\n
Ati yn\u00eb i shenjt\u00eb Athanasi, shtylla e Orthodhoksis\u00eb dhe drita e universit, lindi nga prind\u00ebr t\u00eb devotsh\u00ebm dhe orthodhoks\u00eb m\u00eb 295, pak para shp\u00ebrthimit t\u00eb persekutimit t\u00eb madh t\u00eb Dioklecianit (297-313), n\u00eb qytetin kozmopolit t\u00eb Aleksandris\u00eb, ku banonin popuj t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe p\u00ebrplaseshin lloj-lloj kultesh e besimesh. I riu parap\u00eblqente vet\u00ebm gj\u00ebrat e Per\u00ebndis\u00eb dhe t\u00eb Kish\u00ebs. Nj\u00eb dit\u00eb, tek po luante n\u00eb plazh me shok\u00ebt, duke riprodhuar me seriozitet sh\u00ebrbesat kishtare, Athanasi kreu, sikur t\u00eb ishte episkop, pag\u00ebzimin e f\u00ebmij\u00ebve q\u00eb ende nuk kishin marr\u00eb ndri\u00e7imin e shenjt\u00eb. Episkopi i Aleksandris\u00eb e vuri re me admirim k\u00ebt\u00eb, e quajti t\u00eb vlefsh\u00ebm pag\u00ebzimin dhe e mori n\u00ebn mbrojtje djaloshin.<\/p>\n
Gjat\u00eb studimeve t\u00eb tij, Athanasi u kushtoi pak interes shkencave t\u00eb tjera. Preferoi m\u00eb tep\u00ebr t\u00eb thurte n\u00eb heshtje tunik\u00ebn e virtyteve t\u00eb shenjta n\u00ebp\u00ebrmjet meditimit t\u00eb Dhiat\u00ebs s\u00eb Re dhe asaj t\u00eb Vjet\u00ebr, dhe p\u00ebr pak koh\u00eb u t\u00ebrhoq n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb pran\u00eb sh\u00ebn Andonit, ku gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij q\u00ebndroi si dishepull i tij i zellsh\u00ebm. Pastaj, me t\u2019u kthyer n\u00eb Aleksandri, u hirotonis dhjak dhe filloi vepr\u00ebn e tij theologjike e baritore. Hartoi dy veprat e tij t\u00eb para: Ligj\u00ebrata kund\u00ebr pagan\u00ebve dhe Ligj\u00ebrata p\u00ebr Mish\u00ebrimin e Fjal\u00ebs. Pasi d\u00ebnoi absurditetin e filozofive dhe t\u00eb besimeve pagane, tregoi se Fjala e Atit nuk ishte vet\u00ebm Krijues i bot\u00ebs, Urt\u00ebsia dhe Providenca e Tij, po q\u00eb u b\u00eb Shp\u00ebtimtar i njer\u00ebzve q\u00eb ran\u00eb n\u00eb prishje. \u201cFjala u b\u00eb njeri, q\u00eb ne t\u00eb b\u00ebhemi Per\u00ebndi\u201d.<\/p>\n
N\u00ebp\u00ebrmjet bashkimit ton\u00eb me Krishtin, b\u00ebhemi me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebs t\u00eb natyr\u00ebs hyjnore (II Petr. 1.4), sepse Ai nuk \u00ebsht\u00eb thjesht krijes\u00eb, por \u00ebsht\u00eb Fjala e natyrshme e Atit, Biri i vet\u00ebm i Per\u00ebndis\u00eb, q\u00eb u b\u00eb njeri p\u00ebr t\u00eb na bir\u00ebsuar me Atin. Kjo bindje absolute do t\u00eb b\u00ebhej shum\u00eb shpejt p\u00ebr shenjtorin arsyeja e jet\u00ebs dhe e betejave t\u00eb tij. Mbrojt\u00ebs i patundur i dogm\u00ebs s\u00eb hyjnis\u00eb s\u00eb Fjal\u00ebs dhe i bes\u00ebs n\u00eb Trinin\u00eb e Shenjt\u00eb, ai ishte gjithashtu edhe predikuesi i shenjt\u00ebris\u00eb s\u00eb krishter\u00eb dhe i mund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr hyjnizimin e njer\u00ebzve.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb, nj\u00eb prift nga Aleksandria, Ariosi, njeri i rr\u00ebmbyer nga grindjet dhe q\u00eb m\u00eb shum\u00eb i besonte arsyes njer\u00ebzore sesa besimit p\u00ebr t\u2019iu afruar mistereve t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb, nisi t\u00eb mbillte trazira n\u00eb popull, duke m\u00ebsuar se Fjala e Per\u00ebndis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrjetsh\u00ebm, q\u00eb u krijua n\u00eb koh\u00eb dhe, si pasoj\u00eb, Ai nuk mund t\u00eb quhet Biri i Per\u00ebndis\u00eb, ve\u00e7se metaforikisht. I d\u00ebbuar nga Aleksandria, gjeti streh\u00eb n\u00eb Qesari dhe p\u00ebrhapi menj\u00ebher\u00eb konfuzion n\u00eb t\u00ebr\u00eb perandorin\u00eb, aq sa dhe perandori Konstandini i Madh vendosi t\u00eb th\u00ebrriste nj\u00eb Sinod t\u00eb madh t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Kish\u00ebs n\u00eb Nikea (325), p\u00ebr t\u00eb shpallur qart\u00eb hyjnin\u00eb e Fjal\u00ebs.<\/p>\n
Sh\u00ebn Athanasi shoq\u00ebroi kryepiskopin e moshuar, Aleksandrin, dhe luajti nj\u00eb rol kaq vendimtar n\u00eb mbrojtjen e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, sa ngjalli admirimin e orthodhoks\u00ebve dhe urrejtjen e pap\u00ebrmbajtur t\u00eb heretik\u00ebve. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, e gjith\u00eb jeta e tij do t\u00eb identifikohej me mbrojtjen dhe shpalljen e pasjes s\u00eb plot\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs substanc\u00eb (homoousios) t\u00eb Fjal\u00ebs s\u00eb Per\u00ebndis\u00eb. Emri i Athanasit do t\u00eb b\u00ebhej sinonimi i Besores s\u00eb Nikeas, i bes\u00ebs Orthodhokse. Pas vdekjes s\u00eb Aleksandrit, n\u00eb vitin 326 (kujtohet m\u00eb 29 maj), Athanasi i zellsh\u00ebm u zgjodh unanimisht nga populli i Aleksandris\u00eb p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb pasues i sh\u00ebn Markut. Detyra e tij e par\u00eb ishte t\u00eb vendoste unitetin dhe rregullin n\u00eb dioqez\u00ebn e tij t\u00eb madhe, e cila qe ndar\u00eb jo vet\u00ebm nga herezia arianiste, por dhe nga skizmatik\u00ebt meletian\u00eb, dhe nga dekadenca e zakoneve dhe disiplin\u00ebs kishtare.<\/p>\n
P\u00ebr vite me radh\u00eb, vrapoi n\u00eb t\u00ebr\u00eb an\u00ebt e Egjiptit, deri n\u00eb kufirin etiopas, duke predikuar dhe duke hirotonisur prift\u00ebrinj, duke fituar k\u00ebshtu edhe dashurin\u00eb e popullit, i cili e konsideroi deri n\u00eb fund atin e tij. Vizitonte manastire pa fund, deri n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn e Thebaid\u00ebs dhe q\u00ebndroi n\u00eb Tabenesis, n\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrin\u00eb murg\u00ebrore t\u00eb sh\u00ebn Pahomit (15 maj), t\u00eb cilin e hirotonisi prift. Por, gjat\u00eb munges\u00ebs s\u00eb tij, meletian\u00ebt kishin sajuar gjithfar\u00eblloj shpifjesh kund\u00ebr shenjtit dhe, kur u kthye n\u00eb Aleksandri, u akuzua se kishte b\u00ebr\u00eb hirotonisje jokanonike, se kishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb dioqez\u00ebn e tij taksa t\u00eb r\u00ebnda, se kishte p\u00ebrdorur gjith\u00eb format e dhun\u00ebs ndaj kund\u00ebrshtar\u00ebve; ve\u00e7an\u00ebrisht kishte p\u00ebrmbysur dhe p\u00ebrdhosur potirin e nj\u00eb prifti meletian dhe, s\u00eb fundi, kishte mb\u00ebshtetur financiarisht nj\u00eb komplot t\u00eb kurdisur kund\u00ebr perandorit. Kryepiskopi e tregoi pafaj\u00ebsin\u00eb e tij duke vizituar rezidenc\u00ebn perandorake n\u00eb Nikomedi.<\/p>\n
Por, me t\u2019u kthyer, u akuzua se kishte v\u00ebn\u00eb dik\u00eb p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb episkopin meletian t\u00eb Ipsalit, Arsenin, dhe kishte p\u00ebrdorur dor\u00ebn e tij t\u00eb prer\u00eb p\u00ebr rite magjie. Athanasi e gjeti Arsenin n\u00eb manastirin ku ishte fshehur dhe p\u00ebrs\u00ebri d\u00ebshmoi p\u00ebr pafaj\u00ebsin\u00eb e tij gjat\u00eb procesit t\u00eb gjyqit, duke sjell\u00eb para t\u00eb gjith\u00ebve viktim\u00ebn. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, Ariosi, i internuar menj\u00ebher\u00eb pas Sinodit t\u00eb Nikeas, kishte arritur t\u00eb fitonte p\u00eblqimin e perandorit, fal\u00eb mikut t\u00eb tij, Eusebit t\u00eb Nikomedis\u00eb, njeri i pabes\u00eb dhe dinak. Ai arriti t\u00eb fitonte rikthimin n\u00eb Aleksandri dhe i shp\u00ebrndau m\u00ebsimet e tij n\u00eb popull n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebng\u00ebve dhe sentencave. Athanasi q\u00ebndronte i fort\u00eb dhe refuzoi fuqish\u00ebm pranimin e heretikut n\u00eb kungim.<\/p>\n
N\u00eb vitin 335, gjat\u00eb festave t\u00eb organizuara p\u00ebr nder t\u00eb 30-vjetorit t\u00eb mbret\u00ebrimit t\u00eb tij, Konstandini mblodhi nj\u00eb sinod t\u00eb ri n\u00eb Tir (Palestin\u00eb), q\u00eb t\u00eb vendoste rregullin. Por shumica e pjes\u00ebmarr\u00ebsve ishin zgjedhur nga radh\u00ebt e kund\u00ebrshtar\u00ebve m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsyer t\u00eb Athanasit. Gjithashtu, kur shenjti u paraqit me 49 episkop\u00eb t\u00eb tjer\u00eb egjiptian\u00eb, u refuzua hyrja e shoq\u00ebruesve t\u00eb tij dhe meletian\u00ebt mund\u00ebn t\u00eb shpalosnin t\u00ebr\u00eb akuzat e tyre shpif\u00ebse kund\u00ebr Athanasit t\u00eb izoluar, duke argumentuar n\u00eb ve\u00e7anti se ai kishte penguar dh\u00ebnien e grurit p\u00ebr rim\u00ebk\u00ebmbjen e Konstandinopoj\u00ebs. Madje nxor\u00ebn nj\u00eb grua, e cila pretendonte se ishte dhunuar nga shenjti. Athanasi nxori para asaj gruaje, n\u00eb vend t\u00eb tij, nj\u00eb nga miqt\u00eb dhe menj\u00ebher\u00eb e mjera, e cila nuk e kishte par\u00eb kurr\u00eb shenjtin, deklaroi se ai ishte p\u00ebrdhunuesi, duke zbuluar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb edhe mashtrimin e saj. Ishte e qart\u00eb se armiqt\u00eb e tij k\u00ebrkonin me ngulm zhdukjen e shenjtit. Jasht\u00eb, turma e nd\u00ebrsyer p\u00ebr keq, e quante shtrigan, t\u00eb pagdhendur dhe t\u00eb padenj\u00eb.<\/p>\n
Athanasi u tregua i men\u00e7ur, u nis fshehurazi p\u00ebr n\u00eb Konstandinopoj\u00eb, ku k\u00ebrkoi drejt\u00ebsi nga Konstandini, duke e ndaluar gjat\u00eb nj\u00eb sh\u00ebtitjeje me kal\u00eb. Me gjith\u00eb mb\u00ebshtetjen e popullit t\u00eb Aleksandris\u00eb dhe letrave t\u00eb sh\u00ebn Andonit d\u00ebrguar perandorit, episkopi i shenjt\u00eb u internua n\u00eb Trev\u00eb, kryeqyteti i gal\u00ebve. Ariosin e rifut\u00ebn zyrtarisht n\u00eb Kish\u00eb dhe perandori, i ndikuar nga Eusebi, urdh\u00ebroi kryepiskopin e Konstandinopoj\u00ebs t\u00eb bashk\u00ebcelebronte me heretikun. Megjithat\u00eb i pabesi u godit nga drejt\u00ebsia hyjnore dhe humbi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krejt posht\u00ebruese pik\u00ebrisht para celebrimit, duke iu shp\u00ebrndar\u00eb t\u00eb p\u00ebrbrendshmet n\u00eb banj\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb von\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se 2 vjet, pas vdekjes s\u00eb perandorit Konstandin, vendimi i internimit u hoq nga i biri, Konstandini II, dhe sh\u00ebn Athanasi u kthye n\u00eb Aleksandri, duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb ndales\u00eb n\u00eb Qesari t\u00eb Kapadokis\u00eb dhe n\u00eb Antioki, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrforcuar bes\u00ebn Orthodhokse. Kur hyri n\u00eb Aleksandri (23 n\u00ebntor 337), u p\u00ebrsh\u00ebndet nga turma dhe kleri i ngaz\u00eblluar.<\/p>\n
Por Eusebi i Nikomedis\u00eb dhe arian\u00ebt nuk e quanin veten t\u00eb humbur. I nis\u00ebn s\u00ebrish shpifjet e tyre, duke e shpallur t\u00eb parregullt riardhjen e Athanasit. Nj\u00eb sinod i rr\u00ebfyesve t\u00eb Bes\u00ebs, mbledhur n\u00eb Aleksandri (338), e siguroi shenjtin p\u00ebr mb\u00ebshtetjen unanime t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb episkopat\u00ebs egjiptiane dhe sh\u00ebn Andoni vendosi vet\u00eb t\u00eb dilte nga shkret\u00ebtira e tij e larg\u00ebt dhe t\u00eb vinte n\u00eb kryeqytet, q\u00eb t\u00eb mb\u00ebshteste episkopin me d\u00ebshmin\u00eb e fjal\u00ebs s\u00eb tij dhe me mrekullit\u00eb e tij (shih 17 janar). Armiqt\u00eb e tij mblodh\u00ebn sinodin e tyre n\u00eb Antioki dhe tentuan t\u00eb vendosnin me dhun\u00eb n\u00eb fronin e Aleksandris\u00eb nj\u00ebfar\u00eb Grigori nga Kapadokia, duke zaptuar fronet e kishave nj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb, p\u00ebr t\u00eb hequr orthodhoks\u00ebt (339). I t\u00ebr\u00eb qyteti ishte n\u00eb trazira dhe gjakderdhje, ndaj Athanasi vendosi t\u00eb t\u00ebrhiqej p\u00ebrkoh\u00ebsisht, q\u00eb t\u00eb pengonte p\u00ebrhapjen e s\u00eb keqes dhe u largua p\u00ebr n\u00eb Rom\u00eb, pasi i dha zem\u00ebr klerit t\u00eb q\u00ebndronte i bashkuar p\u00ebrpara k\u00ebsaj dallge.<\/p>\n
Papa Juli e priti me dashamir\u00ebsi dhe i dha atij t\u00ebr\u00eb mb\u00ebshtetjen e vet; nuk ishte m\u00eb episkop i internuar, tashm\u00eb u b\u00eb kampion i Orthodhoksis\u00eb. Ai mblodhi nj\u00eb sinod q\u00eb e deklaroi t\u00eb vetmin episkop legjitim t\u00eb Aleksandris\u00eb dhe e njohu t\u00eb pafajsh\u00ebm p\u00ebr akuzat qesharake q\u00eb kishin ngritur kund\u00ebr tij. N\u00eb Rom\u00eb, Athanasi kishte gjetur edhe rr\u00ebfyes t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb bes\u00ebs t\u00eb internuar, si sh\u00ebn Pavlin e Konstandinopoj\u00ebs (shih 6 n\u00ebntor). Ai vazhdoi t\u00eb administronte dioqez\u00ebn e tij me an\u00eb t\u00eb korrespondencave dhe kontribuoi gjer\u00ebsisht p\u00ebr lul\u00ebzimin e murgj\u00ebris\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb njohur jet\u00ebn e sh\u00ebn Andonit dhe t\u00eb asket\u00ebve egjiptian\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb 343, bashk\u00ebperandor\u00ebt Konstanti (n\u00eb Per\u00ebndim) dhe Konstanci (n\u00eb Lindje) vendos\u00ebn t\u00eb mblidhnin nj\u00eb sinod t\u00eb madh n\u00eb Sardik\u00eb (Sofje), p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e fronit t\u00eb Aleksandris\u00eb dhe t\u00eb merreshin vesh p\u00ebr nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb bes\u00ebs. Sigurisht q\u00eb episkop\u00ebt e Lindjes e kishin hedhur posht\u00eb figur\u00ebn e Ariosit, por ngulmonin kund\u00ebr termit \u201ci bashk\u00ebqensh\u00ebm\u201d (homousios). Pa th\u00ebn\u00eb hapur se Biri i Per\u00ebndis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krijes\u00eb, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr ata refuzonin ta shpallnin identitetin e Tij t\u00eb plot\u00eb t\u00eb nj\u00eb natyre me Atin.<\/p>\n
I gjith\u00eb kund\u00ebrshtimi i tyre kund\u00ebr Besores s\u00eb Sinodit t\u00eb Nikeas po kristalizohej, n\u00eb fakt, mbi personin e Athanasit. Meqen\u00ebse ata k\u00ebrkonin me ngulm paraprakisht si kusht p\u00ebr Sinodin e pajtimit, q\u00eb episkopi i Aleksandris\u00eb t\u00eb mos merrte pjes\u00eb n\u00eb t\u00eb, e braktis\u00ebn qytetin me zhurm\u00eb, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb shp\u00ebrthente skizma mes Lindjes dhe Per\u00ebndimit. Perandori i Lindjes, Konstanci, i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb arianiz\u00ebm, e pengoi ardhjen e t\u00eb internuarve, miratoi Grigorin n\u00eb fronin e Aleksandris\u00eb, spastroi orthodhoks\u00ebt dhe b\u00ebri t\u00eb sundonte terrori n\u00eb mbar\u00eb perandorin\u00eb.<\/p>\n
Pas vdekjes s\u00eb Grigorit, Konstanci i k\u00ebrkoi disa her\u00eb shenjtit, i cili banonte asokohe n\u00eb Akuileia, q\u00eb t\u00eb rimerrte fronin. P\u00ebrfundimisht, me lutjet e Konstantit, t\u00eb pap\u00ebs dhe t\u00eb fisnik\u00ebve t\u00eb oborrit, Athanasi pranoi t\u00eb kthehej n\u00eb Egjipt, duke kaluar nga Antiokia, ku perandori e siguroi p\u00ebr mb\u00ebshtetjen dhe p\u00eblqimin e tij, pastaj n\u00eb Qesari dhe Jerusalem. Gjat\u00eb kthimit n\u00eb Aleksandri, pas nj\u00eb internimi p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 6 vjet, m\u00eb 21 tetor 346, ai u prit nga nj\u00eb turm\u00eb e madhe njer\u00ebzish, t\u00eb mbledhur si lum\u00eb i art\u00eb nga t\u00eb gjitha an\u00ebt e Egjiptit, e cila e p\u00ebrsh\u00ebndeste me deg\u00eb palmash, me k\u00ebng\u00eb dhe valle, ashtu si Krishtin kur hyri n\u00eb Jerusalem.<\/p>\n
N\u00eb fakt, Athanasi ishte pik\u00ebrisht si t\u00eb ishte Krishti i pranish\u00ebm n\u00eb Kish\u00ebn e tyre n\u00eb paqe. P\u00ebr nj\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7ar episkopi i shenjt\u00eb mundi t\u2019i p\u00ebrkushtohej grigj\u00ebs s\u00eb tij shpirt\u00ebrore, zhvillimit t\u00eb murg\u00ebris\u00eb dhe d\u00ebrgimit t\u00eb misionar\u00ebve n\u00eb vendet e sapokthyera, si sh\u00ebn Frumentin n\u00eb Etiopi (30 n\u00ebntor).<\/p>\n
Kjo fitore e Orthodhoksis\u00eb fatkeq\u00ebsisht nuk zgjati shum\u00eb. M\u00eb 353, Konstanci u b\u00eb perandori i vet\u00ebm dhe u ndikua p\u00ebrs\u00ebri nga arian\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt rinis\u00ebn edhe me m\u00eb shum\u00eb agresivitet sulmet kund\u00ebr besores s\u00eb Nikeas dhe kund\u00ebr personit t\u00eb Athanasit. Perandori d\u00ebnoi kryepiskopin e Aleksandris\u00eb dhe, me k\u00ebrc\u00ebnimin p\u00ebr t\u2019i internuar, i detyroi episkop\u00ebt e Per\u00ebndimit, deri dhe mbrojt\u00ebsit besnik\u00eb t\u00eb Orthodhoksis\u00eb, t\u00eb pranonin shfron\u00ebzimin e shenjtit (Milano 355). Papa Liberi dhe episkopi Osio i Kordob\u00ebs (27 gusht), i moshuar, thuajse 100 vje\u00e7, protestuan; ata u syrgjynos\u00ebn pa m\u00ebshir\u00eb, ashtu si edhe sh\u00ebn Ilari (shih 13 janar). Tashm\u00eb kishte mbetur vet\u00ebm t\u00eb d\u00ebbohej Athanasi, i cili mbrohej nga i gjith\u00eb populli i Aleksandris\u00eb.<\/p>\n
Nat\u00ebn e 8 shkurtit 356, qeveritari sirian, n\u00eb krye t\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 5 mij\u00eb burrave, rrethuan kish\u00ebn e Sh\u00ebn Theonait, ku t\u00eb krishter\u00ebt ishin mbledhur p\u00ebr t\u00eb celebruar nj\u00eb t\u00eb kremte. N\u00eb mes t\u00eb britmave dhe t\u00eb zhurm\u00ebs, Athanasi q\u00ebndronte i paturbulluar n\u00eb fronin e tij, i rrethuar nga besimtar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt ishin gati t\u00eb vdisnin p\u00ebr bariun e tyre. M\u00eb n\u00eb fund, miqt\u00eb e nxor\u00ebn kund\u00ebr d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb tij jasht\u00eb kish\u00ebs dhe e bind\u00ebn t\u00eb largohej n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb mbar\u00eb qytetin shp\u00ebrthyen kryengritje kund\u00ebr autoriteteve. Ushtar\u00ebt masakruan burra, gra dhe f\u00ebmij\u00eb, dhunuan virgj\u00ebreshat e p\u00ebrkushtuara, pla\u00e7kit\u00ebn vendet e kultit. U dha urdh\u00ebr t\u00eb ndiqej Athanasi p\u00ebr rebelim dhe t\u00eb nd\u00ebshkohej ashp\u00ebrsisht personi q\u00eb e strehonte. I ndjekur gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs, shenjti ishte i detyruar t\u00eb ndryshonte her\u00eb pas here vendq\u00ebndrim. Te murgjit gjente mb\u00ebshtetjen m\u00eb t\u00eb madhe dhe mikpritjen m\u00eb t\u00eb ngroht\u00eb. Jetoi sa n\u00eb nj\u00eb vend n\u00eb tjetrin p\u00ebr 6 vjet (356-362), duke mbrojtur besimin e v\u00ebrtet\u00eb me shum\u00eb shkrime polemike, enciklika dhe letra drejtuar episkop\u00ebve t\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb Aleksandri, n\u00eb fronin episkopal kishin caktuar nj\u00eb njeri lakmitar, t\u00eb dhunsh\u00ebm e t\u00eb paskrupullt, Gjergjin e Kapadokis\u00eb, i cili mbyti t\u00ebr\u00eb Egjiptin me zjarr dhe me gjak p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnshtruar orthodhoks\u00ebt. Internoi episkop\u00ebt, d\u00ebnoi n\u00eb miniera ata q\u00eb kishin lidhje me Athanasin, ndaloi mbledhjet e besimtar\u00ebve, urdh\u00ebroi t\u2019u priteshin kokat ose t\u00eb digjeshin t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb nuk n\u00ebnshtroheshin. Pas nj\u00eb viti t\u00eb mbushur me mizori, populli i Aleksandris\u00eb, i bashkuar, u ngrit dhe e detyroi t\u00eb largohej (358).<\/p>\n
Situata e Kish\u00ebs, si kurr\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb, ishte tep\u00ebr dramatike. T\u00eb gjith\u00eb z\u00ebrat e fuqish\u00ebm q\u00eb mund t\u00eb ngriheshin n\u00eb mbrojtje t\u00eb Orthodhoksis\u00eb dhe kund\u00ebr nd\u00ebrhyrjeve t\u00eb perandorit n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e Kish\u00ebs, hesht\u00ebn. Kudo fronet episkopale ishin bosh ose t\u00eb zaptuara nga heretik\u00ebt. T\u00eb fuqizuar nga p\u00eblqimi i perandorit, arian\u00ebt mor\u00ebn guxim dhe tentuan t\u00eb impononin formula bese edhe m\u00eb ekstremiste, duke mohuar plot\u00ebsisht hyjnin\u00eb e Birit dhe t\u00ebr\u00eb nj\u00ebjt\u00ebsin\u00eb e Tij me Atin (n\u00eb rastin e Aetit dhe Evnomit).<\/p>\n
Shumica e episkop\u00ebve t\u00eb Lindjes ishin t\u00eb rezervuar dhe n\u00eb kund\u00ebrshtim vet\u00ebm me konfuzionin e Personave hyjnor\u00eb q\u00eb mund t\u00eb sillte fjala homoousios, ndaj u ngrit\u00ebn dhe deklaruan se Biri \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm n\u00eb esenc\u00eb me Atin (homoiousios) (Vasili i Ankir\u00ebs). Arrit\u00ebn ta sillnin Konstancin n\u00eb doktrin\u00ebn e tyre, e bind\u00ebn t\u00eb d\u00ebnoheshin arian\u00ebt ekstremist\u00eb dhe t\u00eb th\u00ebrrisnin nga internimi papa Liberin.<\/p>\n
Sh\u00ebn Athanasi dhe sh\u00ebn Ilari i Puatierit p\u00ebrfituan nga ky dob\u00ebsim doktrinal p\u00ebr t\u00eb tentuar p\u00ebr nj\u00eb pajtim. U mblodh\u00ebn dy sinode, n\u00eb Sirmium p\u00ebr Per\u00ebndimin dhe n\u00eb Seleuci p\u00ebr Lindjen (359), q\u00eb t\u00eb binin dakord p\u00ebr nj\u00eb formulim t\u00eb bes\u00ebs q\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqte orthodhoks\u00ebt nikeas dhe homoiousian\u00ebt. Por nj\u00eb vit m\u00eb pas, n\u00eb sinodin e Konstandinopoj\u00ebs, perandori kapri\u00e7oz shpalli doktrin\u00ebn ariane, n\u00ebn mbules\u00ebn e nj\u00eb formulimi t\u00eb vak\u00ebt dhe mashtrues (homiizmi), dhe e vuri me detyrim n\u00eb t\u00ebr\u00eb perandorin\u00eb. Sh\u00ebn Meleti i Antiokis\u00eb (12 shkurt) dhe t\u00eb gjith\u00eb kryetar\u00ebt e Orthodhoksis\u00eb u internuan. Herezia po triumfonte kudo. \u201cE gjith\u00eb toka r\u00ebnkonte, e befasuar se ishte kthyer n\u00eb arianiz\u00ebm\u201d, shkruan sh\u00ebn Jeronimi. Por Zoti vigjilon p\u00ebr Kish\u00ebn e Tij, dhe e qet\u00ebsoi stuhin\u00eb n\u00eb \u00e7astin kur p\u00ebrmbytja dukej e pashmangshme.<\/p>\n
M\u00eb 360, Julian Apostati uzurpoi pushtetin perandorak dhe, si fillim, shpalli toleranc\u00ebn p\u00ebr t\u00eb gjitha kultet. Athanasi arriti t\u00eb dilte nga shkret\u00ebtira dhe t\u00eb kthehej n\u00eb Aleksandri, ku thirri nj\u00eb sinod q\u00eb grumbullonte t\u00ebr\u00eb rr\u00ebfyesit e bes\u00ebs t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb prej vitesh. P\u00ebrfituan nga kjo mbledhje q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktonin hyjnin\u00eb e Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb, i cili filloi t\u00eb sulmohej nga heretik\u00ebt. Por liria nuk zgjati shum\u00eb. Perandori tregoi pa humbur koh\u00eb se cilat ishin q\u00ebllimet e tij dhe shpalli persekutimin e tij t\u00eb furish\u00ebm, me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb rivendosur paganizmin. I ndikuar nga magjistar\u00ebtdhe fallxhor\u00ebt e tij, Juliani d\u00ebrgoi trupa p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb kampionin e besimit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, Athanasin.<\/p>\n
I ruajtur nga Hiri i Per\u00ebndis\u00eb, shenjti shp\u00ebtoi nga kisha e rrethuar me ushtar\u00eb, mori anijen p\u00ebr t\u2019iu ngjitur Nilit drejt Thebaid\u00ebs. Njer\u00ebzit e perandorit e ndoq\u00ebn, dhe varka e tyre arriti at\u00eb t\u00eb episkopit, por Athanasi i dha urdh\u00ebr kapitenit, i cili u \u00e7udit, t\u00eb kthehej nga ata dhe t\u2019i takonin. Kur iu afruan anijes, ushtar\u00ebt thirr\u00ebn: \u201cA e keni par\u00eb Athanasin?\u201d. Ai u p\u00ebrgjigj duke ndryshuar z\u00ebrin: \u201cPo, sapo u k\u00ebmbyem me t\u00eb. Shpejtoni!\u201d. Dhe nd\u00ebrsa ata u jepnin lopatave, shenjti ndoqi rrug\u00eb tjet\u00ebr. Q\u00ebndroi p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb vit n\u00eb Thebaid\u00eb, n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e \u00ebmb\u00ebl dhe ngush\u00eblluese t\u00eb murgjve t\u00eb Pahomit, derisa vdiq Apostati (363).<\/p>\n
N\u00eb fron u ngjit menj\u00ebher\u00eb orthodhoksi Jovian, i cili mori masa p\u00ebr mbrojtjen e bes\u00ebs. Ai ftoi Athanasin n\u00eb Antioki p\u00ebr t\u00eb stabilizuar situat\u00ebn delikate kishtare n\u00eb k\u00ebt\u00eb fron. Por vdekja e tij e parakohshme ia la vendin t\u00eb pabesit Valens, i cili e rigjall\u00ebroi politik\u00ebn e Konstancit me m\u00eb shum\u00eb eg\u00ebrsi. Urdh\u00ebroi t\u00eb internoheshin t\u00ebr\u00eb episkop\u00ebt q\u00eb thirri Joviani.<\/p>\n
At\u00ebher\u00eb Athanasi u fsheh p\u00ebr 4 muaj n\u00eb nj\u00eb varr n\u00eb periferi t\u00eb Aleksandris\u00eb, q\u00eb t\u2019u shp\u00ebtonte planeve t\u00eb guvernatorit. M\u00eb n\u00eb fund, perandori hoqi dekretin e tij t\u00eb persekutimit dhe urdh\u00ebroi ardhjen e episkopit t\u00eb madh. Turma t\u00eb g\u00ebzuara vrapuan nga t\u00eb gjitha an\u00ebt p\u00ebr ta pritur triumfalisht n\u00eb kish\u00eb (1 shkurt 366). Populli ishte i vendosur ta mbante me \u00e7do kusht bariun e tij. Pas kaq luft\u00ebrash dhe vuajtjesh, plaku arriti paq\u00ebsisht t\u00eb g\u00ebzonte vitet e tij t\u00eb fundit, i rrethuar nga dashuria e besimtar\u00ebve dhe admirimi i popullit. Ia kaloi pishtarin e Orthodhoksis\u00eb sh\u00ebn Vasilit, p\u00ebr t\u00eb vazhduar betej\u00ebn e madhe t\u00eb p\u00ebrcaktimit t\u00eb dogm\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Trinis\u00eb, betej\u00eb, e cila do t\u00eb p\u00ebrfundonte me Sinodin e Dyt\u00eb Ekumenik t\u00eb Konstandinopoj\u00ebs (381).<\/p>\n
Sh\u00ebn Athanasi dor\u00ebzoi shpirtin e tij t\u00eb madh apostolik te Zoti m\u00eb 2 maj 373, n\u00eb mosh\u00ebn 75-vje\u00e7are, me besimin e atij q\u00eb kreu deri n\u00eb fund luft\u00ebn e mir\u00eb t\u00eb besimit, t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb dashuris\u00eb. U internua 5 her\u00eb dhe, gjat\u00eb 46 viteve si episkop, m\u00eb shum\u00eb se 16 vjet i kaloi larg grigj\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n
Por n\u00eb asnj\u00eb \u00e7ast nuk kishte reshtur s\u00eb qeni episkop, d.m.th. \u201cmbik\u00ebqyr\u00ebs\u201d, mbrojt\u00ebs i paqortuesh\u00ebm i Besimit, ikon\u00eb e gjall\u00eb e Krishtit, e Kryepriftit t\u00eb shp\u00ebtimit ton\u00eb. Vendosm\u00ebria dhe energjia e tij e pal\u00ebkundur n\u00eb \u00e7\u00ebshtje dogmatike nuk e penguan asnj\u00ebher\u00eb k\u00ebt\u00eb ushtar t\u00eb Krishtit t\u00eb ishte bari i p\u00ebrulur, i but\u00eb dhe i dhembshur i deleve shpirt\u00ebrore, miku i murgjve, ati i jetim\u00ebve, ndihma e t\u00eb varf\u00ebrve. Me an\u00eb t\u00eb Fjal\u00ebs q\u00eb banonte n\u00eb t\u00eb, ai u b\u00eb gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Menj\u00ebher\u00eb u nderua nga Kisha, i barabart\u00eb me patriark\u00ebt, profet\u00ebt, apostujt dhe martir\u00ebt.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn dit\u00eb, Kisha e shenjt\u00eb bashkon me kujtimin e sh\u00ebn Athanasit, kujtimin e pasuesit t\u00eb tij n\u00eb fronin episkopal t\u00eb Aleksandris\u00eb, t\u00eb zjarrtin sh\u00ebn Kiril (412-444). Ashtu si shk\u00eblqeu i pari, i vet\u00ebm kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00ebve, p\u00ebr mbrojtjen e hyjnis\u00eb s\u00eb Fjal\u00ebs s\u00eb Per\u00ebndis\u00eb, edhe ky harxhoi energjit\u00eb e tij p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e dogm\u00ebs s\u00eb Mish\u00ebrimit kund\u00ebr t\u00eb pabesit Nestor. Ai tregoi se Fjala e Per\u00ebndis\u00eb, e bashk\u00ebsubstancshme me Atin, rr\u00ebfyer nga Athanasi, mori v\u00ebrtet natyr\u00ebn njer\u00ebzore, t\u00eb cil\u00ebn e mbajti n\u00eb Personin e tij p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb natyr\u00ebn e Tij hyjnore.<\/p>\n
Me Athanasin dhe Kirilin mund t\u00eb shpallim besimin ton\u00eb te Jisu Krishti, Biri i vet\u00ebm dhe Fjala e Per\u00ebndis\u00eb, Nj\u00ebri i Trinis\u00eb, q\u00eb u b\u00eb njeri pa ndryshim, u njoh, u desh dhe u adhurua n\u00eb dy natyra, hyjnore dhe njer\u00ebzore, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb Cilit dhe n\u00eb t\u00eb Cilin shkojm\u00eb tek Ati me an\u00eb t\u00eb Hirit t\u00eb Shpirtit t\u00eb Shenjt\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fillim t\u00eb persekutimit t\u00eb madh e t\u00eb tmerrsh\u00ebm t\u00eb Dioklecianit dhe Maksimianit (298), guvernator Pelagji u d\u00ebrgua n\u00eb qytetin e Anazarb\u00ebs (Dioqesari), n\u00eb Kiliki, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar t\u00eb krishter\u00ebt. Theodhuli u kap dhe u nxor para gjyqit, ku deklaroi se ishte e krishter\u00eb. E var\u00ebn nga flok\u00ebt te nj\u00eb qiparis, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ia shponin edhe gjinjt\u00eb me maja hekuri t\u00eb skuqura, pastaj e \u00e7uan n\u00eb tempullin e idhujve p\u00ebr ta sakrifikuar.<\/p>\n
Por shenjtorja, e fuqizuar nga lutja, e p\u00ebrmbysi statuj\u00ebn e Adrianit, e cila u b\u00eb cop\u00eb e th\u00ebrrime. Pelagji, i frik\u00ebsuar nga kjo ngjarje, i premtoi asaj se do t\u00eb b\u00ebhej i krishter\u00eb, n\u00ebse do ta kthente statuj\u00ebn e perandorit n\u00eb gjendjen e saj fillestare. K\u00ebshtu ndodhi, dhe qeveritari, i nxitur nga t\u00eb d\u00ebrguarit e tjer\u00eb t\u00eb tiranit, nuk dinte m\u00eb \u00e7\u2019t\u00eb b\u00ebnte.<\/p>\n
Sekretari i gjyqit, Eladhi, mendoi ta dor\u00ebzonte vet\u00eb ai n\u00eb tortura shenjtoren, q\u00eb t\u00eb bindej e t\u00eb sakrifikonte m\u00eb pas. I ngul\u00ebn 5 gozhd\u00eb n\u00eb vesh\u00eb, n\u00eb ball\u00eb dhe n\u00eb gjoks, por durimi mahnit\u00ebs i Theodhul\u00ebs dhe fytyra e saj e paq\u00ebsuar nga lutja kthyen edhe Eladhin, dhe t\u00eb nes\u00ebrmen ai doli para gjyqit, duke rr\u00ebfyer Krishtin si Per\u00ebndi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n
Ia pren\u00eb kok\u00ebn bashk\u00eb me Voithin, i cili sapo ishte kthyer n\u00eb besim nga shenjtorja. Pelagji i t\u00ebrbuar urdh\u00ebroi ta shtrinin Theodhul\u00ebn mbi nj\u00eb skar\u00eb t\u00eb zjarrt\u00eb, duke derdhur mbi t\u00eb l\u00ebnd\u00eb djeg\u00ebse. Meqen\u00ebse ajo nuk p\u00ebsoi asgj\u00eb, mbeti e paprekur, e hodh\u00ebn n\u00eb nj\u00eb furr\u00eb t\u00eb ndezur, ku dor\u00ebzoi shpirtin e saj te Zoti, e shoq\u00ebruar nga dy martir\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb lavdish\u00ebm: Evagri dhe Makari.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
– Osh\u00ebnar\u00ebt Athanasi e Kirili t\u00eb Aleksandris\u00eb – Ati yn\u00eb i shenjt\u00eb Athanasi, shtylla e Orthodhoksis\u00eb dhe drita e universit, lindi nga prind\u00ebr t\u00eb devotsh\u00ebm dhe orthodhoks\u00eb m\u00eb 295, pak para shp\u00ebrthimit t\u00eb persekutimit t\u00eb madh t\u00eb Dioklecianit (297-313), n\u00eb qytetin kozmopolit t\u00eb Aleksandris\u00eb, ku banonin popuj t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe p\u00ebrplaseshin lloj-lloj kultesh e besimesh. I riu parap\u00eblqente vet\u00ebm gj\u00ebrat e Per\u00ebndis\u00eb dhe t\u00eb Kish\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":28266,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","inline_featured_image":false,"fifu_image_url":"https:\/\/live.staticflickr.com\/65535\/50809382603_29e3811524_b.jpg","fifu_image_alt":"Osh\u00ebnar\u00ebt Athanasi e Kirili t\u00eb Aleksandris\u00eb. D\u00ebshmore Theodhuli dhe shok\u00ebt e saj; Eladhi, Voithi, Evagri, Makari.","footnotes":""},"categories":[372],"tags":[2103,2101],"class_list":["post-28264","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shenjtoret-e-dites","tag-leximet-e-dites","tag-shenjtori-i-dites"],"acf":[],"yoast_head":"\n