Jeta monakale n\u00eb Kish\u00ebn e krishter\u00eb e ka fillin q\u00eb n\u00eb shekujt e par\u00eb t\u00eb historis\u00eb s\u00eb formimit t\u00eb saj.<\/p>\n
Jeta e t\u00eb krishter\u00ebve n\u00eb shekujt e par\u00eb t\u00eb krisht\u00ebrimit ka qen\u00eb nj\u00eb jet\u00eb model, nj\u00eb jet\u00eb shembullore. \u00c7do i krishter e quante veten ushtar t\u00eb Krishtit dhe v\u00eblla me gjith\u00eb njer\u00ebzit. Dashuria dhe solidariteti qen\u00eb baza kryesore n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet midis tyre dhe me t\u00eb tjer\u00ebt. Detyra si ushtar\u00eb t\u00eb Krishtit madje u impononte atyre t\u00eb rezervoheshin nga disa akte t\u00eb praktikuara nga pagan\u00ebt, sidomos nga ato q\u00eb kishin lidhje me idhujt. Ata p.sh. nuk merrnin pjes\u00eb n\u00eb shfaqjet teatrale, sepse pjesa m\u00eb e madhe e shfaqjeve kishin p\u00ebrmbajtje imorale, as n\u00eb ato t\u00eb cirkut e t\u00eb amfiteatrove ku kryheshin ndeshje t\u00eb p\u00ebrgjakshme midis kafsh\u00ebve t\u00eb egra dhe njer\u00ebzve. Ata nuk merrnin pjes\u00eb gjithashtu as n\u00eb drekat dhe darkat dhe festat e ndryshme q\u00eb jepeshin p\u00ebr nder t\u00eb idhujve, n\u00eb lodrat e fatit, n\u00eb tregtin\u00eb e skllev\u00ebrve e \u00e7do lloj tregtie q\u00eb kish lidhje me jet\u00ebn pagane.<\/p>\n
Rregulli q\u00eb ndiqte i krishteri n\u00eb zgjidhjen e praktikimin e nj\u00eb mjesht\u00ebrie, n\u00eb distraksionet dhe n\u00eb jet\u00ebn e tij n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, qen\u00eb fjal\u00ebt e Apostull Pavlit: “T\u00eb gjitha m\u00eb lejohen, por jo t\u00eb gjitha m\u00eb sjellin dobi”.<\/p>\n
***<\/p>\n
Shum\u00eb nga t\u00eb krishter\u00ebt nuk k\u00ebnaqeshin vet\u00ebm me k\u00ebt\u00eb lloj jete, por mbanin kreshm\u00eb dhe faleshin pothuaj bashkarisht, nuk martoheshin dhe pasurin\u00eb e tyre ua ndanin t\u00eb varferve. Me k\u00ebto veprime ata besonin se mund t\u00eb arrinin nj\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebrie monakale dhe se do t\u00eb fitonin m\u00eb shpejt shp\u00ebtimin.<\/p>\n
Kjo m\u00ebnyr\u00eb jetese u quajt ashetiz\u00ebm, dometh\u00ebn\u00eb ushtrim, st\u00ebrvitje, dhe ai q\u00eb e p\u00ebrjetonte u quajt asket.<\/p>\n
Manastiret, qendra shpirt\u00ebrore, kulturore dhe historike t\u00eb Orthodhoksis\u00eb<\/p>\n
N\u00eb fillim asket\u00ebt jetonin n\u00eb gjirin e shoq\u00ebris\u00eb, pran\u00eb njer\u00ebzve. Mir\u00ebpo me koh\u00eb, disa prej tyre duke ndjekur shembullin e profetit Ilia, t\u00eb Sh\u00ebn Joan Pag\u00ebzorit dhe t\u00eb Shp\u00ebtimtarit, t\u00eb cil\u00ebt nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre e kaluan n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, u t\u00ebrhoq\u00ebn n\u00ebp\u00ebr shkret\u00ebtira ku kan\u00eb kaluar t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn e tyre n\u00eb agj\u00ebrim e falje. Prandaj k\u00ebta mor\u00ebn emrat: monak\u00eb ose murgj, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb “t\u00eb vet\u00ebm”, eremit\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb “njer\u00ebz t\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebs” dhe anakoret\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb “t\u00eb shk\u00ebputur”.<\/p>\n
N\u00eb koh\u00ebn e p\u00ebrndjekjeve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb krisht\u00ebrimit nga perandor\u00ebt e Rom\u00ebs dhe sidomos gjat\u00eb p\u00ebrndjekjes s\u00eb shpallur nga perandori Decimo (249-251 pas Kr.) shum\u00eb nga t\u00eb krishter\u00ebt, sidomos nga ata t\u00eb Egjiptit, qen\u00eb detyruar t\u00eb ikin n\u00ebp\u00ebr shkret\u00ebtirat, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb t\u00eb Teb\u00ebs dhe atje t\u00eb kalojn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb vetmuar. Nd\u00ebr ta qe dhe Sh\u00ebn Pavli nga Teba, i cili konsiderohet si themeluesi i monakizmit. Pak m\u00eb von\u00eb, nj\u00eb anakoret tjet\u00ebr i shquar, Sh\u00ebn Andoni i Madh (+356) nga Aleksandria, u t\u00ebrhoq n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, pasi shp\u00ebrndau m\u00eb par\u00eb nd\u00ebr t\u00eb varf\u00ebrit t\u00ebr\u00eb pasurin\u00eb e tij. Rreth tij qen\u00eb mbledhur shum\u00eb anakoret\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt jetonin n\u00eb tenda dhe b\u00ebnin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn jet\u00eb.<\/p>\n
Nx\u00ebn\u00ebsi i tij Sh\u00ebn Pohomi (gjysma e dyt\u00eb e shek. III) vendosi n\u00eb monakiz\u00ebm jetes\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt duke i p\u00ebrmbledhur monak\u00ebt n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr, me qeht\u00eb af\u00ebr nj\u00ebri-tjetrit. N\u00eb manastirin e themeluar prej tij (viti 320 pas Kr.) n\u00eb nj\u00eb ishull t\u00eb Egjiptit t\u00eb sip\u00ebrm, qen\u00eb mbledhur rreth 3000 kallogjer\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb von\u00eb arrit\u00ebn shifr\u00ebn 50000.<\/p>\n
Sh\u00ebn Vasili i Madh (+379) i dha monakizmit nj\u00eb orientim t\u00eb ri, duke shp\u00ebrngulur manastiret nga shkret\u00ebtirat, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb fshatrave e t\u00eb qyteteve p\u00ebr t’i v\u00ebn\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb njer\u00ebzis\u00eb. Po ky caktoi dhe rregullat sipas t\u00eb cilave udh\u00ebhiqen gjer m\u00eb sot t\u00eb gjith\u00eb manastiret orthodhokse. Monakizmi i ka sjell\u00eb nj\u00eb dobi t\u00eb madhe Kish\u00ebs. N\u00eb koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u00eb, monak\u00ebt kan\u00eb mbrojtur besimin e v\u00ebrtet\u00eb, bile me \u00e7mimin e jet\u00ebs s\u00eb tyre. Manastiret kan\u00eb qen\u00eb vazhdimisht qendra strehimi dhe bamir\u00ebsie p\u00ebr udh\u00ebtar\u00ebt, t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt dhe t\u00eb varf\u00ebrit, qendra kulture dhe arsimore p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb, fidanishte t\u00eb v\u00ebrteta p\u00ebr kuadro kishtare n\u00eb t\u00ebr\u00eb bot\u00ebn orthodhokse.<\/p>\n
***<\/p>\n
N\u00eb Shqip\u00ebri si\u00e7 e pam\u00eb n\u00eb t\u00eb dy numrat e kaluar t\u00eb gazet\u00ebs “Ngjallja”, ka patur n\u00eb funksionim gjer n\u00eb vitin 1967, 66 manastire, gj\u00eb q\u00eb provon se n\u00eb Kish\u00ebn ton\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn jeta dhe veprimtaria monakale ka qen\u00eb mjaft e gjall\u00eb, shpres\u00ebtaria orthodhokse q\u00eb i ka ngjitur k\u00ebto institucione shpirt\u00ebrore, bamir\u00ebse dhe kulturore artistike ka qen\u00eb shum\u00eb e madhe dhe roli q\u00eb ata kan\u00eb lojtur n\u00eb edukimin moral t\u00eb besimtar\u00ebve orthodhoks\u00eb ka qen\u00eb i lart\u00eb. \u00c7do manastir, nga ai m\u00eb i thjeshti e m\u00eb i larg\u00ebti e deri te ai m\u00eb i madhi e madh\u00ebshtori, ka qen\u00eb nj\u00eb monument shpirt\u00ebror dhe artistik me vler\u00eb historike, me Kish\u00ebn e tij t\u00eb pikturuar pjes\u00ebrisht apo t\u00ebr\u00ebsisht, me ikonostasin t\u00eb mbushur me ikona me vler\u00eb, me amvon\u00eb dhe fron igumenial t\u00eb skalitur, me objekte dhe en\u00eb artistike, me nd\u00ebrtesa dhe kambanare p\u00ebrreth, me tok\u00eb t\u00eb dhuruar cop\u00eb-cop\u00eb nga besimtar\u00ebt, me historikun e themelimit e t\u00eb zhvillimit t\u00eb tij t\u00eb sh\u00ebnuar nd\u00ebr kodik\u00ebt, me bibliotek\u00ebn plot me dor\u00ebshkrime dhe libra me vler\u00eb, e t\u00eb tjera e t\u00eb tjera, d\u00ebshmi e dokumente t\u00eb gjalla p\u00ebr historin\u00eb e vendit e t\u00eb popullit ton\u00eb. \u00c7do popull i qytet\u00ebruar q\u00eb ka fatin t\u00eb ket\u00eb monumente t\u00eb tilla, i ruan me kujdes e interesohet p\u00ebr mir\u00ebmbajtjen dhe restaurimin e tyre. Madje dhe pushtuesi osman i ka respektuar dhe i ka mbrojtur deri n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb shkalle.<\/p>\n
Po ja q\u00eb nj\u00eb dekret ambicioz i vitit 1967 dhe i vet\u00ebm n\u00eb analet e historis\u00eb, i regjimit ateist-komunist, mjaftoi q\u00eb t\u00ebr\u00eb ky thesar, i krijuar shekuj me radh\u00eb nga shpirti krijues e artistik i popullit ton\u00eb shpres\u00ebtar orthodhoks, t\u00eb shkat\u00ebrrohet, grabitet e zhduket, me pretekst gjoja se qen\u00eb “institucione mashtruese dhe ushqyese t\u00eb bestytnive e besimeve t\u00eb kota fetare, t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr popullin”. Ka shp\u00ebtuar vet\u00ebm nj\u00eb p\u00ebrqindje fare e vog\u00ebl prej tyre q\u00eb ishin shpallur si monumente kulture.<\/p>\n
Sot, pjesa d\u00ebrmuese e k\u00ebtyre manastireve, t\u00eb braktisura n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e fatit e n\u00eb gjendje si mos m\u00eb keq, presin p\u00ebrs\u00ebri dor\u00ebn ndihm\u00ebse t\u00eb besimtar\u00ebve orthodhokse, kujdesin dhe interesimin e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave kishtare e t\u00eb epitropive t\u00eb qyteteve e t\u00eb fshatrave pran\u00eb t\u00eb cil\u00ebve ndodhen, presin nd\u00ebrhyrjen dhe kontributin e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr ringritjen, restaurimin dhe organizimin e tyre, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ata t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb gjendje t\u00eb lozin rolin e tyre shpirt\u00ebror, bamir\u00ebs e kulturor, q\u00eb kan\u00eb luajtur edhe n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. Ky qe dhe q\u00ebllimi yn\u00eb kryesor me botimin e emrave t\u00eb tyre dhe t\u00eb qyteteve e t\u00eb fshatrave pran\u00eb t\u00eb cil\u00ebve ata qen\u00eb ngritur.<\/p>\n
Dhimit\u00ebr Beduli<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Studim historik i Dhimit\u00ebr Bedulit p\u00ebr jet\u00ebn monakale n\u00eb Kish\u00ebn e krishter\u00eb, q\u00eb nga origjinat me Sh\u00ebn Pavlin nga Teba, Sh\u00ebn Andonin e Madh dhe Sh\u00ebn Vasilin e Madh. P\u00ebrshkruan rolin e manastireve si qendra shpirt\u00ebrore e kulturore dhe denoncon shkat\u00ebrrimin e 66 manastireve shqiptare nga regjimi ateist-komunist n\u00eb vitin 1967.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Manastiret, qendra shpirt\u00ebrore, kulturore dhe historike t\u00eb Orthodhoksis\u00eb","numri":"11 (14)","viti":"1993","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[6, 7]","fjale_kyce":"[\"monakizmi\", \"manastiret\", \"Sh\u00ebn Pavli i Teb\u00ebs\", \"Sh\u00ebn Andoni i Madh\", \"Sh\u00ebn Pohomi\", \"Sh\u00ebn Vasili i Madh\", \"asketiz\u00ebm\", \"anakoret\u00eb\", \"1967\", \"Dhimit\u00ebr Beduli\", \"66 manastire\"]","permbledhje":"Studim historik i Dhimit\u00ebr Bedulit p\u00ebr jet\u00ebn monakale n\u00eb Kish\u00ebn e krishter\u00eb, q\u00eb nga origjinat me Sh\u00ebn Pavlin nga Teba, Sh\u00ebn Andonin e Madh dhe Sh\u00ebn Vasilin e Madh. P\u00ebrshkruan rolin e manastireve si qendra shpirt\u00ebrore e kulturore dhe denoncon shkat\u00ebrrimin e 66 manastireve shqiptare nga regjimi ateist-komunist n\u00eb vitin 1967.","autori":"Dhimit\u00ebr Beduli","kategoria":"Histori","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9258],"ngjallja_autori":[9259],"ngjallja_viti":[9285],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-82770","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori","ngjallja_autori-dhimiter-beduli","ngjallja_viti-9285"],"acf":[],"yoast_head":"\n