Posi nj\u00eb nga kometat, q\u00eb nga nj\u00eb koh\u00eb n\u00eb tjet\u00ebr shfaqen n\u00eb kup\u00ebn e qiellit, derdhin drit\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyeshme dhe zhduken shpejt, k\u00ebshtu prezantohet p\u00ebrpara nesh dhe fytyra e ndritshme e Sh\u00ebn Kozmait.<\/p>\n
Ky Shenjt nuk ishte nga ata fetar\u00eb e kallogjer\u00eb t\u00eb paditur e mendjengusht\u00eb, q\u00eb t\u00eb ngjitur n\u00eb letra t\u00eb vdekura, harrojn\u00eb frym\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb besimit fetar. Ai ishte nj\u00eb njeri me kultur\u00eb, me horizont mendor t\u00eb gjer\u00eb dhe, natyrisht me mendime fetare t\u00eb larta.<\/p>\n
Kjo gj\u00eb duket qart\u00eb si nga veprat ashtu dhe nga jet\u00ebshkrimi i tij, i shkruar, n\u00eb origjinal prej nj\u00eb admiruesi t\u00eb tij. K\u00ebto na japin t\u00eb kuptojm\u00eb se Sh\u00ebn Kozmai ishte njeri me vullnet t\u00eb fort\u00eb dhe me aktivitet t\u00eb palodhur. N\u00eb ato koh\u00ebra kaq t\u00eb zorshme t\u00eb frik\u00ebs, ai, me mundime t\u00eb m\u00ebdha dhe me rreziqe t\u00eb patregueshme, sh\u00ebtiti anemban\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb; derdhi pasurisht drit\u00ebn dhe m\u00ebsimet e tij t\u00eb \u00e7mueshme, dhe u p\u00ebrpoq q\u00eb t\u00eb forconte, t\u00eb inkurajonte popullin e d\u00ebshp\u00ebruar. Me an\u00ebn e k\u00ebtij aktiviteti mundi ta shp\u00ebtoj\u00eb dhe ta p\u00ebrmbaj\u00eb.<\/p>\n
Po si ia arriti vall\u00eb k\u00ebtij q\u00ebllimi?<\/p>\n
Duke p\u00ebrhapur drit\u00ebn n\u00eb popull, duke \u00e7elur shkolla gjithkund dhe duke bindur popullin q\u00eb t’i mbante k\u00ebto me \u00e7do therori. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb merita e tij m\u00eb e madhe.<\/p>\n
Si nj\u00eb njeri me kultur\u00eb t\u00eb gjer\u00eb ai e dinte q\u00eb kjo ishte e vetmja udh\u00eb p\u00ebr t\u00eb formuar n\u00eb shpirtin e popullit nj\u00eb fetarizm\u00eb, jo t\u00eb dukshme, po t\u00eb gjall\u00eb, t\u00eb thjesht\u00eb dhe t\u00eb \u00e7liruar nga paragjykimet.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb! Pa dije nuk mund t\u00eb ekzistojn\u00eb idet\u00eb fetare t\u00eb thjeshta. Padija \u00ebsht\u00eb rr\u00ebnja e shum\u00eb lig\u00ebsive; po m\u00eb tep\u00ebr ajo \u00ebsht\u00eb n\u00ebna e supersticioneve t\u00eb err\u00ebta.<\/p>\n
S’ka dhe s’mund t\u00eb ket\u00eb besim dhe kult fetar t\u00eb past\u00ebr pa m\u00ebsim.<\/p>\n
Le t\u00eb hedhim nj\u00eb v\u00ebshtrim n\u00eb popullin ton\u00eb. Me hidh\u00ebrim do t\u00eb v\u00ebrejm\u00eb se \u00ebsht\u00eb degjeneruar n\u00eb nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb tij ideja fetare dhe gjer n\u00eb \u00e7’grad\u00eb ajo e ka humbur karakterin e saj t\u00eb lart\u00eb dhe influenc\u00ebn bamir\u00ebse. Ajo n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb jet\u00eb burim aktiviteti t\u00eb gjall\u00eb, t\u00eb shfaqur n\u00eb vepra t\u00eb hijshme, ne njer\u00ebzill\u00ebk, p\u00ebrkundrazi krijon n\u00eb shpirtin e tij paralogjizma t\u00eb rrezikshme.<\/p>\n
P\u00ebr nj\u00eb t\u00eb paditur Fe dometh\u00ebn\u00eb ceremonira, zakone dhe formalitete. Atij i duket se kur mban k\u00ebto, i ka mbaruar t\u00eb gjitha detyrat fetare. K\u00ebto supersticione, trash\u00ebgim i nj\u00eb t\u00eb shkuare t\u00eb gjat\u00eb, q\u00eb kan\u00eb pushtuar shpirtin e nj\u00eb shumice t\u00eb popullit, i p\u00ebrngjajn\u00eb Hidr\u00ebs mitologjike, s\u00eb cil\u00ebs, kur i pritej nj\u00eb kok\u00eb, mbinte n\u00eb vendin e saj nj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n
Po \u00ebsht\u00eb vall\u00eb kjo Feja e v\u00ebrtet\u00eb? Jan\u00eb Fe supersticionet e paarsyeshme e t\u00eb err\u00ebta?<\/p>\n
Kurr\u00eb, kurr\u00eb! Inteligjenca e Lart\u00eb q\u00eb drejton gjith\u00ebsin\u00eb e pajisi njeriun me arsye, q\u00eb \u00ebsht\u00eb zbulimi i tij i v\u00ebrtet\u00eb, nj\u00eb shk\u00ebndij\u00eb e drit\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb am\u00ebshuar. Mbi at\u00eb drit\u00eb, pra, t\u00eb rrjedhur prej Atij vet\u00eb duhet t\u00eb bazohet \u00e7do besim.<\/p>\n
Fe nuk jan\u00eb zakonet dhe supersticionet prapanike, po sjellja e mir\u00eb, sinqeriteti dhe nderi n\u00eb relacionet dhe shoqi-shoqin. Fe \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebsh detyr\u00ebn, t\u00eb sh\u00ebrbesh nj\u00ebri-tjetrit; Fe sidomos \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebhesh theror p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrgjithshme, p\u00ebr atdheun. K\u00ebto jan\u00eb shenjat e thjeshta dhe t\u00eb gjalla t\u00eb Fes\u00eb, dhe n\u00eb to na udh\u00ebheq Arsyeja, e ndri\u00e7uar nga m\u00ebsimi.<\/p>\n
Ja p\u00ebrse Sh\u00ebn Kozmai punoi p\u00ebr t’i frym\u00ebzuar popullit k\u00ebto parime t\u00eb larta; ja p\u00ebrse ai u p\u00ebrpoq q\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapte drit\u00ebn, t\u00eb \u00e7elte shkolla.<\/p>\n
K\u00ebto parime ai i v\u00ebrtetoi dhe me shembullin e tij t\u00eb bukur dhe sidomos me mbarimin heroik, duke ofruar jet\u00ebn e vet si theror n\u00eb altarin e idealit q\u00eb ndiqte.<\/p>\n
Urojm\u00eb q\u00eb ajo fytyr\u00eb kaq e ndritshme t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb gjithmon\u00eb e gjall\u00eb p\u00ebrpara syve tan\u00eb dhe t\u00eb na kujtoj\u00eb gjithmon\u00eb karakterin e lart\u00eb t\u00eb Fes\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb: Humanizmi dhe theroria, drita dhe p\u00ebrparimi.<\/p>\n
Kristofor Kissi, Kryepiskop<\/p>\n
Ishte nj\u00eb m\u00ebsues dhe predikues i shk\u00eblqyer i Ungjillit t\u00eb Shenjt\u00eb. Lindi n\u00eb nj\u00eb fshat t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb Etolis\u00eb, Mega Dendron m\u00eb 1714. M\u00ebsimet para i mori n\u00eb vendlindje dhe rreth mosh\u00ebs 20-vje\u00e7are filloi m\u00ebsimet e let\u00ebrsis\u00eb me m\u00ebsuesin e d\u00ebgjuar t\u00eb asaj kohe, Anania Dervishanin. Me hapjen e shkoll\u00ebs s\u00eb d\u00ebgjuar t\u00eb Vatopedit n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb, s\u00eb bashku me disa bashk\u00ebnx\u00ebn\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb, shkoi atje, ku dhe mbaroi m\u00ebsimet me m\u00ebsuesin Panajot Palamaj. M\u00eb pas ndoqi m\u00ebsimet e logjik\u00ebs. Pastaj shkoi n\u00eb Manastirin e Shenjt\u00eb t\u00eb Filotheut, ku u dor\u00ebzua murg dhe pas disa koh\u00ebsh prift.<\/p>\n
Sh\u00ebn Kozmai ishte njeri i p\u00ebrulur e i matur. Duke pasur nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, \u00e7monte shum\u00eb predikimin. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shkoi n\u00eb Stamboll, ku takoi t\u00eb v\u00ebllain, Krisanthin, q\u00eb ishte m\u00ebsues n\u00eb at\u00eb qytet, i cili i dha m\u00ebsime t\u00eb mjesht\u00ebris\u00eb oratorike.<\/p>\n
Me leje t\u00eb Patrikut shqiptar Serafim nisi predikimin e Ungjillit fillimisht n\u00eb kishat dhe fshatrat e Stambollit e m\u00eb pas n\u00eb vise t\u00eb tjera. Pas suksesit q\u00eb arriti n\u00eb k\u00ebto predikime t\u00eb para, me leje t\u00eb Patrikut t\u00eb ri Sofron nisi predikimin n\u00eb 12 ishuj. U kthye n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb, pastaj u nis p\u00ebr t\u00eb predikuar n\u00eb Selanik e n\u00eb Maqedoni, e m\u00eb pas n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
Kudo q\u00eb shkonte Sh\u00ebn Kozmai krahas predikimit kryente n\u00eb emrin e Krishtit edhe mrekulli t\u00eb shumta, sh\u00ebronte t\u00eb s\u00ebmur\u00eb, u fuste n\u00eb shpirt dashurin\u00eb p\u00ebr besimin orthodhoks, i bindte njer\u00ebzit t\u00eb ngrinin shkolla e t’i ndiqnin ato, pasi e vler\u00ebsonte shum\u00eb arsimimin e popullit.<\/p>\n
Sh\u00ebn Kozmai, gjat\u00eb udh\u00ebtimit t\u00eb tij n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri, takoi me Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebn, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb ky ishte ende nj\u00eb bej i vog\u00ebl dhe i paratha t\u00eb ardhmen me p\u00ebrpikm\u00ebri, \u00e7ka e b\u00ebri pashain e famsh\u00ebm t\u00eb dome e t\u00eb respektonte Sh\u00ebn Kozmain, jo vet\u00ebm sa ishte i gjall\u00eb, por edhe pas vrasjes s\u00eb shenjtit.<\/p>\n
Po k\u00ebshtu e vler\u00ebsonte at\u00eb edhe Kurt Pasha i Beratit, i cili i g\u00ebnjyer nga bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij, dha urdh\u00ebr ta vrisnin, por menj\u00ebher\u00eb u pendua dhe urdh\u00ebroi t’i lironin shok\u00ebt e tij.<\/p>\n
Sh\u00ebn Kozmain xhelat\u00ebt e var\u00ebn n\u00eb mosh\u00ebn 65-vje\u00e7are, m\u00eb 1779, dhe pasi e zhvesh\u00ebn, e hodh\u00ebn trupin (lipsanin) e tij n\u00eb lum\u00eb, duke i lidhur nj\u00eb gur t\u00eb madh n\u00eb qaf\u00eb. Tri dit\u00eb k\u00ebrkuan t\u00eb krishter\u00ebt, q\u00eb ta nxirrnin nga lumi, por Per\u00ebndia ia zbuloi at\u00eb Papa Markut, efimer i Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb n\u00eb fshatin Kolkondas t\u00eb Myzeqes\u00eb. Pasi e veshi me rason e vet, e \u00e7oi n\u00eb kish\u00eb ku dhe u varros n\u00eb koh\u00ebn kur n\u00eb Berat ishte episkop Joasafi, i cili mori pjes\u00eb vet\u00eb n\u00eb varrimin e shenjtit.<\/p>\n
Sh\u00ebn Kozmai \u00ebsht\u00eb nderuar gjithmon\u00eb jo vet\u00ebm nga t\u00eb krishter\u00ebt orthodhoks\u00eb, po nga i gjith\u00eb populli n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb Mesme e t\u00eb Jugut. Kisha ku u varros ai ka qen\u00eb gjithmon\u00eb vend mrekullish, ku populli i thjesht\u00eb, edhe gjat\u00eb regjimit ateist, t\u00eb krishter\u00eb e mysliman\u00eb, shkonin fshehurazi, me bes\u00eb e me shpres\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur sh\u00ebrim trupor e shpirt\u00ebror. P\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar gjithashtu shum\u00eb. Kisha jon\u00eb Orthodhokse ka lutjet e saj t\u00eb ve\u00e7anta, e jo pak, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shenjt isaposiull t\u00eb ri, q\u00eb kremtohet m\u00eb 24 gusht. K\u00ebto sh\u00ebrbesa u p\u00ebrkthyen t\u00eb plota p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga Kryepiskopi Kristofor Kissi dhe u ribotuan nga Imzot Fan S. Noli fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb pa asnj\u00eb ndryshim.<\/p>\n
Me k\u00ebt\u00eb rast po botojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb num\u00ebr nj\u00eb material p\u00ebr jet\u00ebshkrimin e Sh\u00ebn Kozmait, shkruar m\u00eb 1931 nga Kristofor Kissi, m\u00eb von\u00eb Kryepiskop i Tiran\u00ebs dhe i gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, dy letra t\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs drejtuar Mitropolis\u00eb s\u00eb Beratit, ku duket respekti i tij i madh p\u00ebr Shenjtin, si dhe nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb Sh\u00ebn Kozmait drejtuar popullit t\u00eb Senic\u00ebs p\u00ebr ngritjen e shkoll\u00ebs me shpenzimet e vet\u00eb banor\u00ebve t\u00eb fshatit, \u00e7ka paraqet pjes\u00eb konsiderat\u00ebn e tij p\u00ebr arsim, dije dhe kultur\u00eb, p\u00ebr masat e gjera t\u00eb popullit.<\/p>\n
Letra e Sh\u00ebn Kozmait p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt e Senic\u00ebs<\/p>\n
V\u00ebllez\u00ebr t\u00eb ndersh\u00ebm e t\u00eb dashur, q\u00eb banoni n\u00eb qarkun e Senic\u00ebs, ju p\u00ebrsh\u00ebndes dhe i lutem Per\u00ebndis\u00eb s\u00eb Shenjt\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin tuaj shpirt\u00ebror dhe trupor.<\/p>\n
Un\u00eb sh\u00ebrb\u00ebtori i padenj\u00eb i Per\u00ebndis\u00eb, o v\u00ebllez\u00ebr t\u00eb krishter\u00eb, duke sh\u00ebtitur dhe duke u predikuar t\u00eb krishter\u00ebve me lejen e Mitropolit\u00ebve, erdha dhe k\u00ebtu n\u00eb viset tuaja, dhe duke par\u00eb se nuk keni shkoll\u00eb q\u00eb t\u00eb djemt\u00eb tuaj t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb djemt\u00eb tuaj pa pages\u00eb, iu luta t\u00eb krishter\u00ebve dhe dhan\u00eb gjith\u00ebsecili sipas fuqis\u00eb dhe pas d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb tij p\u00ebr t\u00eb rregulluar shkoll\u00ebn. Duhet, pra, q\u00eb dhe zot\u00ebria juaj dhe t\u00eb gjith\u00eb ta ndihmoni k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb gjithnj\u00eb, ose vet\u00eb ose nga t\u00eb ardhurat e komunitetit a t\u00eb vak\u00ebfeve, q\u00eb t\u00eb merrni shp\u00ebrblimin nga Per\u00ebndia dhe nd\u00ebrmjet njer\u00ebzve.<\/p>\n
Dhe un\u00eb jam i detyruar t’i lutem Zotit t\u00eb bekoj\u00eb vendin, shkoll\u00ebn dhe djemt\u00eb tuaj dhe t’ju b\u00ebj\u00eb t\u00eb denj\u00eb t\u00eb rroni dhe k\u00ebtu mir\u00eb dhe t\u00eb fitoni jet\u00ebn e ardhshme.<\/p>\n
Vura dhe epitrop zotin Leka Qirko me d\u00ebshir\u00ebn e t\u00eb gjith\u00ebve. Sa p\u00ebr kujdestar\u00eb dhe ndihm\u00ebs t\u00eb caktova gjith\u00eb vendin dhe sidomos papa Nik\u00ebn, zotin Gjino Dhimo, zotin Spiro Dene dhe zotin Spiro Athanasiu, q\u00eb ta qeverisin shkoll\u00ebn si d\u00ebshiron Zoti i drit\u00ebs.<\/p>\n
Ju p\u00ebrsh\u00ebndes n\u00eb emrin e Zotit.<\/p>\n
1779, korrik 28<\/p>\n
Kozma Jeromonahu, lut\u00ebsi juaj<\/p>\n
Dy letra t\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs<\/p>\n
Nga lart\u00ebsia e tij Veqir Ali Pasha<\/p>\n
Tek juve Rum\u00eb t\u00eb Beratit, Myzeqar\u00eb dhe Vlleh\u00eb, Grabovar\u00eb, Katunde dhe \u00c7ifligje.<\/p>\n
Ju lajm\u00ebroj se ja tek vura nj\u00eb epitrop q\u00eb t\u00eb m\u00eb ndreqin Manastirin e Plakut, Kozmait, dhe ndihmova edhe un\u00eb me t\u00eb holla dhe t\u00eb ndihmoni edhe ju si t’ju thot\u00eb Dhespoti, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb ndreqet ky Manastir.<\/p>\n
Dhe p\u00ebr ata q\u00eb nuk do t\u00eb japin ndihm\u00ebn e tyre, do t\u00eb m\u00eb mbetet hatri dhe do t’i paguajn\u00eb dyfish.<\/p>\n
Ashtu si\u00e7 ju urdh\u00ebroj, k\u00ebshtu t\u00eb b\u00ebni, pas k\u00ebtij vendimi.<\/p>\n
N\u00eb Gjirokast\u00ebr, m\u00eb 12 shtator 1813<\/p>\n
Hair Duaxhit e mi,<\/p>\n
Mitropolit i Beratit dhe Kol Mitro dhe Hanxhi Janko.<\/p>\n
Ju p\u00ebrsh\u00ebndes dhe ju tregoj se sa m\u00eb shkruat i mora vesh dhe u informova dhe me an\u00ebn e Igumenit dhe u g\u00ebzova shum\u00eb q\u00eb u kujdes\u00ebt p\u00ebr Plakun Kozma. Ja tek po vjen aty tani Igumeni dhe Nikolla bashk\u00eb me kryemjeshtrin dhe t\u00eb vini t\u00eb rregulloni odat dhe kull\u00ebn e Manastirit q\u00eb t\u00eb shquhet nga t\u00eb gjith\u00eb Manastiret, sepse tani me ardhjen time aty, d\u00ebshiroj ta gjej t\u00eb mbaruar.<\/p>\n
Pra t\u00eb kujdeseni t\u00eb gjith\u00eb q\u00eb ta ndreqni dhe t\u00eb gjith\u00eb Rum\u00ebt e Beratit, t\u00eb m\u00ebdhenj e t\u00eb vegj\u00ebl t\u00eb ndihmoni. Po i shkruaj dhe Ibrahim Arapit t’ju ndihmoj\u00eb n\u00eb \u00e7do pun\u00eb. T\u00eb b\u00ebni kurse ju.<\/p>\n
N\u00eb Janin\u00eb, m\u00eb 12 shtator 1814.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Material i jet\u00ebshkrimit t\u00eb Sh\u00ebn Kozmait, shkruar m\u00eb 1931 nga Kristofor Kissi, m\u00eb von\u00eb Kryepiskop i Tiran\u00ebs dhe i gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebrshkruan jet\u00ebn e shenjtit, predikimet, hapjen e shkollave, marr\u00ebdh\u00ebniet me Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebn dhe martirizimin e tij m\u00eb 1779. P\u00ebrfshihet gjithashtu letra e tij p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt e Senic\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Komet\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e qiellit","numri":"8 (11)","viti":"1993","muaji":"Gusht","muaji_numer":"8","dita":"","faqet":"[4, 5]","fjale_kyce":"[\"Sh\u00ebn Kozmai\", \"Kozma Etoliku\", \"Kristofor Kissi\", \"Berat\", \"Ali Pash\u00eb Tepelena\", \"predikim\", \"shkolla\", \"Etoli\", \"Mega Dendron\", \"Mali i Shenjt\u00eb\", \"Senic\u00eb\", \"Kolkondas\", \"hagjiografi\"]","permbledhje":"Material i jet\u00ebshkrimit t\u00eb Sh\u00ebn Kozmait, shkruar m\u00eb 1931 nga Kristofor Kissi, m\u00eb von\u00eb Kryepiskop i Tiran\u00ebs dhe i gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebrshkruan jet\u00ebn e shenjtit, predikimet, hapjen e shkollave, marr\u00ebdh\u00ebniet me Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebn dhe martirizimin e tij m\u00eb 1779. P\u00ebrfshihet gjithashtu letra e tij p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt e Senic\u00ebs.","autori":"Kristofor Kissi, Kryepiskop","kategoria":"Histori e Kish\u00ebs \/ Hagjiografi","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9382],"ngjallja_autori":[9383],"ngjallja_viti":[9285],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-82726","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-histori-e-kishes-hagjiografi","ngjallja_autori-kristofor-kissi-kryepiskop","ngjallja_viti-9285"],"acf":[],"yoast_head":"\n