Pyetja kryesore q\u00eb m\u00ebsuesi i ligjit i mbrojtur i parashtroi Iisuit ishte: “Dhe kush \u00ebsht\u00eb i af\u00ebrmi im”. Por Zoti, me paravolin\u00eb e Samaritanit t\u00eb mir\u00eb, e v\u00eb pyetjen n\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr tjet\u00ebr, t\u00eb ndrysh\u00ebm. Pyetja e bashk\u00ebbiseduesit t\u00eb tij ishte se cili \u00ebsht\u00eb objekti i dashuris\u00eb, kush duhet t\u00eb konsiderohet “i af\u00ebrm”. Krishti me an\u00ebn e paravolis\u00eb pyet se kush veproi si i af\u00ebrm, dometh\u00ebn\u00eb ia kushton v\u00ebmendjen subjektit t\u00eb dashuris\u00eb: “cili nga k\u00ebta t\u00eb tre t\u00eb duket se u b\u00eb i af\u00ebrm?..”. B\u00ebn pra kund\u00ebrpyetjen dhe zgjeron pamas\u00eb horizontin mbi problemin e diskutuesh\u00ebm.<\/p>\n
\u00c7lirimi nga \u00e7do nd\u00ebrvart\u00ebsi racore-fetare.<\/p>\n
a) “T\u00eb duash t\u00eb af\u00ebrmin t\u00ebnd si veten t\u00ebnde”, ishte nj\u00eb porosi e vjet\u00ebr p\u00ebr judenjt\u00eb. Por pika kritike p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ka pasur shum\u00eb diskutime, ka qen\u00eb se kush duhet t\u00eb quhet i af\u00ebrm. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb Ligjit judaik koncepti “i af\u00ebrm” shpesh her\u00eb ishte i turbullt dhe i kufizuar. P\u00ebr shembull, disa m\u00ebsues ligjesh pretendonin se \u00ebsht\u00eb e paligjshme q\u00eb t\u00eb ndihmosh nj\u00eb grua pagane n\u00eb dhimbjet e lindjes, sepse prej saj ka p\u00ebr t\u00eb lindur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb tjet\u00ebr pagan. P\u00ebr Farisejt\u00eb, populli i thjesht\u00eb, i pashkolluar, nuk konsiderohej “i af\u00ebrm”. Nga ana tjet\u00ebr, Essenjt\u00eb shikonin si t\u00eb af\u00ebrm gjith\u00eb ata q\u00eb i p\u00ebrkisnin komunitetit t\u00eb tyre dhe predikonin urrejtjen kund\u00ebr \u00e7do “pjellje t\u00eb err\u00ebsir\u00ebs”.<\/p>\n
Po ta shohim nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi sjelljen e priftit dhe t\u00eb Levitit, do t\u00eb duhet q\u00eb t’ju japim atyre disa leht\u00ebsira. Nga do ta dinin ata at\u00eb q\u00eb “kish r\u00ebn\u00eb n\u00eb duart e kusar\u00ebve”, p\u00ebr ta konsideruar t\u00eb af\u00ebrm? Prifti shpejtoi t\u00eb largohej nga vendi i krimit jo vet\u00ebm nga frika e kusar\u00ebve, por edhe nga dyshimi se njeriu q\u00eb kishte para tij qe tashm\u00eb i vdekur dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, duke iu afruar do t\u00eb infektohej dhe k\u00ebshtu nuk do t\u00eb kishte mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t\u00eb kryente detyrat e tij prift\u00ebrore n\u00eb tempull.<\/p>\n
Leviti, paksa m\u00eb kurajoz, iu afrua t\u00eb plagosurit, por sapo konstatoi gjendjen e tij, mbizot\u00ebroi n\u00eb q\u00ebnien e tij ndjenja e vet\u00ebruajtjes. Siguria e tij rrezikohej; ajo merrte p\u00ebrpar\u00ebsi. N\u00eb analiz\u00eb t\u00eb fundit, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm frika ajo q\u00eb e frenon; \u00ebsht\u00eb i t\u00ebr\u00eb sistemi i t\u00eb menduarit, brenda t\u00eb cilit ka mbir\u00eb dhe zhvilluar shpres\u00ebtaria e tij.<\/p>\n
b) Zoti, me rr\u00ebfimin e paravolis\u00eb, konceptin (kuptimin) “i af\u00ebrm” e \u00e7liron nga nd\u00ebrvart\u00ebsit\u00eb gjeografike, racore, fetare. M\u00ebsuesi i ligjit judas k\u00ebrkon caqet e kuptimit “i af\u00ebrm” dhe Krishti thekson se nuk ka kufinj n\u00eb detyr\u00ebn e dashuris\u00eb. I af\u00ebrm \u00ebsht\u00eb \u00e7do njeri q\u00eb gjendet n\u00eb nevoj\u00eb, pa dallim komb\u00ebsie, race, besimi fetar, klase shoq\u00ebrore dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsie p\u00ebr gjendjen e tij. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb njeriu, si ikon\u00eb e Per\u00ebndis\u00eb. Dhe problemin thelb\u00ebsor nuk e p\u00ebrb\u00ebn se kush “\u00ebsht\u00eb” i af\u00ebrm, por ajo se si do t\u00eb b\u00ebhemi t\u00eb af\u00ebrm p\u00ebr \u00e7do njeri q\u00eb ka nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb. Fjala nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kuptim statik – cil\u00ebt jan\u00eb, por p\u00ebr nj\u00eb kuptim dinamik – cil\u00ebt b\u00ebhen t\u00eb af\u00ebrt.<\/p>\n
Paravolia e samaritanit t\u00eb mir\u00eb (Luk. 10:25-37):<\/p>\n
25. Dhe ja, nj\u00ebfar\u00eb dijetari i ligjeve u ngrit p\u00ebr ta ngacmuar, e i tha: M\u00ebsuese, \u00e7’duhet t\u00eb b\u00ebj p\u00ebr t\u00eb trash\u00ebguar jet\u00ebn e am\u00ebshuar? 26. Dhe ai i tha: \u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar n\u00eb ligj? \u00c7’lexon aty? 27. Dhe ai, duke iu p\u00ebrgjigjur, i tha: “T\u00eb duash Zotin, Per\u00ebndin\u00eb t\u00ebnde, me gjith\u00eb zemr\u00ebn t\u00ebnde, dhe me gjith\u00eb shpirtin t\u00ebnd, dhe me gjith\u00eb fuqin\u00eb t\u00ebnde, dhe me gjith\u00eb mendjen t\u00ebnde, dhe t\u00eb af\u00ebrmin t\u00ebnd, si veten t\u00ebnde”. 28. Dhe Iisui i tha: Drejt u p\u00ebrgjigje; b\u00ebj k\u00ebt\u00eb e do t\u00eb jetosh. 29. Por ai, duke dashur t\u00eb shfaj\u00ebsohej, i tha Iisuit: Dhe cili \u00ebsht\u00eb i af\u00ebrmi im?<\/p>\n
30. Dhe Iisui, duke iu kund\u00ebrp\u00ebrgjigjur, i tha: Nj\u00eb njeri po zbriste nga Jeruzalemi n\u00eb Jeriho dhe ra n\u00eb dor\u00eb t\u00eb kusar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt, si e zhvesh\u00ebn dhe e plagos\u00ebn, ik\u00ebn, duke e l\u00ebn\u00eb gjys\u00ebm t\u00eb vdekur. 31. Dhe, rast\u00ebsisht, n\u00ebp\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rrug\u00eb po zbriste nj\u00eb prift, dhe kur e pa at\u00eb kaloi tutje n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr. 32. K\u00ebshtu edhe nj\u00eb Levit, si arriti n\u00eb at\u00eb vend dhe e pa, kaloi tutje n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr. 33. Por, nj\u00eb Samaritan q\u00eb ishte n\u00eb udh\u00ebtim, arriti pran\u00eb tij; dhe kur e pa, i erdhi keq. 34. Dhe, si iu afrua, ia lidhi plag\u00ebt, duke u hedhur sip\u00ebr vaj dhe ver\u00eb; pastaj e vuri mbi kalin e tij, e \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb bujtin\u00eb, dhe u kujdes p\u00ebr t\u00eb. 35. Dhe dit\u00ebn tjet\u00ebr nxori dy dinar\u00eb, ia dha bujtinarit, e i tha: Kujdesu p\u00ebr t\u00eb; dhe \u00e7’t\u00eb shpenzosh m\u00eb shum\u00eb, kur t\u00eb kthehem, do ta jap un\u00eb. 36. Cili nga k\u00ebta t\u00eb tre t\u00eb duket se u b\u00eb i af\u00ebrmi i atij q\u00eb ra n\u00eb duart e kusar\u00ebve? 37. Dhe ai u p\u00ebrgjigj: Ai q\u00eb tregoi m\u00ebshir\u00eb p\u00ebr t\u00eb. Iisui i tha: Shko, e b\u00ebj edhe ti k\u00ebshtu.<\/p>\n
c) Zoti, me p\u00ebrshkrimin e Tij apokaliptik nuk zgjeron thjesht kuptimin “i af\u00ebrm”, por Ai b\u00ebn, nj\u00ebkoh\u00ebsisht, nj\u00eb kritik\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr n\u00eb mend\u00ebsin\u00eb fetare t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb vet, duke parashtruar drejtp\u00ebrdrejt edhe nj\u00eb pyetje tjet\u00ebr t\u00eb thekur: Kush e ka ndjesin\u00eb p\u00ebr ta kuptuar n\u00eb mir\u00eb vullnetin e Per\u00ebndis\u00eb, p\u00ebr t\u00eb zbuluar dometh\u00ebnien m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb porosis\u00eb p\u00ebr dashuri ndaj t\u00eb af\u00ebrmit? Kush, m\u00eb n\u00eb fund, i p\u00ebrmbahet ligjit? Ata q\u00eb merren zyrtarisht me tipikun liturgjik dhe fetar, prift\u00ebrinjt\u00eb dhe levit\u00ebt apo nj\u00eb i huaj, jasht\u00eb nd\u00ebrhyrjes judaike orthodhokse, si Samaritani, q\u00eb bashk\u00ebnjeriun e tij e sheh me sy t\u00eb past\u00ebr dhe me nj\u00eb zem\u00ebr ndjenjash spontane, pa paramendime fetare dhe racore? A nuk \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb u p\u00ebrgjigjet n\u00eb praktik\u00eb nevojave t\u00eb t\u00eb af\u00ebrmit t\u00eb panjohur dhe anonim?<\/p>\n
Sa i ri, por edhe sa i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t’u pranuar ishte ky mesazh i Krishtit, v\u00ebrtetohet edhe nga fakti q\u00eb edhe sot akoma nuk pushoi s\u00eb qenuri stimulues.<\/p>\n
Admirim ndaj Samaritanit dhe imitim i Levitit?<\/p>\n
Teorikisht, n\u00eb pik\u00ebpamje mendore pajtohemi me k\u00ebt\u00eb dimension t\u00eb ri t\u00eb kuptimit t\u00eb t\u00eb “af\u00ebrmit”, q\u00eb p\u00ebrcaktohet n\u00eb paravolin\u00eb e Samaritanit t\u00eb mir\u00eb. Por n\u00eb fakt, \u00e7’ndodh n\u00eb praktik\u00ebn e jet\u00ebs? P\u00ebr fat t\u00eb keq, k\u00ebtu vihet re shpesh nj\u00eb skizofreni e ve\u00e7ant\u00eb fetare: e admirojn\u00eb Samaritanin e mir\u00eb dhe imitojn\u00eb padashje dhe “p\u00ebr vijueshm\u00ebri” – priftin dhe levitin, si klerik\u00ebt ashtu edhe laik\u00ebt. Po ta ngacmojm\u00eb sadopak mendimin ton\u00eb do t\u00eb na kujtohen shum\u00eb gj\u00ebra edhe nga sjellja jon\u00eb, por edhe nga q\u00ebndrimi i t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n
Pra, problemi kritik n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb \u00ebsht\u00eb se si nga pajtimi mend\u00ebrisht me mesazhin e paravolis\u00eb s\u00eb sotme do t\u00eb avancojm\u00eb n\u00eb bindjen e q\u00ebn\u00ebsishme. Nga pranimi semplist i “dashuris\u00eb ndaj t\u00eb af\u00ebrmit” n\u00eb p\u00ebrjetimin e saj faktik. P\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb ndihm\u00eb k\u00ebsaj le t\u00eb shohim disa karakteristika t\u00eb dashuris\u00eb, ashtu si\u00e7 zbulohen k\u00ebto n\u00eb sjelljen e heroit t\u00eb thjesht\u00eb t\u00eb paravolis\u00eb.<\/p>\n
E para, q\u00eb buron spontanisht nga fragmenti ungjillor, \u00ebsht\u00eb se dashuria fillon me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje aktive personale, se nuk mbetet n\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb fisnike t\u00eb thjesht\u00eb e t\u00eb p\u00ebrcaktuar. Samaritanit i dhimbset dhe kujdeset p\u00ebr udh\u00ebtarin gjor\u00eb. Vrapon drejt tij i paftuar. Ai nuk merret me lig\u00ebsin\u00eb q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb kusar\u00ebt apo me indiferentizmin dhe mosbindjen q\u00eb treguan t\u00eb tjer\u00ebt. P\u00ebr vete, ai b\u00ebn detyr\u00ebn e tij.<\/p>\n
\u00c7\u00ebshtja thelb\u00ebsore nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7’b\u00ebjn\u00eb apo \u00e7’nuk b\u00ebjn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt, por si sillemi ne n\u00eb situata t\u00eb caktuara konkrete.<\/p>\n
Elementi i dyt\u00eb, baz\u00eb, \u00ebsht\u00eb se dashuria kushton. Esht\u00eb nj\u00eb heqje dor\u00eb e dhimbshme nga ato gj\u00ebra q\u00eb kemi t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr t’i g\u00ebzuar – paraja, koha, planet tona, gj\u00ebrat e nevoj\u00ebs s\u00eb par\u00eb. Samaritani vonohet n\u00eb rrug\u00ebn q\u00eb kishte nisur, ec\u00ebn m\u00eb k\u00ebmb\u00eb, v\u00eb n\u00eb dispozicion t\u00eb t\u00eb plagosurit \u00e7do gj\u00eb q\u00eb kishte. T\u00eb mir\u00ebn dashuria nuk e l\u00eb p\u00ebrgjys\u00ebm. N\u00eb qoft\u00eb se shpesh her\u00eb jemi t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr ta imituar at\u00eb, kjo vjen nga q\u00eb do t\u00eb donim t\u00eb ushqenim nj\u00eb dashuri me kompensim. Ai q\u00eb vendos t\u00eb tregoj\u00eb dashuri, duhet t\u00eb jet\u00eb i vendosur q\u00eb t\u00eb privohet nga disa t\u00eb drejta dhe t\u00eb mira t\u00eb tij.<\/p>\n
E treta, dashuria nuk kusht\u00ebzohet me shk\u00ebmbime kompensuese. Ajo \u00ebsht\u00eb e \u00e7liruar nga ankthi i pohimit t\u00eb mir\u00ebnjohjes. Ajo nuk vepron, q\u00eb t\u00eb duket, q\u00eb t\u00eb lavd\u00ebrohet. Samaritani t\u00eb mir\u00ebn e b\u00ebn n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, pa pritur ndonj\u00eb gj\u00eb n\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb saj. K\u00ebtu q\u00ebndron madh\u00ebshtia e paanshme, nj\u00eb pavar\u00ebsi spirituale.<\/p>\n
S\u00eb fundi, dashuria \u00ebsht\u00eb forc\u00eb e paqme, m\u00eb e fuqishme edhe se vdekja. Nuk po i referohem vet\u00ebm n\u00eb shp\u00ebtimin e t\u00eb plagosurit, por kryesisht n\u00eb mposhtjen e frik\u00ebs s\u00eb vdekjes. Samaritani ec\u00ebn i qet\u00eb, me vendosm\u00ebri, me burr\u00ebri, duke mos marr\u00eb parasysh vdekjen. Sepse “dashuria e p\u00ebrjashton frik\u00ebn”. Me k\u00ebt\u00eb fitore mbi \u00e7do lloj frike, njeriu fiton nj\u00eb ekuilib\u00ebr t\u00eb brendsh\u00ebm t\u00eb thell\u00eb dhe nj\u00eb pjekuri unikale.<\/p>\n
“Cili nga t\u00eb tre t\u00eb duket se u b\u00eb i af\u00ebrm i atij q\u00eb ra n\u00eb duart e kusar\u00ebve?” pyet secilin prej nesh Zoti n\u00eb \u00e7astin solemn t\u00eb Mesh\u00ebs hyjnore. P\u00ebrgjigjen e di truri yn\u00eb: “Ai q\u00eb b\u00ebri p\u00ebrd\u00ebllim mbi t\u00eb”. Por kjo nuk \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme. “Ec\u00eb edhe ti dhe b\u00ebj k\u00ebshtu”. Jetoje p\u00ebrgjigjen me jet\u00ebn t\u00ebnde personale, e cila do t\u00eb filloj\u00eb menj\u00ebher\u00eb pas Liturgjis\u00eb, n\u00eb rutin\u00ebn e p\u00ebrditshme. Jeto me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje personale n\u00eb dhimbjen e t\u00eb af\u00ebrmit, t\u00eb \u00e7do t\u00eb af\u00ebrmi, me nj\u00eb dashuri q\u00eb kushton, q\u00eb nuk k\u00ebrkon njohje shp\u00ebrblimi, me nj\u00eb dashuri t\u00eb paqme dhe t\u00eb vendosur, t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb mposhtur vdekjen.<\/p>\n
+ Anastas<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Komentar teologjik mbi paravolin\u00eb e Samaritanit t\u00eb Mir\u00eb (Luka 10:25-37). Trajtohet koncepti i “t\u00eb af\u00ebrmit” si dimension dinamik q\u00eb nuk njeh kufij racor\u00eb, fetar\u00eb apo gjeografik\u00eb, dhe karakteristikat e dashuris\u00eb s\u00eb krishter\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"nentitulli":"Mendime t\u00eb thjeshta nga Ungjilli - \"Cili nga k\u00ebta t\u00eb tre t\u00eb duket se u b\u00eb i af\u00ebrm i atij q\u00eb ra n\u00eb duart e kusar\u00ebve?\"","numri":"2 (2)","viti":"1992","muaji":"Nentor","muaji_numer":"11","dita":"","faqet":"[2, 3]","fjale_kyce":"[\"Samaritan\", \"i af\u00ebrm\", \"Ungjill\", \"Luka\", \"dashuri\", \"prift\", \"Levit\", \"Krisht\", \"paravoli\", \"dimension\"]","permbledhje":"Komentar teologjik mbi paravolin\u00eb e Samaritanit t\u00eb Mir\u00eb (Luka 10:25-37). Trajtohet koncepti i \"t\u00eb af\u00ebrmit\" si dimension dinamik q\u00eb nuk njeh kufij racor\u00eb, fetar\u00eb apo gjeografik\u00eb, dhe karakteristikat e dashuris\u00eb s\u00eb krishter\u00eb.","autori":"","kategoria":"Teologji","kryeredaktor":""},"ngjallja_kategoria":[9237],"ngjallja_autori":[],"ngjallja_viti":[9182],"ngjallja_kryeredaktor":[],"class_list":["post-82436","ngjallja_article","type-ngjallja_article","status-publish","hentry","ngjallja_kategoria-teologji","ngjallja_viti-9182"],"acf":[],"yoast_head":"\n