Ikona e Lindjes s\u00eb Krishtit<\/p>\n
Pamja e Lindjes s\u00eb Krishtit p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nga ikonat kryesore t\u00eb Dodekaortit.<\/p>\n
Tipi ikonografik u b\u00eb i till\u00eb q\u00eb t\u00eb sinopsizoj\u00eb teologjin\u00eb e Lindjes, duke e veshur me nj\u00eb form\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosur estetike. Pamja pasqyrohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb antirealiste dhe simbolike, duke kompozuar element\u00eb t\u00eb realitetit historik me element\u00eb shpirt\u00ebror\u00eb dhe diakronik\u00eb. Mali, Shpella, Grazhdi, kafsh\u00ebt, bashkegzistojn\u00eb me fush\u00ebn e art\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsira shpirt\u00ebrore e qiellit. K\u00ebshtu, ikona menj\u00ebher\u00eb paraqet sintez\u00ebn e tok\u00ebsores dhe qiellores, njer\u00ebzores dhe hyjnores.<\/p>\n
T\u00eb gjitha figurat e ikon\u00ebs kan\u00eb kuptim dhe simbolik\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Lindja vendoset brenda shpell\u00ebs, element q\u00eb nuk vjen nga Ungjijt\u00eb, por nga tradita. Ngjyra e err\u00ebt e shpell\u00ebs simbolizon edhe Ferrin, q\u00eb do ta ndri\u00e7oj\u00eb Krishti me Ngjalljen e Tij, por edhe err\u00ebsir\u00ebn e bot\u00ebs parakristiane, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb shk\u00eblqej\u00eb drita e hareshme, shp\u00ebtimtare (Mat 4:16).<\/p>\n
Krishti paraqitet si foshnj\u00eb n\u00eb pelena. K\u00ebtu ikona ndjek besnik\u00ebrisht rr\u00ebfimin e Ungjillit ” e mb\u00ebshtolli n\u00eb shp\u00ebrg\u00ebnj (pelena) dhe e vuri n\u00eb nj\u00eb grazhd” (Lluk. 2.7). Pelenat e foshnj\u00ebs jan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjta me savanet e vdekjes q\u00eb ndeshim te Llazari i ngjallur ose n\u00eb ” Varrin bosh” t\u00eb ngjalljes s\u00eb Krishtit dhe simbolizojn\u00eb zbrasjen e Hyjnis\u00eb n\u00eb natyr\u00ebn njer\u00ebzore.<\/p>\n
Vendi i t\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebs \u00ebsht\u00eb vital n\u00eb ikon\u00eb, duke treguar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb rolin e saj n\u00eb vepr\u00ebn e Shp\u00ebtimit. Jepet n\u00eb lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me Foshnj\u00ebn Hyjnore, por ruan nj\u00eb far\u00eb distance nga Ai, q\u00eb e dikton njohja e Hyjnis\u00eb s\u00eb Tij. Fytyra e saj e g\u00ebzuar dhe e k\u00ebnaqur tregon se lindi pa dhimbje, ashtu si\u00e7 e konceptoi mbinatyrsh\u00ebm.<\/p>\n
Brenda n\u00eb Shpell\u00eb nuk ka tjet\u00ebr figur\u00eb ve\u00e7 N\u00ebn\u00ebs dhe Foshnj\u00ebs. Vet\u00ebm t\u00eb dy kafsh\u00ebt kujtojn\u00eb fjal\u00ebt e profetit Isaia p\u00ebr Hebrenjt\u00eb: ” Kam njohur zot\u00ebri t\u00eb zotin e vet dhe gomari grazhdin e pronarit t\u00eb vet. Por Izraeli nuk m\u00eb njohu dhe populli im nuk tregoi mir\u00ebkuptim” (Isai 1,3)<\/p>\n
Josifi q\u00ebndron jasht\u00eb dhe disi larg nga Shpella. Me k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb piktura bizantine manifeston besimin themelor t\u00eb Kish\u00ebs, p\u00ebr Lindjen e mbinatyrshme t\u00eb Krishtit. Josifi \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm i fejuar dhe mbrojt\u00ebs i familjes Hyjnore. P\u00ebrkundrazi, piktura e Rilindjes ngaq\u00eb nuk interesohej p\u00ebr shprehjen teologjike t\u00eb ikon\u00ebs, vendosi Josifin t\u00eb gjunj\u00ebzuar brenda n\u00eb stall\u00eb n\u00eb sintez\u00eb me t\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebn, duke e barazuar nga ana e pikturimit me Hyjlind\u00ebsen dhe pa dalluar ndryshimin kaotik n\u00eb lidhjen Hyjlind\u00ebse-Iisu dhe Josif-Iisu.<\/p>\n
N\u00eb ikon\u00ebn autentike orthodhokse Josifi rri i menduar. Ky q\u00ebndrim l\u00eb t\u00eb n\u00ebnkuptohet dyshimet q\u00eb duket se ka akoma. N\u00eb disa ikona, p\u00ebrpara Josifit q\u00ebndron dhe bashk\u00ebbisedon nj\u00eb bari, zakonisht plak dhe i sh\u00ebmtuar. Ky simbolizon djallin, i cili i transformuar n\u00eb bari duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb fus\u00eb Josifin n\u00eb ngasje duke i treguar shkopin plot nyje dhe duke i thirr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ironike se n\u00ebse nga ky shkop i thar\u00eb do t\u00eb \u00e7el\u00eb gjethe edhe deg\u00eb at\u00ebher\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb lind\u00eb f\u00ebmij\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb e pac\u00ebnuar (virgj\u00ebresh\u00eb). Ndaj edhe n\u00eb disa ikona shkopi i bariut pikturohet i \u00e7elur.<\/p>\n
P\u00ebrfshirja e dyshimeve t\u00eb Josifit n\u00eb ikon\u00ebn e Lindjes, ka karakter didaktik: N\u00eb figur\u00ebn e shenjt\u00eb t\u00eb Josifit ikona rr\u00ebfen nj\u00eb dram\u00eb bot\u00ebrore, q\u00eb prodhohet p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb shekujve. Misteri i Ungjillit i drejtohet besimit dhe ndesh si penges\u00eb dyshimet e njer\u00ebzve: Q\u00ebndrimi i menduar dhe i rezervuar i Josifit tregon nje njeri q\u00eb u gjend n\u00eb ngjarje cila q\u00ebndron p\u00ebrtej mund\u00ebsive t\u00eb tija, por q\u00eb nuk i mungon dashuria dhe predispozicioni i besimit.<\/p>\n
Barinjt\u00eb, njer\u00ebz zem\u00ebrhapur, mir\u00ebdash\u00ebs, paq\u00ebsor\u00eb, marrim me \u00e7udi, por edhe g\u00ebzim mesazhin e ardhjes s\u00eb Mesis\u00eb, duke p\u00ebrfaq\u00ebsuar pjes\u00ebn e mir\u00eb t\u00eb izraelit\u00ebve t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb d\u00ebgjuan lajmin e mir\u00eb t\u00eb Shp\u00ebtimit dhe e pranuan menj\u00ebher\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa barinjt\u00eb jan\u00eb njer\u00ebzit e thjesht\u00eb, Maget jan\u00eb t\u00eb urt\u00eb, t\u00eb men\u00e7ur dhe t\u00eb lexuar, por q\u00eb dijet e tyre nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb penges\u00eb q\u00eb t’i falen Logos (Fjal\u00ebs) s\u00eb trup\u00ebzuar. Prandaj dhe agjografia rkushton r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe pranis\u00eb s\u00eb tyre. Me veshjet e tyre t\u00eb ndritshme dhe t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm, her\u00eb k\u00ebmb\u00ebsor\u00eb dhe her\u00eb kalor\u00ebs ata pasqyrohen shpesh n\u00eb dy a tre skema t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme. Maget jan\u00eb k\u00ebrkuesat, q\u00eb rr\u00ebfilen p\u00ebr t\u00eb gjetur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn jasht\u00eb nga hap\u00ebsira e Izraelit dhe p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sa k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb V\u00ebrtet\u00ebn dhe q\u00eb p\u00ebrmes shtigjeve t\u00eb p\u00ebrkoklavitura t\u00eb mendimit, duke ndjekur yllin e shtys\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb brendshme arrijn\u00eb n\u00eb nj\u00eb moment me p\u00ebrul\u00ebsi n\u00eb thjesht\u00ebsin\u00eb e grazhdit. Atje japin dhuratat e mundit t\u00eb tyre shpirt\u00ebror dhe i falen s\u00eb V\u00ebrtet\u00ebs s\u00eb Trup\u00ebzuar.<\/p>\n
Engjejt, fisnik\u00eb dhe madh\u00ebshtor\u00eb, me veshjet e tyre t\u00eb lashta, n\u00eb q\u00ebndrime dhe l\u00ebvizje q\u00eb tregojn\u00eb respektin ndaj Foshnj\u00ebs, u komunikojn\u00eb barinjve ngjarjen e madhe, q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb epok\u00eb n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit. Por edhe kur p\u00ebrkulen, p\u00ebr t\u00eb shprehur respektin e tyre nuk pikturohen brenda n\u00eb shpell\u00eb, por q\u00ebndrojn\u00eb jasht\u00eb, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb theksohet pa pengim dhe pa fragmentizim tema qendrore: Per\u00ebndia dhe Krijuesi q\u00eb u trup\u00ebzua, si edhe e T\u00ebr\u00ebshenjta N\u00ebn\u00eb e Tij, sh\u00ebrbyesja e misterit Hyjnor.<\/p>\n
I gjith\u00eb kompozimi mbyllet edhe me nj\u00eb episod tjet\u00ebr: banja e par\u00eb e Foshnjes. Sigurisht q\u00eb Krishti nuk kishte nevoj\u00eb pastrimi, por theksohet me k\u00ebt\u00eb sken\u00eb t\u00eb g\u00ebzuar, familjare, edhe nj\u00eb her\u00eb tjet\u00ebr, natyra njer\u00ebzore e Zotit.<\/p>\n
Element\u00ebt ikonografike q\u00eb u sh\u00ebnuan m\u00eb sip\u00ebr, sigurisht nuk do t\u00eb mjaftonin t\u00eb p\u00ebrcillnin sakt\u00eb mesazhin, n\u00ebse nuk do t\u00eb kishin form\u00ebn e duhur estetike. Kompozimi i lir\u00eb, q\u00eb nuk p\u00ebrcaktohet nga ligjet gjeometrike t\u00eb perspektiv\u00ebs, efektshm\u00ebria e ngjyrave, ndri\u00e7imi i brendsh\u00ebm, ngjyra e past\u00ebr, jan\u00eb mjetet e pikturimit, q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb pamjen m\u00eb zbuluese. Ngjyr\u00eb, plan, kompozim b\u00ebhet Teologji. Kjo \u00ebsht\u00eb arritja e madhe e piktur\u00ebs bizantine; arriti t\u00eb shfaq\u00eb me ngjyra dhe forma trup\u00ebzimi n\u00eb dimensionimin teologjik shp\u00ebtimtar dhe pa na privuar g\u00ebzimin estetik q\u00eb lind nga arti i madh, arriti ta b\u00ebj\u00eb ikon\u00ebn port\u00eb hyrjeje n\u00eb misterin q\u00eb v\u00ebshtrojm\u00eb me ngaz\u00ebllim dhe lavd\u00ebrim.<\/p>\n
P\u00ebrgatiti M.M.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Analiz\u00eb teologjike dhe ikonografike e ikon\u00ebs s\u00eb Lindjes s\u00eb Krishtit, nj\u00eb nga ikonat kryesore t\u00eb Dodekaortit. Shpjegon simbolik\u00ebn e elementeve t\u00eb ikon\u00ebs: shpella e err\u00ebt si Ferri, foshnja n\u00eb pelena si paralele me savanet e vdekjes, vendi i Hyjlind\u00ebses, kafsh\u00ebt si simbol i fjal\u00ebve t\u00eb Isais\u00eb, dyshimet e Josifit ndaj ngasjes s\u00eb djallit, Maget si k\u00ebrkues t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, engj\u00ebjt dhe banja e Foshnj\u00ebs. Tregon ndryshimin mes ikon\u00ebs autentike orthodhokse dhe piktur\u00ebs s\u00eb Rilindjes.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"","numri":"Nr. 12(15)","viti":"1993","muaji":"Dhjetor","muaji_numer":"12","dita":"","faqet":"[5]","fjale_kyce":"[\"ikon\u00eb\", \"Lindja e Krishtit\", \"Dodekaort\", \"ikonografi\", \"Vithleem\", \"shpella\", \"Hyjlind\u00ebsja\", \"Josifi\", \"barinjt\u00eb\", \"Maget\", \"engj\u00ebj\", \"Isaia\", \"piktur\u00eb bizantine\", \"teologji\"]","permbledhje":"Analiz\u00eb teologjike dhe ikonografike e ikon\u00ebs s\u00eb Lindjes s\u00eb Krishtit, nj\u00eb nga ikonat kryesore t\u00eb Dodekaortit. Shpjegon simbolik\u00ebn e elementeve t\u00eb ikon\u00ebs: shpella e err\u00ebt si Ferri, foshnja n\u00eb pelena si paralele me savanet e vdekjes, vendi i Hyjlind\u00ebses, kafsh\u00ebt si simbol i fjal\u00ebve t\u00eb Isais\u00eb, dyshimet e Josifit ndaj ngasjes s\u00eb djallit, Maget si k\u00ebrkues t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, engj\u00ebjt dhe banja e Foshnj\u00ebs. Tregon ndryshimin mes ikon\u00ebs autentike orthodhokse dhe piktur\u00ebs s\u00eb Rilindjes.","autori":"P\u00ebrgatiti M.M.","kategoria":"Ikonografi \/ Teologji","kryeredaktor":"Thoma Q\u00ebndro"},"ngjallja_kategoria":[9426],"ngjallja_autori":[9427],"ngjallja_viti":[9285],"ngjallja_kryeredaktor":[9420],"class_list":["post-82782","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-ikonografi-teologji","ngjallja_autori-pergatiti-m-m","ngjallja_viti-9285","ngjallja_kryeredaktor-thoma-qendro"],"acf":[],"yoast_head":"\n