m\u00eb 1935, u zbuluan disa mbeturina t\u00eb saj. Nuk dihet gjat\u00ebsia e k\u00ebsaj kishe, nd\u00ebrsa gjer\u00ebsia arrinte n\u00eb 60 m. Ajo u shkat\u00ebrrua gjat\u00eb nj\u00eb kryengritjeje tjet\u00ebr, asaj t\u00eb Nikas, n\u00eb vitin 532. Pas shtypjes s\u00eb revolt\u00ebs, Perandori Justinian dha urdh\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtohej nj\u00eb kish\u00eb e re madh\u00ebshtore dhe b\u00ebri gjith\u00e7ka q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfundorrte sa m\u00eb shpejt, duke p\u00ebrdorur gjith\u00eb burimet q\u00eb kishte Perandoria Biznatine. N\u00ebn drejtimin e arkitekt\u00ebve m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm t\u00eb epok\u00ebs, punuan 100 mjesht\u00ebr dhe mbi 10 mij\u00eb pun\u00ebtor\u00eb. Punimet ec\u00ebn me nj\u00eb shpejt\u00ebsi t\u00eb paimagjinueshme p\u00ebr ato koh\u00eb: filluan m\u00eb 23 shkurt 532, p\u00ebr t\u00eb mbaruar m\u00eb 27 dhjetor 587. Dit\u00ebn e p\u00ebrurimit, pa respektuar rregullat, perandori hyri me shum\u00eb emocion n\u00eb kish\u00eb dhe duke b\u00ebr\u00eb aluzion p\u00ebr Tempullin e Solomonit n\u00eb Jeruzalem, nuk u p\u00ebrmbajt por thirri “Solomon je i mundur”. Pas k\u00ebsaj date bazilika p\u00ebsoi shum\u00eb prej t\u00ebrmetesh e zjarresh; por \u00e7do her\u00eb u restaurua, duke u plot\u00ebsuar me kontrafortet imponente e deri tek minaret\u00eb e shtuara, pasi Sulltan Mehmeti II, q\u00eb pushtoi Konstandinopoj\u00ebn, e ktheu n\u00eb xhami. T\u00eb gith\u00eb mozaik\u00ebt ikonografik\u00eb, p\u00ebr t\u00eb respektuar ligjin islamik, i cili nuk lejonte paraqitjen e figurave njer\u00ebzore, u mbuluan me suva n\u00eb shek XVI.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1935 Sh\u00ebn Sofia u kthye n\u00eb muze, dhe m\u00eb pas u b\u00ebn\u00eb mjaft zbulime t\u00eb mozaik\u00ebve t\u00eb mrekulluesh\u00ebm me tema fetare t\u00eb epok\u00ebs bizantine, por presionet e grupeve ekstremiste fetare, nuk e lejuan t\u00eb p\u00ebrfundonte rikuperimi i tyre. Ndaj, sot Sh\u00ebn Sofia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb muze, gjysm\u00eb Kish\u00eb e gjysm\u00eb Xhami, por nj\u00eb xhami e ve\u00e7ant\u00eb, pasi edhe gjat\u00eb funksionit si e till\u00eb, u quajt gjithon\u00eb Sh\u00ebn Sofi…<\/p>\n
Karakteristika t\u00eb p\u00ebrgjithshme<\/p>\n
Pasi kalon port\u00ebn perandorake, ku ende ndodhen pjes\u00eb t\u00eb kryqeve me t\u00eb cilat dekorohej, gjendesh n\u00eb sall\u00ebn kryesore. Sapo hyn, vizitorin e l\u00eb pa frym\u00eb hap\u00ebsira e jasht\u00ebzakonshme, q\u00eb p\u00ebrfundon n\u00eb kupol\u00ebn giganteske e shtyllat madh\u00ebshtore prej mermeri. Ndjen frik\u00eb per\u00ebndie dhe d\u00ebshir\u00ebn e pandalshme t\u00eb b\u00ebsh kryqin dhe t\u00eb lutesh.<\/p>\n
Kupola \u00ebsht\u00eb 55.60 m lart nga toka dhe 31.36 m diamet\u00ebr. Ajo ka humbur form\u00ebn e saj origjinale t\u00eb rrumbullak\u00ebt, p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00ebrmeteve e restaurimeve q\u00eb i pasuan. Brenda \u00ebsht\u00eb veshur me mozaik\u00eb, t\u00eb mbuluan m\u00eb pas me mbishkrime t\u00eb kuranit.<\/p>\n
Esht\u00eb konceptuar mbi 4 harqe gjinganteske, q\u00eb e shkarkojn\u00eb pesh\u00ebn n\u00eb 4 kollona. N\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb ekzistojn\u00eb 107 kollona, nga t\u00eb cilat 67 n\u00eb galerit\u00eb dhe 40 n\u00eb pjes\u00ebn fundore.<\/p>\n
Me koh\u00eb, duke par\u00eb d\u00ebmet e shkaktuara nga zhvendosjet e terrenit, u shtua kontraforte n\u00eb gjith\u00eb paretet, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar shtyrjet e jashtme nga pesha e nd\u00ebrtes\u00ebs.<\/p>\n
Distanca nga porta Perandorake deri te abisida \u00ebsht\u00eb 79.30 m, nd\u00ebrsa gjat\u00ebsia e efektive e nd\u00ebrtes\u00ebs \u00ebsht\u00eb rreth 100 m. Hap\u00ebsira q\u00ebndrore \u00ebsht\u00eb 32.27 m e gjer\u00eb, nd\u00ebrsa gjer\u00ebsia e p\u00ebrgjithshme \u00ebsht\u00eb rreth 70 m. Si rrjedhoj\u00eb, sip\u00ebrfaqja e nd\u00ebrtes\u00ebs \u00ebsht\u00eb rreth 2500 m2, duke e v\u00ebn\u00eb at\u00eb midis 4 kishave m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n
Pamje e p\u00ebrgjithme e Sh\u00ebn Sofis\u00eb<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Artikull historik dhe arkitektonik mbi Kish\u00ebn e Sh\u00ebn Sofis\u00eb n\u00eb Konstandinopoj\u00eb (Stamboll), nga nd\u00ebrtimet e para n\u00eb shekullin IV deri te kthimi n\u00eb xhami nga Mehmeti II dhe n\u00eb muze n\u00eb vitin 1935. P\u00ebrshkruhen p\u00ebrmasat madh\u00ebshtore dhe karakteristikat arkitektonike.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"9 (26)","viti":"1994","muaji":"Shtator","muaji_numer":"9","dita":"","faqet":"[11]","fjale_kyce":"[\"Sh\u00ebn Sofia\", \"Konstandinopoja\", \"Stamboll\", \"Bizant\", \"Justinian\", \"kupol\u00eb\", \"Mehmeti II\", \"xhami\", \"muze\", \"Sulltan\", \"kish\u00eb\"]","permbledhje":"Artikull historik dhe arkitektonik mbi Kish\u00ebn e Sh\u00ebn Sofis\u00eb n\u00eb Konstandinopoj\u00eb (Stamboll), nga nd\u00ebrtimet e para n\u00eb shekullin IV deri te kthimi n\u00eb xhami nga Mehmeti II dhe n\u00eb muze n\u00eb vitin 1935. P\u00ebrshkruhen p\u00ebrmasat madh\u00ebshtore dhe karakteristikat arkitektonike.","autori":"","kategoria":"Histori kishtare \/ Arkitektur\u00eb","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9591],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[9436],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-83054","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-kishtare-arkitekture","ngjallja_viti-9436"],"acf":[],"yoast_head":"\n