. N\u00eb 19\/8\/2013, at\u00eb e vizitoi mjeku ligjor, Frederik Kekezi, i cili konstatoi \u201ckontuzion i trupit (ekimoz\u00eb, enjtje), d\u00ebmtimet e m\u00ebsip\u00ebrme jan\u00eb shkaktuar nga nj\u00eb mjet mbret\u00ebs\u201d (Akt-ekspertimi mjeko-ligjor nr.310, Sh\u00ebrbimi i Mjek\u00ebsis\u00eb Ligjore, Gjirokast\u00ebr). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Z. Frash\u00ebri ngul k\u00ebmb\u00eb se k\u00ebto dhe flakja e Ungjillit \u201cjan\u00eb shpifje monstruoze…\u201d, \u201c…kuptohet se n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes Zyra e P\u00ebrmbarimit nuk kreu ndonj\u00eb sakrilegj\u201d<\/em>. Gjithashtu, ka d\u00ebshmi t\u00eb pakund\u00ebrshtueshme dhe foto, q\u00eb tregojn\u00eb qart\u00eb se ungjijt\u00eb, ikonat dhe en\u00ebt e shenjta u flak\u00ebn n\u00eb makin\u00ebn e plehrave t\u00eb Bashkis\u00eb (shih dok. 3). K\u00ebshtu p\u00ebrkufizimi \u201cshpifje monstruoze\u201d n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast kthehet kund\u00ebr vet\u00eb k\u00ebtij personi, i cili vet\u00ebquhet mbrojt\u00ebsi i sakrilegjit.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t P\u00ebrsa i takon titujve t\u00eb mi shkencor\u00eb (t\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie nd\u00ebrkomb\u00ebtare), sipas taktik\u00ebs s\u00eb apostull Pavlit, i cili u kujtonte p\u00ebrndjek\u00ebsve t\u00eb tij se \u201cjam qytetar romak\u201d, edhe un\u00eb i p\u00ebrdor kryesisht kur na duhet t\u2019u p\u00ebrgjigjemi disa artikullshkruesve, t\u00eb cil\u00ebt, p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb autoritet pamfleteve t\u00eb tyre antishkencore, n\u00eb krye t\u00eb shkrimeve t\u00eb tyre vendosin sigl\u00ebn \u201cProf. dr. historian, akademik\u201d. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t b) P\u00ebr sa i takon dat\u00ebs s\u00eb sakt\u00eb t\u00eb ngritjes s\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb kish\u00ebs jan\u00eb b\u00ebr\u00eb studime t\u00eb ndryshme. Nj\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, se sa e vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb kisha e s\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebs n\u00eb P\u00ebrmet, na e jep studiuesi p\u00ebrmetar Stilian Adhami, n\u00eb vepr\u00ebn e tij \u201cP\u00ebrmeti dhe p\u00ebrmetar\u00ebt n\u00eb udh\u00ebn e historis\u00eb (Nga lasht\u00ebsia deri n\u00eb vitin 1939)\u201d,<\/em> (Botimet Ada, Tiran\u00eb 2001, fq. 168), kur thot\u00eb se \u201cduhet t\u00eb jet\u00eb kisha m\u00eb e vjet\u00ebr e qytetit\u201d<\/em>. Dy kishat e tjera t\u00eb qytetit ajo e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs dhe Sh\u00ebn e Premtes, u nd\u00ebrtuan n\u00eb vitin 1747 dhe n\u00eb vitin 1776. Pik\u00ebpamjen se kjo kish\u00eb ka ekzistuar q\u00eb n\u00eb shekullin e 17-t\u00eb e ka formuluar edhe dr. K. Jakumis me baz\u00eb traditat lokale. Si\u00e7 vihet re, n\u00eb shum\u00eb raste ka disa rind\u00ebrtime n\u00eb ambientet fillestare t\u00eb nj\u00eb kishe. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, p\u00ebr mbishkrimet e kishave t\u00eb k\u00ebsaj zone, thuhet se \u201cn\u00eb kish\u00ebn e Hyrjes n\u00eb Tempull t\u00eb Hyjlind\u00ebses, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pllak\u00eb guri mbi t\u00eb cil\u00ebn shkruhet p\u00ebrsip\u00ebr: \u201cLutje e sh\u00ebrb\u00ebtorit t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb Janaq Prevezani 1814… n\u00eb t\u00eb gjitha ikonat p\u00ebrmendet kronologjia 1815-1816\u201d.<\/em> (Pan. I. Pulica. \u201cMbishkrime dhe kujtime.<\/em>..\u201d P\u00ebrvjetori i Shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb Studimeve Bizantine<\/em>, Athin\u00eb 1928, fq. 89). Kodiku i Mitropolis\u00eb s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs na siguron se \u201ckisha e s\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebs n\u00eb Pazar u nd\u00ebrtua n\u00eb mes t\u00eb rr\u00ebmujave t\u00eb ndryshme nga epitropi Zosi Loli, i cili e mbaroi nd\u00ebrtes\u00ebn brenda nat\u00ebs dhe u zgjerua n\u00eb koh\u00ebn e t\u00eb gjithmon\u00ebkujtueshmit episkop t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, Meletit\u201d (Meleti i Kor\u00e7\u00ebs ishte episkop nga viti 1816 deri n\u00eb vitin 1827). (Kodiku i Kor\u00e7\u00ebs dhe i Selasforit, <\/em>Petraq Pepo, \u201cMateriale Dokumentare p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb Juglindore\u201d<\/em>. Tiran\u00eb 1981). N\u00ebse nuk tregojn\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr, k\u00ebto fakte d\u00ebshmojn\u00eb se kisha nuk u nd\u00ebrtua n\u00eb vitin 1930, si\u00e7 d\u00ebshiron historiani Frash\u00ebri. Por edhe d\u00ebshmia e S. Adhamit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e qart\u00eb, kur thot\u00eb se kisha duhet t\u00eb jet\u00eb para vitit 1747, \u201cpasi \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vjetra\u201d, akoma edhe m\u00eb e vjet\u00ebr se ajo e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs, e nd\u00ebrtuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb dat\u00eb. E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se me gjith\u00eb d\u00ebmtimet serioze n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, kisha rind\u00ebrtohej dhe ishte n\u00eb funksionim.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Por ajo q\u00eb ka r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb rastin n\u00eb fjal\u00eb dhe d\u00ebshmohet prej shum\u00eb provash \u00ebsht\u00eb fakti (shih fotografin\u00eb e Pirro Na\u00e7e, t\u00eb vitit 1956, botuar n\u00eb shkrimin e m\u00ebparsh\u00ebm), se n\u00eb vendin n\u00eb fjal\u00eb, ka ekzistuar nj\u00eb kish\u00eb q\u00eb u shkat\u00ebrrua gjat\u00eb persekutimit ateist. Sipas z. Frash\u00ebri \u201cgjurm\u00ebt e kish\u00ebs jan\u00eb zhdukur\u201d.<\/em> E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se nuk u shkat\u00ebrrua krejt\u00ebsisht, si\u00e7 e d\u00ebshmon nga nj\u00ebra an\u00eb ekspozeja e arkitektes, znj. Vasilika Cicko (t\u00eb cil\u00ebs n\u00eb vitin 1960-61 i ishte dh\u00ebn\u00eb detyra e projektimit p\u00ebr transformimin e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Maris\u00eb s\u00eb Pazarit n\u00eb sht\u00ebpi Kulture), n\u00eb nj\u00eb relacion t\u00eb saj (24.2.2004), t\u00eb cilin e p\u00ebrmend\u00ebm n\u00eb p\u00ebrgjigjen ton\u00eb t\u00eb fundit, ku thuhet: \u201cRruajtjen n\u00eb maksimumin e mundsh\u00ebm t\u00eb konstruksionit t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs ekzistuese, p\u00ebr t\u00eb ulur koston e nd\u00ebrtimit\u201d. Nga ana tjet\u00ebr, k\u00ebt\u00eb e v\u00ebrtetojn\u00eb dhe muret e trash\u00eb, q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb ekzistojn\u00eb ende n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb, bashk\u00eb me dritaret e mbuluara me nj\u00eb s\u00ebr\u00eb tullash.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Z. Frash\u00ebri ngul k\u00ebmb\u00eb se nuk d\u00ebshirojm\u00eb ekzistenc\u00ebn e qendr\u00ebs kulturore n\u00eb P\u00ebrmet, se gjoja kemi synim greqizimin e qytetit! K\u00ebto jan\u00eb dyshime fare t\u00eb pabaza! E p\u00ebrs\u00ebrisim: (1) Gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve n\u00eb kish\u00ebn e s\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebs s\u00eb P\u00ebrmetit meshohet n\u00eb shqip, nga prift\u00ebrinj shqiptar\u00eb. (2) Ne e kemi theksuar, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur, nevoj\u00ebn si t\u00eb funksionimit t\u00eb kish\u00ebs ashtu edhe t\u00eb Qendr\u00ebs Kulturore. (3) Mbi t\u00eb gjitha, duam t\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb faktin p\u00ebr t\u00eb cilin z. Frash\u00ebri hesht: Prej vitit 2010 ekziston nj\u00eb qend\u00ebr e re kulturore n\u00eb P\u00ebrmet (shih dok. 4). Pik\u00ebrisht p\u00ebrball\u00eb kish\u00ebs, rreth 30 m larg, ekziston nj\u00eb Qend\u00ebr Kulturore Multifunksionale moderne. Ka kaq shum\u00eb nevoj\u00eb bashkia e vog\u00ebl e P\u00ebrmetit p\u00ebr nj\u00eb Qend\u00ebr Kulturore t\u00eb dyt\u00eb… aq sa t\u00eb kryente veprimet e sakrilegjit q\u00eb e njollos\u00ebn vendin ton\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht? Cila bashki tjet\u00ebr n\u00eb vend ka dy qendra kulturore?! Q\u00ebllimet n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast jan\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb nj\u00eb natyre tjet\u00ebr dhe nuk b\u00ebhet fjal\u00eb aspak p\u00ebr kultur\u00ebn. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, planet e k\u00ebsaj qendre iu paraqit\u00ebn bashkis\u00eb nga nj\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor i yni. (4) Mb\u00ebshtet tez\u00ebn se ngulim k\u00ebmb\u00eb n\u00eb kthimin e kish\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr, duke pasur n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb si q\u00ebllim t\u00eb fsheht\u00eb, helenizimin e qytetit. Por le t\u00eb supozojm\u00eb se n\u00eb vend t\u00eb kthimit, si\u00e7 propozon z. profesor, aty pran\u00eb do t\u00eb nd\u00ebrtohet nj\u00eb kish\u00eb e re, a do t\u00eb largohet rreziku q\u00eb fantazon? <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t N\u00eb nj\u00eb pik\u00eb tjet\u00ebr shkruan: \u201c….hir\u00ebsia thot\u00eb se ngjarjet e P\u00ebrmetit i ka m\u00ebsuar m\u00eb von\u00eb. Edhe k\u00ebtu g\u00ebnjen. Shihni apologjin\u00eb e tij t\u00eb dyt\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e ka botuar n\u00eb \u201cGazet\u00ebn Shqiptare\u201d, m\u00eb 3 dhjetor 2010, ku e mbron me k\u00ebmb\u00ebngulje \u00e7\u00ebshtjen e kish\u00ebs s\u00eb P\u00ebrmetit<\/em>\u201d. Por ngjarjet e sakrilegjit t\u00eb P\u00ebrmetit, pra ato q\u00eb ndodh\u00ebn m\u00eb 16 gusht 2013, ishte e pamundur t\u2019i dija m\u00eb 2010. Pa dashur, z. Frash\u00ebri na vesh aft\u00ebsi profetike. N\u00eb p\u00ebrgjigjen time t\u00eb fundit (9.9.2013), shkruaja: \u201ce siguroj se i m\u00ebsova ngjarjet m\u00eb pas (e sigurisht q\u00eb me k\u00ebt\u00eb, n\u00ebnkuptoja ngjarjen e sakrilegjit). Klerik\u00ebt dhe besimtar\u00ebt orthodhoks\u00eb nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr urdhra p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb shenjtat dhe t\u00eb hirshmet\u201d. Kushdo q\u00eb ka ndjekur k\u00ebshill\u00ebn e tij, ka par\u00eb se m\u00eb 3\/12\/2010 nuk ka ekzistuar asnj\u00eb p\u00ebrgjigje e imja n\u00eb Gazeta Shqiptare<\/em>. P\u00ebrgjigjja e tret\u00eb u botua m\u00eb 5\/12\/2010, por prap\u00ebseprap\u00eb edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, nuk ekziston asnj\u00eb referim p\u00ebr P\u00ebrmetin. Sigurisht q\u00eb kam pasur njohuri prej vitesh n\u00eb lidhje me \u00e7\u00ebshtjen pezull q\u00eb ekzistonte n\u00eb P\u00ebrmet n\u00eb lidhje me kish\u00ebn e s\u00eb T\u00ebr\u00ebshenjt\u00ebs Mari. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t c) Duke pasur t\u00eb gjith\u00eb respektin e duhur p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb, \u00ebsht\u00eb e njohur se vendimet e gjykatave nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb kritere t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs n\u00eb lidhje me \u00e7\u00ebshtjet arkeologjike dhe historike. Shum\u00eb her\u00eb, t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb fabrikuara dhe d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb rrem\u00eb sjellin vendime t\u00eb gabuara e t\u00eb pabazuara n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. N\u00eb lidhje me peripecit\u00eb gjyq\u00ebsore p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kish\u00ebs n\u00eb P\u00ebrmet, njoftojm\u00eb opinionin publik se nga viti 1994 deri n\u00eb vitin 2003, pati nj\u00eb seri gjyqesh, ku Kish\u00ebs iu njoh e drejta e saj. Sa i takon vendimit m\u00eb t\u00eb fundit, n\u00eb p\u00ebrs\u00ebritjen e gjyqeve, q\u00eb solli n\u00eb vendimin e njohur, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast pala ankimuese nuk ishte Bashkia e P\u00ebrmetit, q\u00eb e kishte me ligj k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb si person juridik, por drejtoria e Qendr\u00ebs Kulturore (q\u00eb ishte nj\u00eb sektor i Bashkis\u00eb pa pasur qenie juridike). Gjithashtu, ekspert\u00ebt nuk u caktuan prej gjykat\u00ebs, por u imponuan. Relatori i \u00e7\u00ebshtjes nuk u caktua me short midis gjyqtar\u00ebve, por u em\u00ebrua nominalisht, si dhe u b\u00ebn\u00eb shkelje t\u00eb tjera.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t \u201cGrupi Shqiptar i t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut\u201d n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb tij\u00ebn thekson se \u201c\u00ebsht\u00eb n\u00eb dijeni t\u00eb plot\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb situat\u00ebs, q\u00eb ka p\u00ebrfunduar me nj\u00eb vendim gjyq\u00ebsor t\u00eb diskutuesh\u00ebm n\u00eb favor t\u00eb pal\u00ebs t\u00eb Bashkis\u00eb… Ky akt nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb ekzekutim rutin\u00eb i nj\u00eb vendimi gjyq\u00ebsor, por d\u00ebshmon haptazi nj\u00eb procedur\u00eb tipike n\u00ebn frym\u00ebn e urrejtjes fetare p\u00ebr k\u00ebt\u00eb komunitet\u201d (Tiran\u00eb, 18.8.2013, Deklarat\u00eb p\u00ebr Shtyp: \u201cDhunimi i institucionit t\u00eb Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb n\u00eb P\u00ebrmet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb precedent i rreziksh\u00ebm i urrejtjes fetare\u201d). Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb e njohur se Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut (shih Gazeta Shqiptare<\/em>, 14\/9\/2013 dhe gazeta t\u00eb tjera), ka pranuar p\u00ebr gjykim 561 apelime t\u00eb qytetar\u00ebve shqiptar\u00eb, 80% e t\u00eb cilave kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me kthimin e pronave, q\u00eb shteti u kishte konfiskuar. Dhe ambasadori amerikan n\u00eb Tiran\u00eb A. Arvizu komenton se \u201cproblemi n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb serioz. Sipas Transparency International, nj\u00eb organizat\u00eb shum\u00eb serioze,… mbi 80% e shqiptar\u00ebve e shikon sistemin e tyre gjyq\u00ebsor si t\u00eb korruptuar ose tej mase t\u00eb korruptuar\u201d.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Nj\u00eb tjet\u00ebr prov\u00eb e ngurrimit t\u00eb organeve t\u00eb tjera shtet\u00ebrore n\u00eb lidhje me drejt\u00ebsin\u00eb e vendimit, \u00ebsht\u00eb fakti se p\u00ebr n\u00ebnt\u00eb vjet rresht, ky vendim nuk u zbatua. N\u00eb diskutime me zyrtar\u00eb kompetent\u00eb na ishte dh\u00ebn\u00eb premtimi, se kjo \u00e7\u00ebshtje do t\u00eb zgjidhej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb politike. Dhe ne, dua t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris k\u00ebt\u00eb fakt, (1) shpreh\u00ebm gatishm\u00ebrin\u00eb ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontribuuar n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb qendre moderne kulturore. N\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb K\u00ebshillit Bashkiak t\u00eb qytetit t\u00eb P\u00ebrmetit, m\u00eb 23.12.2005, theksohet se \u201c\u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrsh\u00ebndetur iniciativa dhe gatishm\u00ebria e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe e Kryepiskopit Anastas p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb zgjidhjen e k\u00ebtij problemi, duke p\u00ebrshtatur n\u00eb qend\u00ebr kulturore nj\u00eb objekt q\u00eb do t\u00eb plot\u00ebsoj\u00eb kriteret e caktuara\u201d. Ky k\u00ebshill autorizoi kryetarin e Bashkis\u00eb s\u00eb P\u00ebrmetit, z. Petrit Bregasi, p\u00ebr t\u00eb nisur sa m\u00eb shpejt bisedimet dhe t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr kryerjen e akteve t\u00eb nevojshme p\u00ebr hartimin e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje me terma t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e problemit. (2) N\u00eb Marr\u00ebveshjen midis Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe K\u00ebshillit t\u00eb Ministrave, q\u00eb u b\u00eb ligj i shtetit (nr. 10059\/, 22.1.2009), parashikohet rregullimi politik i k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje. N\u00eb fund fare, n\u00eb periudh\u00ebn tranzitore t\u00eb nd\u00ebrrimit t\u00eb qeverive, u nevojit d\u00ebrgimi i nj\u00eb policie private sigurimi. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t d) Z. Frash\u00ebri del n\u00eb p\u00ebrfundimin se \u201chir\u00ebsia e tij arrin n\u00eb kulmin e sajes\u00ebs kur pohon se trualli q\u00eb mbulonte Kisha e Sh\u00ebn Maris\u00eb s\u00eb Pazarit s\u00eb bashku me oborrin e saj kapte nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 6186 m2. \u00cbsht\u00eb e para her\u00eb q\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb se kisha e sh\u00ebn Maris\u00eb s\u00eb Pazarit kishte n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb saj 6000 e m\u00eb tep\u00ebr m2. Ne nuk gjejm\u00eb fjal\u00eb se si ta cil\u00ebsojm\u00eb k\u00ebt\u00eb pohim kaq t\u00eb rrem\u00eb\u201d.<\/em> \u00cbsht\u00eb e shum\u00ebfishta her\u00eb, q\u00eb z. Frash\u00ebri na akuzon p\u00ebr gjoja g\u00ebnjeshtra. Por faktet e pap\u00ebrg\u00ebnjeshtrueshme q\u00eb parashtrojm\u00eb gjithmon\u00eb, d\u00ebshmojn\u00eb se kush e p\u00ebrdor g\u00ebnjeshtr\u00ebn. Po botojm\u00eb vendimin zyrtar t\u00eb Gjykat\u00ebs s\u00eb Rrethit Gjirokast\u00ebr, nr. 618\/nr. akt vendimi 461(shih dok. 5). N\u00eb k\u00ebt\u00eb vendim b\u00ebhet fjal\u00eb qart\u00ebsisht se trualli i kish\u00ebs s\u00eb P\u00ebrmetit me sip\u00ebrfaqe totale 6186 m2, iu kthye asaj si truall, por me sip\u00ebrfaqe 4572 m2, duke i hequr pjes\u00ebn tjet\u00ebr, p\u00ebr shkak se n\u00eb t\u00eb ishte nd\u00ebrtuar trotuar dhe lulishte publike.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t \u00cbsht\u00eb e habitshme se si z. Frash\u00ebri p\u00ebrpiqet t\u00eb mbroj\u00eb ata q\u00eb kryen sakrilegjin. Por megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb ngjarjet e sakrilegjit kan\u00eb habitur Organizmat Evropian\u00eb fetar\u00eb dhe politik\u00eb. Me nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb madhe Asambleja Politike e Partive Popullore Evropiane, n\u00eb nj\u00eb rezolut\u00eb t\u00eb saj\u00ebn nga Brukseli (5.9.2013) thekson: \u201cD\u00ebnojm\u00eb qart\u00ebsisht veprimin ekstremist kund\u00ebr Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb P\u00ebrmetit, n\u00eb Shqip\u00ebri, ndaj prift\u00ebrinjve t\u00eb saj dhe t\u00eb element\u00ebve pasuror\u00eb, nj\u00eb akt sulmi ekstremist kund\u00ebr krishterimit n\u00eb truallin e Evrop\u00ebs\u201d.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t <\/p>\n
\n\t 3.<\/strong> Z. Frash\u00ebri p\u00ebrpiqet t\u00eb shkas\u00eb nga tema kryesore e debatit dhe t\u00eb devijoj\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera, q\u00eb kan\u00eb pak ose aspak lidhje. N\u00ebse do t\u2019u p\u00ebrgjigjeshim t\u00eb gjithave, do ta lodhnim tej mase lexuesin. Por, megjithat\u00eb, disa pika kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr sqarim t\u00eb shkurt\u00ebr. Sa i takon nivelit t\u00eb pamfleteve t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se ato p\u00ebrb\u00ebhen nga shum\u00eb fjal\u00eb fyese t\u00eb nj\u00eb niveli fare t\u00eb ul\u00ebt.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t a) Ai rreket t\u00eb krijoj\u00eb dyshime p\u00ebr kontributin ton\u00eb fetar dhe social, me baz\u00eb sjelljen e disa shteteve n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn, si Italia dhe Jugosllavia, por kjo logjik\u00eb \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka krejt\u00ebsisht arbitrare. Vet\u00ebm ai q\u00eb beson n\u00eb Per\u00ebndin\u00eb dhe e do popullin me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, q\u00ebndron me at\u00eb, duke bashk\u00ebvuajtur p\u00ebr 22 vjet, duke punuar me vet\u00ebsakrifikim p\u00ebr leht\u00ebsimin e atyre q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb dhe p\u00ebr lart\u00ebsimin shpirt\u00ebror t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, duke nd\u00ebrtuar kisha, klinika, shkolla etj., q\u00eb mb\u00ebshtesin qytet\u00ebrimin.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t b) N\u00eb nj\u00eb vend tjet\u00ebr mb\u00ebshtet tez\u00ebn se mendojm\u00eb, q\u00eb vet\u00ebm klerik\u00ebt mund t\u00eb japin mendime p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje theologjike, t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs kanonike dhe t\u00eb historis\u00eb kishtare. \u00cbsht\u00eb m\u00eb se e qart\u00eb se ne nuk mb\u00ebshtesim di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb. N\u00eb Kish\u00ebn Orthodhokse, por edhe jasht\u00eb saj ekzistojn\u00eb theolog\u00eb t\u00eb shquar specialist\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtje kishtare, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb laik\u00eb. Por ajo q\u00eb theksojm\u00eb, \u00ebsht\u00eb se njer\u00ebz t\u00eb paarsimuar nga ana theologjike, q\u00eb nuk kan\u00eb kryer studimet p\u00ebrkat\u00ebse, nuk mund t\u00eb dalin n\u00eb p\u00ebrfundime me njohurit\u00eb e tyre fragmentare dhe t\u00eb pasakta se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb kanonike dhe se \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb Kish\u00ebn Orthodhokse. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t c) N\u00eb nj\u00eb pik\u00eb tjet\u00ebr shkruan: \u201cP\u00ebrse ai vet\u00eb nuk e ka marr\u00eb nism\u00ebn q\u00eb t\u00eb trajtoj\u00eb si akademik q\u00eb \u00ebsht\u00eb, qoft\u00eb edhe p\u00ebr probleme t\u00eb ve\u00e7uara t\u00eb historis\u00eb s\u00eb ortodoksis\u00eb shqiptare?\u201d<\/em>. E vem\u00eb n\u00eb dijeni se kemi botuar shum\u00eb studime n\u00eb shqip, anglisht, greqisht, fr\u00ebngjisht, rusisht etj. Dhe i rikujtojm\u00eb se n\u00eb vitin 2000, n\u00eb Simpoziumin shkencor q\u00eb u organizua, \u201c2000 vjet art dhe kultur\u00eb kishtare n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, n\u00eb komisionin organizator merrte pjes\u00eb edhe vet\u00eb z. Frash\u00ebri. Referatet e k\u00ebtij Simpoziumi u botuan si n\u00eb shqip, ashtu edhe n\u00eb anglisht, m\u00eb 2003 (shih dok. 6).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t d) N\u00eb artikuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb tij, z. Frash\u00ebri na akuzon me k\u00ebmb\u00ebngulje se jemi \u201cnacionalist\u00eb\u201d.<\/em> N\u00eb t\u00eb fundit, konstanton se e vem\u00eb fen\u00eb p\u00ebrmbi kombin. Pata rastin t\u00eb rishikoja s\u00eb fundmi librin \u201cThe history of Albania from its origins to the present day\u201d,<\/em>t\u00eb S. Pollo dhe A. Puto, n\u00eb bashk\u00ebpunim me K. Frash\u00ebri dhe S. Anamali, q\u00eb u botua n\u00eb anglisht (Routlege & Kegan Paul, London, Boston and Henley,1981. N\u00eb kapitullin e fundit, nr.12, \u201cAlbania Today<\/em>\u201d, p\u00ebrshkruhen planet p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb e re, \u201cNew revolutionary developments\u201d, brenda t\u00eb cilave theksohet \u201clufta kund\u00ebr ideologjis\u00eb fetare\u201d dhe p\u00ebrshkruhet programi i ashp\u00ebr i partis\u00eb s\u00eb Hoxh\u00ebs. Libri u botua n\u00eb pik\u00ebn m\u00eb kulmore t\u00eb regjimit ateist, m\u00eb 1981 dhe zbulon fare qart\u00eb predispozitat dhe synimet e k\u00ebsaj p\u00ebrpjekjeje sistematike ateiste q\u00eb do t\u00eb vazhdoj\u00eb p\u00ebr shum\u00eb vite: \u201cbeteja…. duhet t\u00eb jet\u00eb e gjat\u00eb, komplekse dhe e palodhur<\/em>\u201d. Z. Frash\u00ebri, besnik ndaj \u00ebndrr\u00ebs s\u00eb tij rinore p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebrruar besimin fetar, duket se i ka mbetur besnik k\u00ebtij q\u00ebllimi t\u00eb kahersh\u00ebm. Por, ama nuk ka asnj\u00eb shans dhe t\u00eb drejt\u00eb q\u00eb t\u00eb transformohet n\u00eb mbrojt\u00ebs dhe udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb Orthodhoksis\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t e) N\u00eb lidhje me \u00e7\u00ebshtjen e fes\u00eb dhe t\u00eb kombit, q\u00eb e hap duke p\u00ebrdorur fjal\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast d\u00ebshirojm\u00eb t\u00eb themi se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dy gj\u00ebra t\u00eb ndryshme. \u00cbsht\u00eb sikur t\u00eb thot\u00eb dikush: \u201cpreferoj buk\u00ebn n\u00eb vend t\u00eb ujit\u201d. Ne besojm\u00eb se njeriu ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb dyja. K\u00ebrkimi i Transhendentes, i s\u00eb Hirshmes, ka qen\u00eb nj\u00eb frym\u00ebzim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nga agimi i historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit dhe deri m\u00eb sot. Ka influencuar n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb shum\u00ebllojta n\u00eb mbar\u00eb kombet. Feja p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb fenomen shum\u00ebdinamik q\u00eb lidhet me Realitetin e Ep\u00ebrm, kuptimin e ekzistenc\u00ebs njer\u00ebzore, t\u00eb jet\u00ebs dhe t\u00eb vdekjes. P\u00ebrjetimi fetar \u00ebsht\u00eb i lindur brenda njeriut. Ashtu si uji q\u00eb ekziston n\u00eb organizma t\u00eb ndrysh\u00ebm me forma t\u00eb ndryshme, k\u00ebshtu edhe feja \u00ebsht\u00eb e pranishme n\u00eb t\u00eb gjitha qytet\u00ebrimet e bot\u00ebs dhe mb\u00ebshtet moralin, drejt\u00ebsin\u00eb, reciprocitetin midis njer\u00ebzve, krijueshm\u00ebrin\u00eb shpirt\u00ebrore dhe artistike.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Sigurisht, k\u00ebtu ekziston nj\u00eb dallim themelor dhe kund\u00ebrshti esenciale me z. Frash\u00ebri. Ne besojm\u00eb n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb dhe n\u00eb kontributin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm t\u00eb Fes\u00eb, ia kemi p\u00ebrkushtuar jet\u00ebn ton\u00eb studimit t\u00eb saj, le t\u00eb m\u00eb lejohet t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris, se: Kemi dh\u00ebn\u00eb \u201cHistorin\u00eb e feve\u201d n\u00eb Universitetin e Athin\u00ebs p\u00ebr 20 vjet, studiuam shprehjet e ndryshme t\u00eb fes\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn (duke b\u00ebr\u00eb shum\u00eb udh\u00ebtime fetarologjike hulumtuese), mor\u00ebm pjes\u00eb n\u00eb pozita t\u00eb larta qendrore n\u00ebp\u00ebr organizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb fetar\u00eb, kemi botuar studime p\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb (shih n\u00eb shqip, Gjurm\u00eb nga k\u00ebrkimi i Transhendentes<\/em>, P\u00ebrmbledhje Hulumtimesh Fetarologjike<\/em>, Tiran\u00eb 2010). Duke u bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb besim, punojm\u00eb p\u00ebr zhvillimin e jet\u00ebs fetare, pas persekutimit t\u00eb friksh\u00ebm q\u00eb u b\u00eb kund\u00ebr saj n\u00eb Shqip\u00ebri. Me sa duket, z. Frash\u00ebri i ka ngelur besnik teorive t\u00eb vjetra materialiste, q\u00eb i ka mb\u00ebshtetur p\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00eb dhe vendimeve t\u00eb nomenklatur\u00ebs ateiste p\u00ebr t\u00eb luftuar deri n\u00eb fund ideologjin\u00eb fetare dhe p\u00ebr ta zhdukur at\u00eb nga Shqip\u00ebria. Respektojm\u00eb zgjedhjet e tij teorike e n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi pik\u00ebpamjet e atyre q\u00eb nuk besojn\u00eb. Besojm\u00eb n\u00eb lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes. Por, sigurisht, nuk pranojm\u00eb leksione t\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebs Kanonike dhe t\u00eb Deontologjis\u00eb kishtare nga persona q\u00eb nuk kan\u00eb kurrfar\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, e dim\u00eb mjaft mir\u00eb se kur shfuqizohet feja, kombet nuk shkojn\u00eb drejt progresit, por n\u00eb prapambetje dhe dekadenc\u00eb, si\u00e7 ndodhi me Shqip\u00ebrin\u00eb e shekullit t\u00eb 20-t\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t
<\/strong><\/span><\/div>\n\n\t
Pjesa e Dyt\u00eb<\/strong><\/span><\/div>\n\n\t <\/div>\n
\n\t 4.<\/strong> a) Z. Frash\u00ebri n\u00eb pes\u00eb shkrimet e tij, rip\u00ebrtyp vazhdimisht keqinformimin e tij shpif\u00ebs rreth antikanonicitetit t\u00eb kryepiskopit, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn b\u00ebrtham\u00ebn e pohimeve t\u00eb tij. N\u00eb pamfletin e tij t\u00eb pest\u00eb, m\u00eb quan madje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fyese \u201cuzurpator\u201d t\u00eb fronit arkiepiskopal. Ai m\u00eb pyet me mllef: \u201cKu \u00ebsht\u00eb ai akti kanonik me vul\u00ebn e art\u00eb q\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetoj\u00eb se ai u zgjodh si Kryepiskop nga nj\u00eb Sinod i Shenjt\u00eb i Kish\u00ebs shqiptare? P\u00ebrse ai nuk e respektoi Kushtetut\u00ebn e shtetit shqiptar, e cila ka si kusht t\u00eb detyruesh\u00ebm q\u00eb Kryepiskopi i KOASH quhet Kryepiskop legjitim kur em\u00ebrimin e tij e miraton me dekret kryetari i shtetit shqiptar, miratim i cili deri m\u00eb sot e k\u00ebsaj dite nuk \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb me dekret?\u201d. <\/em>P\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: S\u00eb pari kur mora p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e ringritjes nga themelet t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nuk ekzistonte asnj\u00eb Sinod i Shenjt\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb. T\u00eb gjitha ishin shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb me iniciativ\u00ebn e grupimit ateist n\u00eb t\u00eb cilin b\u00ebnte pjes\u00eb edhe z. Frash\u00ebri. S\u00eb dyti, nuk k\u00ebrkohet krisovul\u00eb<\/em> p\u00ebr zgjedhjen e kryepiskopit. Dokumentet zyrtare t\u00eb zgjedhjes ruhen n\u00eb kodik\u00ebt e Patriarkan\u00ebs Ekumenike (shih dok. 7). N\u00eb Shqip\u00ebri u d\u00ebrgua nj\u00eb let\u00ebr Patriarkale dhe Sinodike p\u00ebr klerin dhe popullin e Shqip\u00ebris\u00eb (shih dok. 8, korrik 1992, e cila jepet n\u00eb origjinal dhe e p\u00ebrkthyer). U botua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, e p\u00ebrkthyer n\u00eb Gazet\u00ebn \u201cNgjallja\u201d 1992) Nj\u00eb let\u00ebr e ngjashme \u00ebsht\u00eb d\u00ebrguar nga Patriarkana Ekumenike, m\u00eb 12 qershor 1937, pas shpalljes s\u00eb Autoqefalis\u00eb. S\u00eb treti, Kushtetuta n\u00eb fuqi e Shqip\u00ebris\u00eb, e vitit 1998, nuk p\u00ebrmban asnj\u00eb \u201ckusht t\u00eb detyruesh\u00ebm\u201d<\/em> t\u00eb njohjes s\u00eb kryepiskopit me dekret presidencial. Pra, kur z. Frash\u00ebri nuk ka njohuri p\u00ebr nj\u00eb tekst t\u00eb qart\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Kushtetuta e vendit t\u00eb tij, \u00e7dokush e kupton se sa mosnjohje, akoma edhe m\u00eb t\u00eb madhe, ka p\u00ebr t\u00eb Drejt\u00ebn Kanonike t\u00eb Kish\u00ebs, q\u00eb \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka m\u00eb komplekse dhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb vende t\u00eb ndryshme, n\u00eb vazhd\u00ebn e shum\u00eb shekujve.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Z. Frash\u00ebri me stil populist shtremb\u00ebron t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe nj\u00eb her\u00eb tjet\u00ebr duke shkruar: \u201cJu lutem, miq t\u00eb dashur, shikoni p\u00ebrs\u00ebri hilen\u00eb e kryepiskopit. Nd\u00ebrsa m\u00eb par\u00eb thoshte se kryepeshkop e zgjodhi Asambleja kishtare n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 2 gusht, tani na del se e paska em\u00ebruar kryepeshkop patriku i Stambollit m\u00eb 24 qershor 1992…\u201d.<\/em> Kurr\u00eb nuk kam shkruar di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb. Shkrimet e mia i disponon \u00e7dokush (shih datat e p\u00ebrmendura m\u00eb lart tek Gazeta Shqiptare<\/em>). Z. Frash\u00ebri, duke mos njohur terminologjin\u00eb kishtare, ngat\u00ebrron procedurat e zgjedhjes me t\u00eb fron\u00ebzimit, \u201cAsamblen\u00eb\u201d kishtare me Sh\u00ebrbes\u00ebn adhuruese, dhe \u201cem\u00ebrimin\u201d me zgjedhjen zyrtare nga Patriarkana Ekumenike (shih dok. 7).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t b) N\u00ebse kjo \u00e7\u00ebshtje do t\u00eb kishte lidhje vet\u00ebm me mua, nuk do t\u00eb kisha dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje. Por k\u00ebto shpifje fyese, q\u00eb i p\u00ebrs\u00ebrit me aq shum\u00eb inat, cenojn\u00eb Patriarkan\u00ebn Ekumenike, Kish\u00ebn Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, theolog\u00ebt orthodhoks\u00eb dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, autoritetin e mbar\u00eb Orthodhoksis\u00eb n\u00eb bot\u00eb. P\u00ebr t\u00eb pasur provat e plota t\u00eb tezave tona, jam i detyruar t\u00eb parashtroj p\u00ebr her\u00eb t\u00eb fundit faktet, disi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb zgjeruar, duke i shoq\u00ebruar me disa dokumente t\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie themeltare, p\u00ebr hir t\u00eb lexuesve objektiv\u00eb t\u00eb gazet\u00ebs. Shum\u00eb nga k\u00ebto i kemi trajtuar tashm\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjigjet tona (shih Gazeta Shqiptare<\/em> 31.10.2010 dhe 5.12.2010), por z. Frash\u00ebri i anashkalon dhe rip\u00ebrtyp n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fragmentare versionet e tij t\u00eb pabazuara, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb shkruaj\u00eb historin\u00eb e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me m\u00ebnyr\u00ebn e vet. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Kur pranova p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e ringritjes s\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, krejt\u00ebsisht t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb, isha tashm\u00eb mitropolit, profesor i historis\u00eb s\u00eb feve n\u00eb Universitetin e Athin\u00ebs (me studime pasuniversitare n\u00eb Fetarologji n\u00eb Hamburg dhe Marburg t\u00eb Gjermanis\u00eb). Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, isha zgjedhur n\u00eb poste t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb organizmave mbar\u00ebbot\u00ebror\u00eb fetar\u00eb. Si ekzark patriarkal udh\u00ebtova p\u00ebr nj\u00eb vit pothuajse n\u00eb mbar\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe konstatova shp\u00ebrb\u00ebrjen e plot\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse. Sigurisht, q\u00eb nuk kishte asnj\u00eb fron kryepiskopal p\u00ebr t\u2019u ngjitur, por ishte vet\u00ebm nj\u00eb stol i thyer plot me gozhda, q\u00eb kishte l\u00ebn\u00eb persekutimi ateist. Si ekzark Patriarkal u p\u00ebrpoqa t\u00eb k\u00ebrkoj persona t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm me shtet\u00ebsi shqiptare, p\u00ebr t\u2019u dor\u00ebzuar kryepiskop. Por, p\u00ebr fat t\u00eb keq, kjo rezultoi se ishte e pamundur. T\u00eb gjith\u00eb dhe t\u00eb gjitha faktet m\u00ebshonin n\u00eb nj\u00eb mendje, se rim\u00ebk\u00ebmbja e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, mb\u00ebshtetur n\u00eb kapacitetet e saj t\u00eb brendshme, ishte di\u00e7ka e paarritshme. Po b\u00ebhesha gati p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb detyrat e mia universitare, si edhe n\u00eb kandidatur\u00ebn time p\u00ebr Akademin\u00eb e Athin\u00ebs, kur mij\u00ebra besimtar\u00eb, pavar\u00ebsisht origjin\u00ebs s\u00eb tyre, m\u00eb lut\u00ebn t\u00eb q\u00ebndroja n\u00eb Shqip\u00ebri dhe t\u00eb merrja p\u00ebrsip\u00ebr vepr\u00ebn e ringritjes s\u00eb Kish\u00ebs, q\u00eb vazhdonte t\u00eb ndodhej n\u00eb gjendje t\u00eb pezullt. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb pas persekutimit, nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsi e Kish\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb vizitoi Patriarkan\u00ebn Ekumenike (5-8.6.1992) dhe k\u00ebrkoi zgjedhjen e Ekzarkut Patriarkal si primat t\u00eb k\u00ebsaj Kishe.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t M\u00eb 24.6.1992, Sinodi i Shenjt\u00eb i Patriarkan\u00ebs Ekumenike m\u00eb zgjodhi me vot\u00eb unanime Kryepiskop i Tiran\u00ebs dhe i Gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (Shih fotokopjen dhe p\u00ebrkthimin e praktikave t\u00eb zgjedhjes nga Kodiku zyrtar i Patriarkan\u00ebs Ekumenike, shih dok. 7). Kur Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb ishte shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb plot\u00ebsisht p\u00ebr 23 vjet, autoriteti i vet\u00ebm kishtar q\u00eb kishte kompetenc\u00ebn p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb iniciativ\u00ebn p\u00ebr ringritjen e saj, ishte Patriarkana Ekumenike e Konstandinopoj\u00ebs. P\u00ebr arsye se ishte kjo Patriarkan\u00eb q\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb Autoqefalin\u00eb n\u00eb vitin 1937 dhe q\u00eb nga ana tjet\u00ebr ishte p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr Kishat Orthodhokse t\u00eb ndodhura n\u00eb rrethana t\u00eb v\u00ebshtira – si\u00e7 kjo njihet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb nga e t\u00ebr\u00eb bota orthodhokse.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Gjat\u00eb periudh\u00ebs tranzitore 1991-92, asnj\u00eb statut tjet\u00ebr i vjet\u00ebr i Kish\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nuk kishte fuqi kanonike (do ta shpjegojm\u00eb n\u00eb vijim). T\u00eb vetmet dokumente q\u00eb ruanin fuqin\u00eb e tyre kanonike ishin Tomosi Patriarkal dhe Sinodik mbi Autoqefalin\u00eb dhe Tradita e Shenjt\u00eb e Kish\u00ebs. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre, u ringrit Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb themele kishtare t\u00eb padiskutueshme dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye njihet nga t\u00eb gjitha Kishat Orthodhokse, nga t\u00eb gjitha shkollat orthodhokse theologjike dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nga bota e krishter\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Zgjedhja e Kryepiskopit, q\u00eb u b\u00eb m\u00eb 24 qershor t\u00eb vitit 1992, ishte sipas akteve n\u00eb fuqi t\u00eb Orthodhoksis\u00eb, nj\u00eb fakt i kryer kishtar. Ky akt iu b\u00eb i ditur me Letra zyrtare Patriarkale t\u00eb gjitha Kishave Orthodhokse Autoqefale, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb diptik\u00ebt e tyre, pas 40 vjet\u00ebsh mungese, emrin e Kish\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe emrin e Primatit t\u00eb saj, i cili po merrte p\u00ebrsip\u00ebr ringritjen e saj nga g\u00ebrmadhat. Duhet t\u00eb rikujtojm\u00eb k\u00ebtu, se Sinodi i par\u00eb kanonik i Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb u zgjodh, n\u00eb prill t\u00eb vitit 1937, n\u00eb Konstandinopoj\u00eb, nga Patriarkana Ekumenike, pa pjes\u00ebmarrjen m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t c) Fron\u00ebzimi i Kryepiskopit u krye, pas nj\u00eb s\u00ebr\u00eb negociatash me autoritetet shqiptare kompetente, n\u00eb Kish\u00ebn Katedrale t\u00eb Ungjill\u00ebzimit t\u00eb Tiran\u00ebs, m\u00eb 2 gusht 1992, n\u00eb prani t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb klerik\u00ebve, si dhe t\u00eb laik\u00ebve nga t\u00eb gjitha dioqezat. Liturgjia Hyjnore, si edhe ceremonia e thjesht\u00eb e fron\u00ebzimit u kryen sipas rregullave. Gjat\u00eb Liturgjis\u00eb Hyjnore, m\u00eb 2 gusht 1992, kreu i P\u00ebrfaq\u00ebsis\u00eb Patriarkale, Mitropoliti i Pergjit, z. Evangjelos, lexoi letr\u00ebn Patriarkale dhe Sinodike (nr. prot. 936, 16 korrik 1992), \u201cDrejtuar Klerit dhe popullit t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d<\/em> (nr. prot. 936, 16 korrik 1992, shih dok. 8).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t N\u00eb fund t\u00eb Sh\u00ebrbes\u00ebs, n\u00eb Kish\u00ebn Katedrale, nj\u00eb grup i vog\u00ebl njer\u00ebzish pa lidhje me Orthodhoksin\u00eb, n\u00ebn drejtimin e dy deputet\u00ebve q\u00eb u p\u00ebrkisnin feve t\u00eb tjera, u fut me forc\u00eb n\u00eb kish\u00eb duke k\u00ebnduar k\u00ebng\u00eb patriotike dhe duke thirrur \u201c i padenj\u00eb\u201d. Teoria e disa njer\u00ebzve q\u00eb s\u2019kan\u00eb njohurit\u00eb e duhura, se gjoja fron\u00ebzimi dhe zgjedhja e kryepiskopit u shfuqizuan automatikisht, meq\u00eb u d\u00ebgjuan k\u00ebta z\u00ebra, nga ana e s\u00eb Drejt\u00ebs Kanonike \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht arbitrare dhe e pabazuar. Z\u00ebra t\u00eb till\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb akt pavlefshm\u00ebrie. T\u00eb tjer\u00eb ngat\u00ebrrojn\u00eb aktin midis zgjedhjes dhe fron\u00ebzimit. Zgjedhja ishte kryer n\u00eb Patriarkan\u00ebn Ekumenike n\u00eb qershor t\u00eb vitit 1992, me n\u00ebnshkrimin e t\u00eb gjitha praktikave n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb akt nga an\u00ebtar\u00ebt e Sinodit t\u00eb Shenjt\u00eb dhe fron\u00ebzimi ishte pasoja, ishte ceremonia e marrjes p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb detyrave kryepiskopale.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t M\u00eb pas vijoi dreka zyrtare e rastit n\u00eb \u201cHotel Tirana International\u201d, ku nuk u b\u00eb absolutisht asnj\u00eb akt kishtar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ngjarje jan\u00eb botuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur d\u00ebshmit\u00eb e pjes\u00ebmarr\u00ebsve. E t\u00ebr\u00eb procedura e vendosjes dhe e pranimit t\u00eb nj\u00eb Primati Orthodhoks b\u00ebhet zyrtare me regjistrimin e tij n\u00eb Diptik\u00ebt e Kishave Orthodhokse dhe me p\u00ebrmendjen e emrit t\u00eb tij nga pjesa tjet\u00ebr e Primat\u00ebve, sa her\u00eb q\u00eb k\u00ebta t\u00eb fundit meshojn\u00eb. Kjo gj\u00eb zuri fill nga dita e zgjedhjes s\u00eb tij, n\u00eb qershor 1992, n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn orthodhokse. Vendosja e nj\u00eb Primati t\u00eb Kish\u00ebs Lokale b\u00ebhet p\u00ebrfundimtare nga ana ligjore-kanonike me Letrat Paq\u00ebsore, t\u00eb cilat ai ua d\u00ebrgon Primat\u00ebve t\u00eb Kishave t\u00eb tjera Autoqefale dhe me p\u00ebrgjigjet respektive zyrtare q\u00eb ai merr nga ata. T\u00eb gjitha k\u00ebto procedura u kryen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kanonike. Zgjedhja u p\u00ebrfundua me njohjen e thirrjes s\u00eb Kryepiskopit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb si \u201cFortlumturi\u201d, si\u00e7 b\u00ebhet me patriark\u00ebt brenda fronit ekumenik dhe kryetar\u00ebt e kishave autoqefale (nr. Prot. 1092\/24 qershor 1992, shih dok. 9). Kisha Orthodhokse si t\u00ebr\u00ebsi dhe jo si nj\u00eb shoqat\u00eb ka histori dhe institucione shum\u00ebshekullore, t\u00eb cilat ruhen me sakt\u00ebsi absolute. G\u00ebzimin dhe k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr zhvillimin e Kish\u00ebs e shpreh\u00ebn edhe drejtuesit e Kryepiskopat\u00ebs Shqiptare t\u00eb Amerik\u00ebs (at\u00eb Arthur Liolin dhe Kryepiskopi Nikon Liolin). Ky i fundit erdhi personalisht n\u00eb nj\u00ebzetvjetorin e zgjedhjes s\u00eb Kryepiskopit dhe shprehu vler\u00ebsimin e madh p\u00ebr kontributin e tij t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm kishtar. Si p\u00ebrfundim, besimi i dh\u00ebn\u00eb me t\u00ebr\u00eb shpirtin dhe p\u00ebrkushtimi i pand\u00ebrprer\u00eb i besimtar\u00ebve orthodhoks\u00eb t\u00eb t\u00eb gjitha krahinave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr Kryepiskopin, zhvleft\u00ebsoi \u00e7do lloj p\u00ebrpjekjeje minuese kund\u00ebr tij gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre nj\u00ebzet e nj\u00eb viteve.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t d) N\u00eb lidhje me Statutin. Disa q\u00eb nuk kan\u00eb njohurit\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse dhe pa kurrfar\u00eb lidhjeje me \u00e7\u00ebshtjet kishtare, dalin n\u00eb p\u00ebrfundimin se gjat\u00eb ringritjes s\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, u dhunua Statuti i vitit 1929. Kisha e Shqip\u00ebris\u00eb pati n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn dy statute: m\u00eb i vjetri, ai i vitit 1929 dhe m\u00eb i riu, u hartua n\u00eb vitin 1950. I fundit u b\u00eb ligj i shtetit, duke e shfuqizuar statutin e m\u00ebparsh\u00ebm t\u00eb Kish\u00ebs (me dekretin 1065, t\u00eb 4 majit 1950). Por edhe ky dekret u shfuqizua me daljen e dekretit 43\/37, t\u00eb 11 n\u00ebntorit 1967. Disavantazhi kryesor i t\u00eb dy k\u00ebtyre statuteve, ishte se ata u krijuan dhe u imponuan nga regjime politike, q\u00eb nuk kishin kurrfar\u00eb lidhje me Kish\u00ebn Orthodhokse, m\u00eb s\u00eb shumti ishin armiq\u00ebsor\u00eb ndaj saj dhe se sanksiononin var\u00ebsi t\u00eb Kish\u00ebs nga pushteti shtet\u00ebror. I pari u hartua n\u00eb vitin 1929, kur Shqip\u00ebria ishte monarki dhe i dyti, n\u00eb vitin 1950, kur n\u00eb vend ishte imponuar pushteti ateist dhe partia-shtet donte t\u00eb ushtronte kontroll t\u00eb plot\u00eb mbi Kish\u00ebn. T\u00eb dy k\u00ebta statute nuk mor\u00ebn parasysh parimet kishtare baz\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Statuti i vitit 1929 nuk ishte i vlefsh\u00ebm nga ana kishtare, nuk ishte n\u00eb fuqi, sepse at\u00ebher\u00eb, Kish\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nuk i ishte dh\u00ebn\u00eb ende asnj\u00eb \u201cautoqefali\u201d. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye nuk p\u00ebrmendet n\u00eb asnj\u00eb vend ky Statut i vitit 1929 n\u00eb Tomosin Patriarkal dhe Sinodik q\u00eb doli n\u00eb vitin 1937 dhe q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn gurin e themelit t\u00eb padiskutuesh\u00ebm t\u00eb Autoqefalis\u00eb. Teksti i vitit 1929 me nj\u00eb s\u00ebr\u00eb nenesh, vendos n\u00ebn kontrollin absolut t\u00eb mbretit, i cili ishte i nj\u00eb feje tjet\u00ebr, dhe t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb tij, zgjedhjen e udh\u00ebheqjes s\u00eb Kish\u00ebs, por edhe vet\u00eb funksionimin si Kish\u00eb Orthodhokse. Dymb\u00ebdhjet\u00eb nene t\u00eb tij p\u00ebrcaktuan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb var\u00ebsin\u00eb e Kish\u00ebs nga \u00e7do udh\u00ebheq\u00ebs politik i koh\u00ebs dhe nga strukturat e pushtetit politik. K\u00ebto arsye, qart\u00ebsojn\u00eb dhe theksojn\u00eb se ringritja e Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, me baz\u00eb Statutin e vitit 1929, do t\u00eb thoshte shkat\u00ebrrim i plot\u00eb i saj, p\u00ebrpara se t\u00eb b\u00ebhej \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr ringritjen e saj (di\u00e7ka q\u00eb sigurisht do ta d\u00ebshironin fort persekutuesit e Kish\u00ebs).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Kushtetuta e re e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb u votua n\u00eb vitin 1998, p\u00ebrcaktoi karakterin \u201claik\u201d t\u00eb shtetit dhe me dy nene t\u00eb saj (neni 10 dhe 24) sanksionoi plot\u00ebsisht lirin\u00eb fetare dhe pavar\u00ebsin\u00eb e komuniteteve fetare. Pas miratimit t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb re nisi puna p\u00ebr hartimin e Projekt-statutit t\u00eb Kish\u00ebs son\u00eb. E p\u00ebrs\u00ebrisim: Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e vitit 1998, nuk thot\u00eb absolutisht asgj\u00eb p\u00ebr ratifikimin e zgjedhjes s\u00eb Kryepiskopit nga Presidenti i Republik\u00ebs, si\u00e7 z. Frash\u00ebri ngul k\u00ebmb\u00eb. P\u00ebrkundrazi, n\u00eb nenin 10\/5, thot\u00eb: \u201cMarr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet shtetit dhe bashk\u00ebsive fetare rregullohen mbi baz\u00ebn e marr\u00ebveshjeve t\u00eb lidhura nd\u00ebrmjet p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb tyre dhe K\u00ebshillit t\u00eb Ministrave. K\u00ebto marr\u00ebveshje ratifikohen n\u00eb Kuvend\u201d.<\/em> T\u00eb gjitha k\u00ebto u b\u00ebn\u00eb sipas rregullit dhe Marr\u00ebveshja pas ratifikimit t\u00eb Kuvendit, u dekretua nga Presidenti i Republik\u00ebs z. Bamir Topi dhe u b\u00eb Ligj i Shtetit (nr.10057\/22.1.2009, Fletorja Zyrtare nr.7, 4 shkurt 2009, fq. 138-146). Pas depozitimit t\u00eb dokumenteve t\u00eb parashikuara me ligj, Gjykata e Tiran\u00ebs njohu edhe ligj\u00ebrisht Kish\u00ebn Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb si person juridik, t\u00eb administruar dhe t\u00eb rregulluar prej Statutit t\u00eb ri. T\u00eb gjitha k\u00ebto tekste zyrtare njohin si p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb ligjsh\u00ebm t\u00eb Kish\u00ebs Orthodhokse Autoqefale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Kryepiskopin e Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe Gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Anastasin dhe kan\u00eb firm\u00ebn e tij.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Z. Frash\u00ebri dhe sa mendojn\u00eb si ai, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb monotone dhe fragmentare rip\u00ebrtypin rr\u00ebfimet e tyre. Sigurisht, nuk b\u00ebhet fjal\u00eb q\u00eb t\u00eb ndryshojn\u00eb, sepse pik\u00ebpamjet e tyre mb\u00ebshteten n\u00eb d\u00ebshirat e tyre dhe jo n\u00eb sakt\u00ebsin\u00eb historike. Por \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm fakti se shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb dijeni dhe theolog\u00eb kompetent\u00eb orthodhoks\u00eb e episkop\u00eb orthodhoks\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, si edhe t\u00eb kishave t\u00eb tjera, e njohin t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe pranojn\u00eb vlefshm\u00ebrin\u00eb e t\u00eb gjithave sa kan\u00eb ndodhur. Mbi t\u00eb gjitha, k\u00ebt\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e njohin qindra mij\u00eb orthodhoks\u00eb q\u00eb e rrethojn\u00eb n\u00eb nj\u00ebzet e nj\u00eb vjet Kryepiskopin e tyre me p\u00ebrkushtimin, mir\u00ebnjohjen dhe dashurin\u00eb e tyre.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t <\/p>\n
\n\t 5. <\/strong>Duke e p\u00ebrfunduar, le t\u2019i rikthehemi tem\u00ebs s\u00eb rivendikimit nga Kisha Orthodhokse e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb vendeve t\u00eb shenjta t\u00eb kultit, me shkak ngjarjet e P\u00ebrmetit, q\u00eb sh\u00ebrbyen si pik\u00ebnisje p\u00ebr kund\u00ebrv\u00ebnien e fundit.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Sivjet kremtohet mbar\u00ebbot\u00ebrisht 1700-vjetori i Ediktit t\u00eb Milanos, q\u00eb nxor\u00ebn bashk\u00ebperandor\u00ebt Konstandin dhe Licinius. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb nga tekstet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb bot\u00ebrore t\u00eb politik\u00ebs dhe t\u00eb fes\u00eb, q\u00eb p\u00ebrcaktoi fundin e persekutimeve kund\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebve n\u00eb Perandorin\u00eb Romake dhe vendosi toleranc\u00ebn fetare. P\u00ebrb\u00ebn gur themeli t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb liris\u00eb fetare n\u00eb Evrop\u00eb dhe m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb bot\u00ebn per\u00ebndimore. Por ajo q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e njohur mjaftuesh\u00ebm \u00ebsht\u00eb lidhja e pazgjidhshme q\u00eb b\u00ebhet n\u00eb Ediktin e Milanos, midis liris\u00eb fetare dhe kthimit t\u00eb vendeve t\u00eb krishtera t\u00eb kultit. Theksi q\u00eb i jepet k\u00ebtij fakti \u00ebsht\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs. Konkretisht p\u00ebrcakton se: \u201c… urdh\u00ebrojm\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt p\u00ebrve\u00e7 t\u00eb tjerave edhe k\u00ebt\u00eb: vendet ku m\u00eb par\u00eb e kishin zakon t\u00eb mblidheshin… n\u00ebse disa i kan\u00eb bler\u00eb apo u mor\u00ebn prej ark\u00ebs son\u00eb, apo nga ndonj\u00eb tjet\u00ebr, t\u2019u kthehen t\u00eb krishter\u00ebve pa shp\u00ebrblim monetar, pa asnj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr \u00e7mimin e tyre, pasi t\u00eb lihet m\u00ebnjan\u00eb \u00e7do lloj neglizhence apo v\u00ebnie n\u00eb pik\u00ebpyetje. Dhe n\u00ebse ka ndodhur q\u00eb disa, t\u2019i ken\u00eb marr\u00eb k\u00ebto objekte si dhurat\u00eb, duhet t\u2019ua kthejn\u00eb sa m\u00eb shpejt t\u00eb krishter\u00ebve… T\u00eb gjitha k\u00ebto vende duhet t\u2019u kthehen p\u00ebrs\u00ebri organizmit t\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve… pa asnj\u00eb vones\u00eb kohore\u201d<\/em>. N\u00eb vazhdim, Edikti urdh\u00ebron edhe kthimin e element\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb pasuror\u00eb n\u00eb Kish\u00eb, \u201cpa asnj\u00eb lloj ngurrimi\u201d<\/em> (Euseb Pamfili, episkopi i Cezaris\u00eb s\u00eb Palestin\u00ebs, Historia Kishtare<\/em>, libri 10-t\u00eb, kapitulli 5 (PG. Vol. 20, 880-885). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t Dekretet e perandor\u00ebve t\u00eb Perandoris\u00eb Romake, u d\u00ebrgoheshin t\u00eb gjith\u00eb qeveritar\u00ebve t\u00eb krahinave t\u00eb perandoris\u00eb, q\u00eb ishin p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr administrimin dhe qeverisjen e tyre, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast urdh\u00ebrohen p\u00ebr zbatimin besnik t\u00eb k\u00ebtij urdhri.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t \u00cbsht\u00eb i \u00e7uditsh\u00ebm fakti se kjo lidhje themeltare, e liris\u00eb fetare dhe e kthimit t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb vendeve t\u00eb kultit, u injorua krejt\u00ebsisht nga ata q\u00eb ishin n\u00eb pushtet n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb demokratike, prej vitit 1991. Gjat\u00eb persekutimit t\u00eb eg\u00ebr ateist, shteti shqiptar i mori t\u00eb gjitha vendet e kultit, i shkat\u00ebrroi ose i shnd\u00ebrroi n\u00eb destinacione t\u00eb tjera dhe konfiskoi t\u00eb gjith\u00eb pasurin\u00eb kishtare. Sh\u00ebrbimet shtet\u00ebrore zot\u00ebrojn\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb dh\u00ebnat dhe katalog\u00ebt me sendet dhe objektet e konfiskuara. Por n\u00eb vend q\u00eb t\u2019i kthejn\u00eb ato sipas konceptit 17-shekullor t\u00eb p\u00ebrcaktuar qart\u00eb t\u00eb liris\u00eb fetare, p\u00ebrdor\u00ebn marifete t\u00eb ndryshme (komisione, n\u00ebnkomisione, gjyqe) dhe taktika t\u00eb vazhdueshme shmangiesh, q\u00eb e ekspozojn\u00eb vendin nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht dhe q\u00eb u d\u00ebnuan nga organizmat fetar\u00eb evropian\u00eb e mbar\u00ebbot\u00ebror\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t K\u00ebtu q\u00ebndron problemi kryesor: Koncepti i plot\u00eb i liris\u00eb fetare, t\u00eb cilin Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb e detyruar ta nxjerr\u00eb n\u00eb pah si n\u00eb Shqip\u00ebri, ashtu edhe n\u00eb organizmat fetar\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t <\/p>\n
\n\t Ketu paraqesim te gjitha dokumetat e sip\u00ebrp\u00ebrmendura:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\t <\/p>\n
\n\t——————- dok. 1 <\/span><\/span><\/strong>——————-<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n\n\t
![](\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-DA0yNlTkkAc\/Ui2CjL-oZfI\/AAAAAAAAGbo\/XG_DIuD0uUo\/w473-h709-no\/KRYEPISKOPI+3+copy.jpg\")