N\u00eb gazet\u00ebn “Republika” t\u00eb dat\u00ebs 8 prill 1993, n\u00eb intervist\u00ebn tuaj dh\u00ebn\u00eb “QUANTARA”, botim i Institutit t\u00eb Bot\u00ebs Arabe, midis t\u00eb tjerave keni deklaruar se “n\u00eb origjin\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt ishin n\u00eb fillim katolik\u00eb dhe pastaj, n\u00ebn ndikimin e Bizantit, nj\u00eb pjes\u00eb e tyre u b\u00ebn\u00eb orthodhoks\u00eb”. N\u00eb gazet\u00ebn “Kombi” t\u00eb dat\u00ebs 25 maj 1993, duke marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb ndoshta intervist\u00ebn tuaj t\u00eb sip\u00ebrme, Pirro Gjini, n\u00eb artikullin me titull “Historiani i shquar Sebastian”, midis t\u00eb tjerave shkruan “se feja katolike ka qen\u00eb feja e par\u00eb nd\u00ebr shqiptar\u00ebt, para asaj islame e orthodhokse”.<\/p>\n
E v\u00ebrteta historike \u00ebsht\u00eb krejt ndryshe. N\u00eb fillim Kisha Kristiane ka qen\u00eb nj\u00eb e vetme, n\u00eb Lindje dhe n\u00eb Per\u00ebndim, me pes\u00eb qendra udh\u00ebheq\u00ebse: Kryepiskopata e Rom\u00ebs dhe n\u00eb Lindje patriarkit\u00eb e Konstantinopolit, Aleksandris\u00eb, Antiohis\u00eb dhe Jerusalimit me juridiksionin e tyre p\u00ebrkat\u00ebs. Uniteti doktrinar ishte i plot\u00eb. N\u00eb 7 sinodet ekumenike, q\u00eb u mbajt\u00ebn midis viteve (325-787) p\u00ebr d\u00ebnimin e herezive fetare, unanimiteti ka qen\u00eb i plot\u00eb. P\u00ebrfaq\u00ebsuesit e Pap\u00ebs kan\u00eb aprovuar pa rezerva vendimet dogmatike t\u00eb k\u00ebtyre sinodeve. Ndarja e kishave t\u00eb Lindjes dhe Per\u00ebndimit ndodhi m\u00eb von\u00eb, n\u00eb shekullin XI (1054) p\u00ebr shkaqe doktrinare dhe juridiksionale (primati papal), q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb vendi k\u00ebtu t’i trajtojm\u00eb. Kisha e Per\u00ebndimit u quajt Kisha Romano-Katolike, nd\u00ebrsa Kisha e Lindjes u quajt Kisha Orthodhokse e Lindjes. Pra, katolicizmi historikisht ka lindur nj\u00ebmij\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, nga lindja e kristianizmit. Prandaj, shqiptar\u00ebt nuk kan\u00eb qen\u00eb dhe nuk mund t\u00eb ishin n\u00eb fillim katolik\u00eb.<\/p>\n
Kisha Orthodhokse Shqiptare \u00ebsht\u00eb e lasht\u00eb, dymij\u00ebvje\u00e7are. Komunitetet e para kristiane jan\u00eb krijuar n\u00eb Iliri qysh n\u00eb shekullin e par\u00eb, nga apostulli i madh i popujve, PAVLI, i cili predikoi kristianizmin q\u00eb nga Palestina dhe deri n\u00eb Ilirin\u00eb e larg\u00ebt, si\u00e7 pohon vet\u00eb n\u00eb letrat q\u00eb u ka d\u00ebrguar e drejtuar komuniteteve kristiane q\u00eb kish krijuar vet\u00eb n\u00eb udh\u00ebtimet e tij apostolike. Episkopi i par\u00eb i Durr\u00ebsit ka qen\u00eb Sh\u00ebn Qesari dhe pas tij Sh\u00ebn Asti, t\u00eb cilin, n\u00eb koh\u00ebn e persekutimeve t\u00eb perandorit roman, TRAJAN (98-117), qeveritari roman i Durr\u00ebsit, Agrikol, e mb\u00ebrtheu n\u00eb kryq si Krishtin judenjt\u00eb. (Dh. Beduli: Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb 1992).<\/p>\n
Katolicizmi ka hyr\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri pas ndarjes s\u00eb Kish\u00ebs n\u00eb Orthodhokse dhe Katolik\u00eb, pra, pas shekullit XI, n\u00eb koh\u00ebn e pushtimeve veneciane dhe, m\u00eb von\u00eb, kur Perandoria e Apstro-Hungaris\u00eb mori n\u00ebn mbrojtjen e saj katolik\u00ebt q\u00eb ndodheshin n\u00ebn sundimin otoman.<\/p>\n
Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb nga shekulli i par\u00eb q\u00ebndron e patundur n\u00eb dogmat e orthodhoksis\u00eb q\u00eb vendos\u00ebn bashkarisht t\u00eb dyja Kishat, e Lindjes dhe e Per\u00ebndimit, n\u00eb sinodet ekumenike t\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb par\u00eb. Besimtaria (la piete) e orthodhoks\u00ebve shqiptar\u00eb, gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb sundimit otoman, ishte aq e thell\u00eb sa q\u00eb ata as u josh\u00ebn nga favoret dhe privilegjet e turqve dhe as u tremb\u00ebn nga persekutimet e tyre barbare, p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb fen\u00eb orthodhokse dhe p\u00ebr t\u00eb kaluar n\u00eb islamiz\u00ebm. Nj\u00eb pjes\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ruajtur fen\u00eb dhe komb\u00ebsin\u00eb, mor\u00ebn rrug\u00ebn e m\u00ebrgimit, kurse pjesa tjet\u00ebr, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte shumic\u00ebn, mbeti n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
Komuniteti orthodhoks i sot\u00ebm \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimtar i k\u00ebtij brezi shqiptar\u00ebsh orthodhoks\u00eb t\u00eb paepur. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t’u p\u00ebrmendur “loja” e fshatar\u00ebve t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb Shpatit, n\u00eb rrethin e Elbasanit, banor\u00ebt orthodhoks\u00eb t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs nd\u00ebrruan emrat e tyre kristian\u00eb, n\u00eb muhamedan\u00eb, sa p\u00ebr sy e faqe t\u00eb pushtuesve otoman\u00eb, sepse me k\u00ebta emra thirreshin vet\u00ebm dit\u00ebn midis tyre, nd\u00ebrsa nat\u00ebn n\u00eb sht\u00ebpi thirreshin me emrat e v\u00ebrtet\u00eb kristian\u00eb dhe kryenin n\u00eb fsheht\u00ebsi ritet fetare orthodhokse. Teolog\u00ebt grek\u00eb kan\u00eb mbrojtur doktorat\u00ebn n\u00eb teologji me k\u00ebt\u00eb tem\u00eb, e cila mund t\u00eb jet\u00eb ndoshta nj\u00eb ngjarje unike n\u00eb t\u00ebr\u00eb perandorin\u00eb osmane. Orthodhoks\u00ebt e k\u00ebtyre fshatrave mbet\u00ebn deri m\u00eb sot orthodhoks\u00eb t\u00eb flakt\u00eb dhe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb krenarin\u00eb e orthodhoksis\u00eb shqiptare. Esht\u00eb p\u00ebr t’u v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje fakti se si s’u gjend asnj\u00eb hafije n\u00eb radh\u00ebt e tyre p\u00ebr t\u00eb denoncuar k\u00ebt\u00eb mashtrim kaq t\u00eb madh, t\u00eb vazhduesh\u00ebm p\u00ebr shekuj me radh\u00eb dhe tep\u00ebr t\u00eb rreziksh\u00ebm. Mendimi im personal \u00ebsht\u00eb se nj\u00eb q\u00ebndrim i till\u00eb e ka burimin pik\u00ebrisht tek besimtaria e tyre e thell\u00eb kristiane.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb subjekti p\u00ebr pen\u00ebn tuaj prej shkrimtari me fam\u00eb bot\u00ebrore. Sa bukur mund t\u00eb integrohej kjo cop\u00ebz e rezistenc\u00ebs shqiptare me karakter fetar n\u00eb “Pallatin e Endrrave”. Sekreti i ruajtjes s\u00eb fes\u00eb st\u00ebrgjyshore, ishte aq hermetikisht i mbyllur, sa q\u00eb nga Shpati i larg\u00ebt shqiptar nuk mb\u00ebrrinte n\u00eb kryeqytetin e Perandoris\u00eb Osmane asnj\u00eb informacion n\u00ebp\u00ebrmjet rrjetit t\u00eb spiunazhit perandorak. \u00c7far\u00eb diptiku mund t\u00eb dilte nga pena juaj e rrall\u00eb, p\u00ebrkrah “Pallatit t\u00eb Endrrave” dhe \u00e7far\u00eb sh\u00ebrbimi t\u00eb madh do t’i b\u00ebnit kombit ton\u00eb, duke i zbuluar bot\u00ebs nj\u00eb aspekt tjet\u00ebr t\u00eb rezistenc\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb planin fetar.<\/p>\n
Natyrisht, un\u00eb i referohem planit historik dhe jo atij alegorik t\u00eb tregimit tuaj, q\u00eb m\u00eb ka magjepsur jo vet\u00ebm me stilin e gjuh\u00ebn tuaj shum\u00eb t\u00eb bukur, por edhe me fantazin\u00eb tuaj t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Por, kjo ishte vet\u00ebm nj\u00eb parantez\u00eb, sepse thelbi i letr\u00ebs sime ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike rreth orthodhoks\u00ebve shqiptar\u00eb.<\/p>\n
Me konsiderat\u00eb t\u00eb lart\u00eb,<\/p>\n
TEODOR PAPAPAVLI
\npedagog n\u00eb Seminarin e Kish\u00ebs Orthodhokse<\/p>\n
Sh\u00ebnim: Kjo let\u00ebr \u00ebsht\u00eb botuar m\u00eb par\u00eb n\u00eb gazet\u00ebn “Sindikalisti”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Let\u00ebr e hapur e pedagogut Teodor Papapavli drejtuar shkrimtarit Ismail Kadare, duke kund\u00ebrshtuar tez\u00ebn q\u00eb shqiptar\u00ebt ishin fillimisht katolik\u00eb dhe pastaj orthodhoks\u00eb. Argumenton se Kisha Kristiane ishte fillimisht e bashkuar deri m\u00eb 1054, q\u00eb n\u00eb Iliri kristianizmin e predikoi Apostull Pavli n\u00eb shek. I, dhe sjell shembullin e fshatar\u00ebve t\u00eb Shpatit n\u00eb Elbasan si trash\u00ebgimi e bes\u00ebs s\u00eb paepur orthodhokse.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Let\u00ebr e hapur shkrimtarit Ismail Kadare","numri":"10(13)","viti":"1993","muaji":"Tetor","muaji_numer":"10","dita":"","faqet":"[7]","fjale_kyce":"[\"Ismail Kadare\", \"Teodor Papapavli\", \"Republika\", \"Quantara\", \"Kombi\", \"Pirro Gjini\", \"Kisha Orthodhokse Autoqefale\", \"Apostull Pavli\", \"Sh\u00ebn Asti\", \"Sh\u00ebn Qesari\", \"Shpati\", \"Elbasan\", \"Pallati i \u00cbndrrave\", \"Dhimit\u00ebr Beduli\", \"Sindikalisti\"]","permbledhje":"Let\u00ebr e hapur e pedagogut Teodor Papapavli drejtuar shkrimtarit Ismail Kadare, duke kund\u00ebrshtuar tez\u00ebn q\u00eb shqiptar\u00ebt ishin fillimisht katolik\u00eb dhe pastaj orthodhoks\u00eb. Argumenton se Kisha Kristiane ishte fillimisht e bashkuar deri m\u00eb 1054, q\u00eb n\u00eb Iliri kristianizmin e predikoi Apostull Pavli n\u00eb shek. I, dhe sjell shembullin e fshatar\u00ebve t\u00eb Shpatit n\u00eb Elbasan si trash\u00ebgimi e bes\u00ebs s\u00eb paepur orthodhokse.","autori":"Teodor Papapavli","kategoria":"Polemik\u00eb \/ Histori e Kish\u00ebs","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9404],"ngjallja_autori":[9405],"ngjallja_viti":[9285],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-82752","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-polemike-histori-e-kishes","ngjallja_autori-teodor-papapavli","ngjallja_viti-9285"],"acf":[],"yoast_head":"\n