Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb procesin e saj t\u00eb ringjalljes, po afirmohet p\u00ebrher\u00eb e m\u00eb shum\u00eb si brenda vendit, duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb jet\u00eb rituale t\u00eb rregullt n\u00eb t\u00eb gjitha kishat e saj, ashtu dhe jasht\u00eb vendit duke filluar t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb aktivitetet nd\u00ebrkomb\u00ebtare eklesiastike, si\u00e7 ishte prania e saj, gjat\u00eb muajit qershor 1993, n\u00eb mbledhjen e Rodosit, n\u00eb Greqi, dhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb Balamandit, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Beirutit, n\u00eb Liban, p\u00ebr problemin eklesiologjik t\u00eb uniatizmit, n\u00eb p\u00ebrpjekjet e p\u00ebrbashk\u00ebta p\u00ebr gjetjen e rrug\u00ebve q\u00eb do t\u00eb \u00e7onin n\u00eb bashkimin e Kish\u00ebs orthodhokse t\u00eb Lindjes dhe Kish\u00ebs romano-katolike t\u00eb Per\u00ebndimit.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim ka disa vjet q\u00eb midis dy kishave t\u00eb m\u00ebdha kristiane zhvillohet periodikisht nj\u00eb dialog teologjik i gjer\u00eb, n\u00eb kuadrin e nj\u00eb Komisioni mikst orthodhokso-katolik t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb bot\u00ebror, n\u00ebn presidenc\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb krye me Eminencat e tyre Monsenjor Eduard Idris Cassidy, kryetar i K\u00ebshillit Pontifikal t\u00eb Vatikanit p\u00ebr realizimin e bashkimit t\u00eb kristian\u00ebve dhe Eminenc\u00ebn e tij, Kryepiskopin e Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Australis\u00eb dhe rektor i Universitetit Teologjik t\u00eb Sidneit Imzot Stilianos, me cil\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrfaq\u00ebsuesit t\u00eb Patrikan\u00ebs Ekumenike t\u00eb Konstantinopolit. Pas mbledhjes s\u00eb Komisionit mikst n\u00eb Freising t\u00eb Gjermanis\u00eb, n\u00eb qershor 1990, dhe n\u00eb Ariccia t\u00eb Italis\u00eb, n\u00eb qershor 1991, p\u00ebrs\u00ebri gjat\u00eb qershorit t\u00eb k\u00ebtij viti Komisioni do t\u00eb mblidhej n\u00eb Universitetin Teologjik t\u00eb Balamandit, pran\u00eb Beirutit, p\u00ebr t\u00eb vazhduar dialogun. Para Balamandit, p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e kishave orthodhokse u takuan n\u00eb Rodos t\u00eb Greqis\u00eb n\u00eb nj\u00eb mbledhje konsultative paraprake.<\/p>\n
1. Para se t\u00eb japim disa p\u00ebrshtypje p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e KOASH-it n\u00eb k\u00ebt\u00eb dialog tep\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, t\u00eb themi disa fjal\u00eb rreth uniatizmit, sepse mund t\u00eb mos jet\u00eb i njohur nga masa e besimtar\u00ebve orthodhoks\u00eb.<\/p>\n
Pas triumfit t\u00eb Reform\u00ebs protestante n\u00eb shekullin e XVI Kisha romano-katolike humbi hap\u00ebsira t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb Evrop\u00ebn per\u00ebndimore dhe veriore. Gjermania, Zvicra, Franca, Holanda, Skocia, vendet Skandinave, Danimarka, Prusia dhe vendet Balltike, p\u00ebrqafuan t\u00ebr\u00ebsisht ose pjes\u00ebrisht protestantizmin n\u00eb form\u00ebn Luterane, Kalvine, etj, dhe, n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, u shk\u00ebput\u00ebn nga var\u00ebsia e Vatikanit. P\u00ebr t\u00eb kompensuar k\u00ebto humbje t\u00eb konsiderueshme Kisha romano-katolike, n\u00ebp\u00ebrmjet prozelitizmit t\u00eb organizuar dhe sistematik n\u00eb gjirin e komuniteteve orthodhokse t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, arriti t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb n\u00eb an\u00ebn e saj mjaft besimtar\u00eb orthodhoks\u00eb dhe t\u00eb shkaktoj\u00eb k\u00ebshtu nj\u00eb acarim t\u00eb klim\u00ebs midis dy kishave. K\u00ebto komunitete u quajt\u00ebn UNIATE, d.m.th t\u00eb bashkuar me Kish\u00ebn romano-katolike. Shumica e besimtar\u00ebve orthodhoks\u00eb nuk arrinin ta kuptonin thelbin e problemit, sepse ruanin n\u00eb fakt kishat q\u00eb kishin pasur dhe ashtu si\u00e7 i kishin pasur para bashkimit ruanin ritin liturgjik bizantin dhe klerin orthodhoks t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb famullive, vet\u00ebm se nuk vareshin m\u00eb nga qendra e tyre orthodhokse komb\u00ebtare, por nga Vatikani n\u00ebp\u00ebrmjet episkop\u00ebve katolik\u00eb dhe p\u00ebrfshiheshin n\u00eb orbit\u00ebn universale t\u00eb Kish\u00ebs romano-katolike. Tensionit shekullor midis orthodhoksis\u00eb dhe katolicizmit iu shtua edhe problemi uniat.<\/p>\n
Pas shembjes s\u00eb komunizmit n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore u vu re nj\u00eb riaktivizim i prozelitizmit uniatist t\u00eb Kish\u00ebs romano-katolike duke u riafirmuar ideja e vjet\u00ebr e gabuar se kjo mund t\u00eb ishte rruga p\u00ebr bashkimin e t\u00eb dy kishave m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha kristiane n\u00eb bot\u00eb. Edhe n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e larg\u00ebt ishin b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr bashkimin e t\u00eb dy kishave, si\u00e7 ishte Sinodi i Lionit (1274) dhe Sinodi i Ferrar\u00ebs-Firences (1439), por q\u00eb d\u00ebshtuan p\u00ebr shkak t\u00eb divergjencave me karakter dogmatik dhe juridiksional (Filioque dhe Primati papal). N\u00eb kushtet e reja historike dukej sikur uniatizmi paraqiste nj\u00eb variant t\u00eb ri p\u00ebr nj\u00eb bashkim t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb dy kishave kristiane Orthodhokse dhe Romano-katolike. N\u00eb debatet gjat\u00eb dialogut orthodhoks-katolik n\u00eb Freising dhe Ariccia, uniatizmi u konsiderua si nj\u00eb rrug\u00eb e gabuar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem dialogu do t\u00eb vazhdonte n\u00eb Balamand, pran\u00eb Beirutit, n\u00eb Liban. N\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb debatit, problemi u konkretizua m\u00eb mir\u00eb dhe p\u00ebrfundimisht. Konkluzionet e arritura u pasqyruan n\u00eb Deklarat\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt, dat\u00eb 23 qershor 1993, me titull: “Uniatizmi \u2013 metod\u00eb bashkimi e s\u00eb kaluar\u00ebs, dhe k\u00ebrkimet e sotme p\u00ebr nj\u00eb bashkim t\u00eb plot\u00eb” t\u00eb t\u00eb dy kishave. Midis t\u00eb tjerave n\u00eb k\u00ebt\u00eb Deklarat\u00eb thuhet: “Uniatizmi, kjo form\u00eb e ‘apostolatit misionar’ nuk mund t\u00eb pranohet m\u00eb as si metod\u00eb q\u00eb duhet ndjekur dhe as si model i bashkimit q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb dy kishat tona”. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst t\u00eb asaj deklarate jan\u00eb cituar fjal\u00ebt e Pap\u00ebs Gjon Pavli II se “p\u00ebrpjekjet ekumenike t\u00eb kishave motra t\u00eb Lindjes dhe Per\u00ebndimit, t\u00eb bazuara n\u00eb dialog dhe lutje, synojn\u00eb t\u00eb arrijn\u00eb nj\u00eb bashkim t\u00eb plot\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrsosur, i cili t\u00eb mos jet\u00eb as thithje dhe as shkrirje, por nj\u00eb bashkim i bazuar n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe dashurin\u00eb”. (cf. Slavorum Apostoli, Nr. 26).<\/p>\n
2. N\u00eb Balamand t\u00eb Libanit, prania e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb u prit me interesim dhe k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Kjo gj\u00eb u duk si n\u00eb \u00e7eljen e mbledhjes n\u00eb duartrokitjet e zgjatura, n\u00eb adres\u00eb t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit t\u00eb saj, ashtu edhe n\u00eb seanc\u00ebn e parafundit, pas debatit, gjat\u00eb fjalimit t\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetjes. Rezultatet konkrete, t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe t\u00eb shpejta, t\u00eb arritura n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Kryehir\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij, Kryepiskopit Anastas, b\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb thell\u00eb dhe ngjall\u00ebn nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Interesimi ndaj Kish\u00ebs son\u00eb Orthodhokse u vu re edhe gjat\u00eb punimeve t\u00eb nd\u00ebrmjetme midis seancave t\u00eb punimeve nga ana e shum\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsve, personalitetet klerike dhe laike t\u00eb lart\u00eb t\u00eb t\u00eb dy kishave; mitropolit\u00eb, kardinal\u00eb, episkop\u00eb katolik\u00eb, profesor\u00eb t\u00eb universiteteve teologjike t\u00eb Lindjes dhe Per\u00ebndimit, t\u00eb cil\u00ebt donin t\u00eb kishin nj\u00eb informacion m\u00eb t\u00eb holl\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr ringjalljen e Kish\u00ebs son\u00eb. N\u00eb bisedat me t\u00eb gjith\u00eb vija re se ishin t\u00eb impresionuar ve\u00e7an\u00ebrisht nga formimi i shpejt\u00eb i brezit t\u00eb ri t\u00eb klerit t\u00eb ul\u00ebt (prift\u00ebrinj dhe dhiakon\u00eb), nga restaurimi i kishave t\u00eb rr\u00ebnuara dhe ngritja e kishave t\u00eb reja ose t\u00eb parafabrikuara, nga botimi i gazet\u00ebs “Ngjallja” dhe frekuentimi masiv i Mesh\u00ebs s\u00eb Shenjt\u00eb nga besimtar\u00ebt orthodhoks\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
3. N\u00eb Balamand konstatova nj\u00eb frym\u00eb t\u00eb lart\u00eb mir\u00ebkuptimi, d\u00ebshire dhe gatishm\u00ebri nga t\u00eb dy pal\u00ebt p\u00ebr t\u00eb gjetur rrug\u00ebdalje parimisht t\u00eb drejta p\u00ebr problemet e shtruara p\u00ebr zgjidhje. Dhe n\u00eb fakt n\u00eb Balamand triumfoi mir\u00ebkuptimi. Deklarata e p\u00ebrbashk\u00ebt ishte shprehja m\u00eb bind\u00ebse e k\u00ebtij mir\u00ebkuptimi. Por deklarata do t\u00eb zbatohej n\u00eb baz\u00eb. Zbatimi i saj varej nga q\u00ebndrimi i episkop\u00ebve dhe bishop\u00ebve q\u00eb ndodhen n\u00eb krye t\u00eb komuniteteve katolike, uniate dhe orthodhokse, q\u00eb jan\u00eb barinjt\u00eb shpirt\u00ebror\u00eb t\u00eb besimtar\u00ebve kristian\u00eb t\u00eb dioqezave t\u00eb tyre. Ne u larguam nga Balamandi me bindjen se kjo frym\u00eb e mir\u00ebkuptimit do t\u00eb arrinte deri n\u00eb baz\u00eb dhe do t\u00eb sh\u00ebrbente si udh\u00ebrr\u00ebfyes p\u00ebr zgjidhjen praktike t\u00eb problemeve t\u00eb mprehta eklesiastike q\u00eb trazojn\u00eb deri n\u00eb konflikte midis komuniteteve uniate dhe orthodhokse n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore.<\/p>\n
Me keqardhje duhet th\u00ebn\u00eb se kur u ktheva nga Balamandi dhe lexova edicionin e fundit e SOP-it (Service de Presse Orthodoxe), Nr. 180\/1993 u habita kur m\u00ebsova se 15 maj 1993, pra nj\u00eb muaj para mbledhjes s\u00eb Balamandit, ishin botuar deklarime kund\u00ebr Patrikut t\u00eb Mosk\u00ebs Aleksi II, i cili kish d\u00ebnuar bot\u00ebrisht prozelitizmin katolik n\u00eb Rusi. Ky q\u00ebndrim ishte n\u00eb kund\u00ebrshtim me frym\u00ebn e Deklarat\u00ebs s\u00eb Freisingut dhe t\u00eb Ariccies dhe me mbledhjen e af\u00ebrt t\u00eb Balamandit, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb nuk ishte fjala p\u00ebr mendimin e nj\u00eb teologu katolik t\u00eb ve\u00e7uar, por p\u00ebr q\u00ebndrimin e levave t\u00eb Vatikanit: kongregacione, l\u00ebvizje eklesiastike romano-katolike, sh\u00ebrbime pontifikale dhe dioqeza t\u00eb caktuara katolike. Prozelitizmi nga ana e tyre justifikohej, duke iu kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb Patriarkut t\u00eb Mosk\u00ebs, me “k\u00ebrkesat p\u00ebr ungjill\u00ebzim t\u00eb popullit rus”. Ashtu si\u00e7 kishte k\u00ebrkuar edhe Patriarku i Mosk\u00ebs detyra e t\u00eb gjith\u00eb grupeve misionere q\u00eb kishin shkuar n\u00eb Rusi, para k\u00ebrkesave p\u00ebr ungjill\u00ebzim t\u00eb besimtar\u00ebve rus\u00eb, ishte t\u00eb ndihmonin me t\u00eb gjitha mjetet, materiale dhe morale, n\u00eb ringjalljen e Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Rusis\u00eb dhe jo t’i merrnin besimtar\u00ebt e saj duke i joshur me ndihmat n\u00eb ushqime, veshmbathje dhe medikamente, dhe pra duke shfryt\u00ebzuar gjendjen e tyre t\u00eb mjer\u00eb ekonomike dhe vakuumin e tyre shpirt\u00ebror, pas nat\u00ebs shum\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ateiste. Leximi i k\u00ebtij lajmi m\u00eb zhyti n\u00eb nj\u00eb skepticiz\u00ebm t\u00eb madh p\u00ebr perspektiv\u00ebn e dialogut teologjik orthodhoks-katolik. N\u00eb ato \u00e7aste m’u kujtua titulli i romanit t\u00eb Sinkiewickit: “Quo Vadis Domine”.<\/p>\n
Teodor Papapavli
\nPedagog n\u00eb Seminarin Teologjik t\u00eb KOASH-it<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Reportazh p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb aktivitetet eklesiastike nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjat\u00eb qershorit 1993, p\u00ebrfshir\u00eb mbledhjen e Rodosit n\u00eb Greqi dhe at\u00eb t\u00eb Balamandit pran\u00eb Beirutit n\u00eb Liban. Trajton problemin teologjik dhe historik t\u00eb uniatizmit dhe Deklarat\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb 23 qershorit 1993 mbi “Uniatizmin \u2013 metod\u00eb bashkimi e s\u00eb kaluar\u00ebs”.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Pjes\u00ebmarrja e KOASH-it n\u00eb mbledhjet e Rodosit dhe Balamandit \u2013 dialogu orthodhokso-katolik dhe problemi i uniatizmit","numri":"8 (11)","viti":"1993","muaji":"Gusht","muaji_numer":"8","dita":"","faqet":"[6, 7, 8]","fjale_kyce":"[\"KOASH\", \"Balamand\", \"Rodos\", \"Vatikan\", \"uniatiz\u00ebm\", \"dialog orthodhokso-katolik\", \"Patrikana Ekumenike\", \"Komisioni mikst\", \"Cassidy\", \"Stilianos\", \"Freising\", \"Ariccia\", \"Aleksi II\", \"prozelitiz\u00ebm\"]","permbledhje":"Reportazh p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb aktivitetet eklesiastike nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjat\u00eb qershorit 1993, p\u00ebrfshir\u00eb mbledhjen e Rodosit n\u00eb Greqi dhe at\u00eb t\u00eb Balamandit pran\u00eb Beirutit n\u00eb Liban. Trajton problemin teologjik dhe historik t\u00eb uniatizmit dhe Deklarat\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb 23 qershorit 1993 mbi \"Uniatizmin \u2013 metod\u00eb bashkimi e s\u00eb kaluar\u00ebs\".","autori":"","kategoria":"Marr\u00ebdh\u00ebnie nd\u00ebrkishtare","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9384],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[9285],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-82728","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-marredhenie-nderkishtare","ngjallja_viti-9285"],"acf":[],"yoast_head":"\n